वसुमना उवाच । (१।१)

पृच्छामि त्वां वसुमना रौशदश्विर् यद्यस्ति लोको दिवि मह्यं नरेन्द्र । (१।२)

यद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन् क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ (१।३)

ययातिर् उवाच । (२।१)

यद् अन्तरिक्षं पृथिवी दिशश्च यत् तेजसा तपते भानुमांश्च । (२।२)

लोकास्तावन्तो दिवि संस्थिता वै ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति ॥ (२।३)

वसुमना उवाच । (३।१)

तांस्ते ददामि पत मा प्रपातं ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु । (३।२)

क्रीणीष्वैनांस्तृणकेनापि राजन् प्रतिग्रहस्ते यदि सम्यक् प्रदुष्टः ॥ (३।३)

ययातिर् उवाच । (४।१)

न मिथ्याहं विक्रयं वै स्मरामि वृथा गृहीतं शिशुकाच्छङ्कमानः । (४।२)

कुर्यां न चैवाकृतपूर्वम् अन्यैर् विवित्समानः किम् उ तत्र साधु ॥ (४।३)

वसुमना उवाच । (५।१)

तांस्त्वं लोकान् प्रतिपद्यस्व राजन् मया दत्तान् यदि नेष्टः क्रयस्ते । (५।२)

अहं न तान् वै प्रतिगन्ता नरेन्द्र सर्वे लोकास्तव ते वै भवन्तु ॥ (५।३)

शिबिर् उवाच । (६।१)

पृच्छामि त्वां शिबिर् औशीनरो ऽहं ममापि लोका यदि सन्तीह तात । (६।२)

यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ (६।३)

ययातिर् उवाच । (७।१)

न त्वं वाचा हृदयेनापि विद्वन् परीप्समानान् नावमंस्था नरेन्द्र । (७।२)

तेनानन्ता दिवि लोकाः श्रितास्ते विद्युद्रूपाः स्वनवन्तो महान्तः ॥ (७।३)

शिबिर् उवाच । (८।१)

तांस्त्वं लोकान् प्रतिपद्यस्व राजन् मया दत्तान् यदि नेष्टः क्रयस्ते । (८।२)

न चाहं तान् प्रतिपत्स्ये ह दत्त्वा यत्र गत्वा त्वम् उपास्से ह लोकान् ॥ (८।३)

ययातिर् उवाच । (९।१)

यथा त्वम् इन्द्रप्रतिमप्रभावस् ते चाप्यनन्ता नरदेव लोकाः । (९।२)

तथाद्य लोके न रमे ऽन्यदत्ते तस्माच्छिबे नाभिनन्दामि दायम् ॥ (९।३)

अष्टक उवाच । (१०।१)

न चेद् एकैकशो राजंल्लोकान् नः प्रतिनन्दसि । (१०।२)

सर्वे प्रदाय भवते गन्तारो नरकं वयम् ॥ (१०।३)

ययातिर् उवाच । (११।१)

यद् अर्हाय ददध्वं तत् सन्तः सत्यानृशंस्यतः । (११।२)

अहं तु नाभिधृष्णोमि यत्कृतं न मया पुरा । (११।३)

अलिप्समानस्य तु मे यद् उक्तं न तत् तथास्तीह नरेन्द्रसिंह । (११।४)

अस्य प्रदानस्य यद् एतद् उक्तं तस्यैव दानस्य फलं भविष्यति ॥ (११।५)

अष्टक उवाच । (१२।१)

कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाः । (१२।२)

उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तो ऽग्निशिखा इव । (१२।३)

वैशंपायनः । (१२।४)

वसुमनाः । (१२।५)

माधवी । (१२।६)

वैशंपायनः । (१२।७)

माधवी । (१२।८)

ययातिः । (१२।९)

वैशंपायनः । (१२।१०)

अश्वमेधे महायज्ञे स्वयंभुविहिते पुरा । (१२।११)

हयस्य यानि चाङ्गानि संनिकृत्य यथाक्रमम् । (१२।१२)

होताध्वर्युर् अथोद्गाता ब्रह्मणा सह भारत । (१२।१३)

अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः । (१२।१४)

धूमगन्धं च पापिष्ठा ये जिघ्रन्ति नरा भुवि । (१२।१५)

विमुक्तपापाः पूतास्ते तत्क्षणेनाभवन् नराः । (१२।१६)

एतस्मिन्न् अन्तरे चैव माधवी सा तपोधना । (१२।१७)

