धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

यौ तौ कर्णश्च भीमश्च सम्प्रयुद्धौ महाबलौ । (१।२)

अर्जुनस्य रथोपान्ते कीदृशः सो ऽभवद् रणः ॥ (१।३)

पूर्वं हि निर्जितः कर्णो भीमसेनेन संयुगे । (२।१)

कथं भूयस्तु राधेयो भीमम् आगान्महारथः ॥ (२।२)

भीमो वा सूततनयं प्रत्युद्यातः कथं रणे । (३।१)

महारथसमाख्यातं पृथिव्यां प्रवरं रथम् ॥ (३।२)

भीष्मद्रोणावतिक्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (४।१)

नान्यतो भयम् आदत्त विना कर्णं धनुर्धरम् ॥ (४।२)

भयान्न शेते सततं चिन्तयन् वै महारथम् । (५।१)

तं कथं सूतपुत्रं हि भीमो ऽयुध्यत संयुगे ॥ (५।२)

ब्रह्मण्यं वीर्यसम्पन्नं समरेष्वनिवर्तिनम् । (६।१)

कथं कर्णं युधां श्रेष्ठं भीमो ऽयुध्यत संयुगे ॥ (६।२)

यौ तौ समीयतुर् वीरावर्जुनस्य रथं प्रति । (७।१)

कथं नु तावयुध्येतां सूतपुत्रवृकोदरौ ॥ (७।२)

भ्रातृत्वं दर्शितं पूर्वं घृणी चापि स सूतजः । (८।१)

कथं भीमेन युयुधे कुन्त्या वाक्यम् अनुस्मरन् ॥ (८।२)

भीमो वा सूतपुत्रेण स्मरन् वैरं पुरा कृतम् । (९।१)

सो ऽयुध्यत कथं वीरः कर्णेन सह संयुगे ॥ (९।२)

आशास्ते च सदा सूत पुत्रो दुर्योधनो मम । (१०।१)

कर्णो जेष्यति संग्रामे सहितान् पाण्डवान् इति ॥ (१०।२)

जयाशा यत्र मन्दस्य पुत्रस्य मम संयुगे । (११।१)

स कथं भीमकर्माणं भीमसेनम् अयुध्यत ॥ (११।२)

यं समाश्रित्य पुत्रैर् मे कृतं वैरं महारथैः । (१२।१)

तं सूततनयं तात कथं भीमो ह्ययोधयत् ॥ (१२।२)

अनेकान् विप्रकारांश्च सूतपुत्रसमुद्भवान् । (१३।१)

स्मरमाणः कथं भीमो युयुधे सूतसूनुना ॥ (१३।२)

यो ऽजयत् पृथिवीं सर्वां रथेनैकेन वीर्यवान् । (१४।१)

तं सूततनयं युद्धे कथं भीमो ह्ययोधयत् ॥ (१४।२)

यो जातः कुण्डलाभ्यां च कवचेन सहैव च । (१५।१)

तं सूतपुत्रं समरे भीमः कथम् अयोधयत् ॥ (१५।२)

यथा तयोर् युद्धम् अभूद् यश्चासीद् विजयी तयोः । (१६।१)

तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि संजय ॥ (१६।२)

संजय उवाच । (१७।१)

भीमसेनस्तु राधेयम् उत्सृज्य रथिनां वरम् । (१७।२)

इयेष गन्तुं यत्रास्तां वीरौ कृष्णधनंजयौ ॥ (१७।३)

तं प्रयान्तम् अभिद्रुत्य राधेयः कङ्कपत्रिभिः । (१८।१)

अभ्यवर्षन्महाराज मेघो वृष्ट्येव पर्वतम् ॥ (१८।२)

फुल्लता पङ्कजेनेव वक्त्रेणाभ्युत्स्मयन् बली । (१९।१)

आजुहाव रणे यान्तं भीमम् आधिरथिस्तदा ॥ (१९।२)

भीमसेनस्तदाह्वानं कर्णान्नामर्षयद् युधि । (२०।१)

अर्धमण्डलम् आवृत्य सूतपुत्रम् अयोधयत् ॥ (२०।२)

अवक्रगामिभिर् बाणैर् अभ्यवर्षन्महायसैः । (२१।१)

द्वैरथे दंशितं यत्तं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ (२१।२)

विधित्सुः कलहस्यान्तं जिघांसुः कर्णम् अक्षिणोत् । (२२।१)

तं च हत्वेतरान् सर्वान् हन्तुकामो महाबलः ॥ (२२।२)

तस्मै प्रासृजद् उग्राणि विविधानि परंतपः । (२३।१)

अमर्षी पाण्डवः क्रुद्धः शरवर्षाणि मारिष ॥ (२३।२)

तस्य तानीषुवर्षाणि मत्तद्विरदगामिनः । (२४।१)

सूतपुत्रो ऽस्त्रमायाभिर् अग्रसत् सुमहायशाः ॥ (२४।२)

स यथावन्महाराज विद्यया वै सुपूजितः । (२५।१)

आचार्यवन् महेष्वासः कर्णः पर्यचरद् रणे ॥ (२५।२)

संरम्भेण तु युध्यन्तं भीमसेनं स्मयन्न् इव । (२६।१)

अभ्यपद्यत राधेयस्तम् अमर्षी वृकोदरम् ॥ (२६।२)

तन्नामृष्यत कौन्तेयः कर्णस्य स्मितम् आहवे । (२७।१)

युध्यमानेषु वीरेषु पश्यत्सु च समन्ततः ॥ (२७।२)