मृगचर्मपरीताङ्गी परिधाय मृगत्वचम् । (१२।१८)

मृगैः परिचरन्ती सा मृगाहारविचेष्टिता । (१२।१९)

यज्ञवाटं मृगगणैः प्रविश्य भृशविस्मिता । (१२।२०)

आघ्रायन्ती धूमगन्धं मृगैर् एव चचार सा । (१२।२१)

यज्ञवाटम् अटन्ती सा पुत्रांस्तान् अपराजितान् । (१२।२२)

पश्यन्ती यज्ञमाहात्म्यं मुदं लेभे च माधवी । (१२।२३)

असंस्पृशन्तं वसुधां ययातिं नाहुषं तदा । (१२।२४)

दिविष्ठं प्राप्तम् आज्ञाय ववन्दे पितरं तदा । (१२।२५)

तदा वसुमनापृच्छन् मातरं वै तपस्विनीम् । (१२।२६)

भवत्या यत् कृतम् इदं वन्दनं पादयोर् इह । (१२।२७)

को ऽयं देवोपमो राजा याभिवन्दसि मे वद । (१२।२८)

शृणुध्वं सहिताः पुत्रा नाहुषो ऽयं पिता मम । (१२।२९)

ययातिर् मम पुत्राणां मातामह इति स्मृतः । (१२।३०)

पूरुं मे भ्रातरं राज्ये समावेश्य दिवं गतः । (१२।३१)

केन वा कारणेनैवम् इह प्राप्तो महायशाः । (१२।३२)

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा स्वर्गाद् भ्रष्टेति चाब्रवीत् । (१२।३३)

सा पुत्रस्य वचः श्रुत्वा संभ्रमाविष्टचेतना । (१२।३४)

माधवी पितरं प्राह दौहित्रपरिवारितम् । (१२।३५)

तपसा निर्जितांल्लोकान् प्रतिगृह्णीष्व मामकान् । (१२।३६)

पुत्राणाम् इव पौत्राणां धर्माद् अधिगतं धनम् । (१२।३७)

स्वार्थम् एव वदन्तीह ऋषयो धर्मपाठकाः । (१२।३८)

तस्माद् दानेन तपसा चास्माकं दिवम् आव्रज । (१२।३९)

यदि धर्मफलं ह्येतच्छोभनं भविता तव । (१२।४०)

दुहित्रा चैव दौहित्रैस्तारितो ऽहं महात्मभिः । (१२।४१)

तस्मात् पवित्रं दौहित्रम् अद्य प्रभृति पैतृके । (१२।४२)

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः । (१२।४३)

त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचम् अक्रोधम् अत्वराम् । (१२।४४)

भोक्तारः परिवेष्टारः श्रावितारः पवित्रकाः । (१२।४५)

दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभवति भास्करे । (१२।४६)

स कालः कुतपो नाम पितॄणां दत्तम् अक्षयम् । (१२।४७)

तिलाः पिशाचाद् रक्षन्ति दर्भा रक्षन्ति राक्षसात् । (१२।४८)

रक्षन्ति श्रोत्रियाः पङ्क्तिं यतिभिर् भुक्तम् अक्षयम् । (१२।४९)

लब्ध्वा पात्रं तु विद्वांसं श्रोत्रियं सुव्रतं शुचिम् । (१२।५०)

स कालः कालतो दत्तं नान्यथा काल इष्यते । (१२।५१)

एवम् उक्त्वा ययातिस्तु पुनः प्रोवाच बुद्धिमान् । (१२।५२)

सर्वे ह्यवभृथस्नातास्त्वरध्वं कार्यगौरवात् ॥ (१२।५३)

ययातिर् उवाच । (१३।१)

युष्मान् एते हि वक्ष्यन्ति रथाः पञ्च हिरण्मयाः । (१३।२)

उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तो ऽग्निशिखा इव ॥ (१३।३)

अष्टक उवाच । (१४।१)

आतिष्ठस्व रथं राजन् विक्रमस्व विहायसा । (१४।२)

वयम् अप्यनुयास्यामो यदा कालो भविष्यति ॥ (१४।३)

ययातिर् उवाच । (१५।१)

सर्वैर् इदानीं गन्तव्यं सहस्वर्गजितो वयम् । (१५।२)

एष नो विरजाः पन्था दृश्यते देवसद्मनः ॥ (१५।३)

वैशंपायन उवाच । (१६।१)

ते ऽधिरुह्य रथान् सर्वे प्रयाता नृपसत्तमाः । (१६।२)

आक्रमन्तो दिवं भाभिर् धर्मेणावृत्य रोदसी । (१६।३)

अष्टकश्च शिबिश्चैव काशेयश्च प्रतर्दनः । (१६।४)

ऐक्ष्वाकवो वसुमनाश्चत्वारो भूमिपास्तदा । (१६।५)

सर्वे त्ववभृथस्नाताः स्वर्गताः साधवः सह ॥ (१६।६)

अष्टक उवाच । (१७।१)

अहं मन्ये पूर्वम् एको ऽस्मि गन्ता सखा चेन्द्रः सर्वथा मे महात्मा । (१७।२)

कस्माद् एवं शिबिर् औशीनरो ऽयम् एको ऽत्यगात् सर्ववेगेन वाहान् ॥ (१७।३)

ययातिर् उवाच । (१८।१)

अददाद् देवयानाय यावद् वित्तम् अविन्दत । (१८।२)

उशीनरस्य पुत्रो ऽयं तस्माच्छ्रेष्ठो हि नः शिबिः ॥ (१८।३)

दानं तपः सत्यम् अथापि धर्मो ह्रीः श्रीः क्षमा सौम्य तथा तितिक्षा । (१९।१)

राजन्न् एतान्यप्रतिमस्य राज्ञः शिबेः स्थितान्यनृशंसस्य बुद्ध्या । (१९।२)

एवंवृत्तो ह्रीनिषेधश्च यस्मात् तस्माच्छिबिर् अत्यगाद् वै रथेन ॥ (१९।३)

वैशंपायन उवाच । (२०।१)

अथाष्टकः पुनर् एवान्वपृच्छन् मातामहं कौतुकाद् इन्द्रकल्पम् । (२०।२)

पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं कुतश्च कस्यासि सुतश्च कस्य । (२०।३)

कृतं त्वया यद्धि न तस्य कर्ता लोके त्वद् अन्यः क्षत्रियो ब्राह्मणो वा ॥ (२०।४)

ययातिर् उवाच । (२१।१)

ययातिर् अस्मि नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सार्वभौमस्त्विहासम् । (२१।२)

गुह्यम् अर्थं मामकेभ्यो ब्रवीमि मातामहो ऽहं भवतां प्रकाशः ॥ (२१।३)

सर्वाम् इमां पृथिवीं निर्जिगाय प्रस्थे बद्ध्वा ह्यददं ब्राह्मणेभ्यः । (२२।१)

मेध्यान् अश्वान् एकशफान् सुरूपांस् तदा देवाः पुण्यभाजो भवन्ति ॥ (२२।२)

अदाम् अहं पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः पूर्णाम् इमाम् अखिलां वाहनस्य । (२३।१)

गोभिः सुवर्णेन धनैश्च मुख्यैस् तत्रासन् गाः शतम् अर्बुदानि ॥ (२३।२)

सत्येन मे द्यौश्च वसुंधरा च तथैवाग्निर् ज्वलते मानुषेषु । (२४।१)

न मे वृथा व्याहृतम् एव वाक्यं सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्ति । (२४।२)

साध्वष्टक प्रब्रवीमीह सत्यं प्रतर्दनं चौपदश्विं तथैव । (२४।३)

सर्वे च देवा मुनयश्च लोकाः सत्येन पूज्या इति मे मनोगतम् ॥ (२४।४)

यो नः स्वर्गजितः सर्वान् यथावृत्तं निवेदयेत् । (२५।१)

अनसूयुर् द्विजाग्रेभ्यः स लभेन् नः सलोकताम् ॥ (२५।२)

वैशंपायन उवाच । (२६।१)

एवं राजा स महात्मा ह्यतीव स्वैर् दौहित्रैस्तारितो ऽमित्रसाहः । (२६।२)

त्यक्त्वा महीं परमोदारकर्मा स्वर्गं गतः कर्मभिर् व्याप्य पृथ्वीम् । (२६।३)

यतः सर्वं विस्तरतो यथावद् आख्यातं ते चरितं नाहुषस्य । (२६।४)

वंशो यस्य प्रथितः कौरवेयो यस्मिञ् जातस्त्वं मनुजेन्द्रकर्मा । (२६।५)

एतत् पुण्यतमं राजन् ययातेश्चरितं महत् । (२६।६)

यच्छ्रुत्वा श्रावयित्वा च स्वर्गं यातीह मानवः ॥ (२६।७)