तं भीमसेनः सम्प्राप्तं वत्सदन्तैः स्तनान्तरे । (२८।१)

विव्याध बलवान् क्रुद्धस्तोत्त्रैर् इव महाद्विपम् ॥ (२८।२)

सूतं तु सूतपुत्रस्य सुपुङ्खैर् निशितैः शरैः । (२९।१)

सुमुक्तैश्चित्रवर्माणं निर्बिभेद त्रिसप्तभिः ॥ (२९।२)

कर्णो जाम्बूनदैर् जालैः संछन्नान् वातरंहसः । (३०।१)

विव्याध तुरगान् वीरः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ (३०।२)

ततो बाणमयं जालं भीमसेनरथं प्रति । (३१।१)

कर्णेन विहितं राजन्निमेषार्धाद् अदृश्यत ॥ (३१।२)

सरथः सध्वजस्तत्र ससूतः पाण्डवस्तदा । (३२।१)

प्राच्छाद्यत महाराज कर्णचापच्युतैः शरैः ॥ (३२।२)

तस्य कर्णश्चतुःषष्ट्या व्यधमत् कवचं दृढम् । (३३।१)

क्रुद्धश्चाप्यहनत् पार्श्वे नाराचैर् मर्मभेदिभिः ॥ (३३।२)

ततो ऽचिन्त्य महावेगान् कर्णकार्मुकनिःसृतान् । (३४।१)

समाश्लिष्यद् असंभ्रान्तः सूतपुत्रं वृकोदरः ॥ (३४।२)

स कर्णचापप्रभवान् इषून् आशीविषोपमान् । (३५।१)

बिभ्रद् भीमो महाराज न जगाम व्यथां रणे ॥ (३५।२)

ततो द्वात्रिंशता भल्लैर् निशितैस्तिग्मतेजनैः । (३६।१)

विव्याध समरे कर्णं भीमसेनः प्रतापवान् ॥ (३६।२)

अयत्नेनैव तं कर्णः शरैर् उपसमाकिरत् । (३७।१)

भीमसेनं महाबाहुं सैन्धवस्य वधैषिणम् ॥ (३७।२)

मृदुपूर्वं च राधेयो भीमम् आजावयोधयत् । (३८।१)

क्रोधपूर्वं तथा भीमः पूर्ववैरम् अनुस्मरन् ॥ (३८।२)

तं भीमसेनो नामृष्यद् अवमानम् अमर्षणः । (३९।१)

स तस्मै व्यसृजत् तूर्णं शरवर्षम् अमित्रजित् ॥ (३९।२)

ते शराः प्रेषिता राजन् भीमसेनेन संयुगे । (४०।१)

निपेतुः सर्वतो भीमाः कूजन्त इव पक्षिणः ॥ (४०।२)

हेमपुङ्खा महाराज भीमसेनधनुश्च्युताः । (४१।१)

अभ्यद्रवंस्ते राधेयं वृकाः क्षुद्रमृगं यथा ॥ (४१।२)

कर्णस्तु रथिनां श्रेष्ठश्छाद्यमानः समन्ततः । (४२।१)

राजन् व्यसृजद् उग्राणि शरवर्षाणि संयुगे ॥ (४२।२)

तस्य तान् अशनिप्रख्यान् इषून् समरशोभिनः । (४३।१)

चिछेद बहुभिर् भल्लैर् असंप्राप्तान् वृकोदरः ॥ (४३।२)

पुनश्च शरवर्षेण छादयामास भारत । (४४।१)

कर्णो वैकर्तनो युद्धे भीमसेनं महारथम् ॥ (४४।२)

तत्र भारत भीमं तु दृष्टवन्तः स्म सायकैः । (४५।१)

समाचिततनुं संख्ये श्वाविधं शललैर् इव ॥ (४५।२)

हेमपुङ्खाञ् शिलाधौतान् कर्णचापच्युताञ् शरान् । (४६।१)

दधार समरे वीरः स्वरश्मीन् इव भास्करः ॥ (४६।२)

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो भीमसेनो व्यरोचत । (४७।१)

तपनीयनिभैः पुष्पैः पलाश इव कानने ॥ (४७।२)

तत् तु भीमो महाराज कर्णस्य चरितं रणे । (४८।१)

नामृष्यत महेष्वासः क्रोधाद् उद्वृत्य चक्षुषी ॥ (४८।२)

स कर्णं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत् । (४९।१)

महीधरम् इव श्वेतं गूढपादैर् विषोल्बणैः ॥ (४९।२)

तं विव्याध पुनर् भीमः षड्भिर् अष्टाभिर् एव च । (५०।१)

मर्मस्वमरविक्रान्तः सूतपुत्रं महारणे ॥ (५०।२)

ततः कर्णस्य संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान् । (५१।१)

चिछेद कार्मुकं तूर्णं सर्वोपकरणानि च ॥ (५१।२)

जघान चतुरश्चाश्वान् सूतं च त्वरितः शरैः । (५२।१)

नाराचैर् अर्करश्म्याभैः कर्णं विव्याध चोरसि ॥ (५२।२)

ते जग्मुर् धरणीं सर्वे कर्णं निर्भिद्य मारिष । (५३।१)

यथा हि जलदं भित्त्वा राजन् सूर्यस्य रश्मयः ॥ (५३।२)

स वैकल्यं महत् प्राप्य छिन्नधन्वा शरार्दितः । (५४।१)

तथा पुरुषमानी स प्रत्यपायाद् रथान्तरम् ॥ (५४।२)