MBh, 5, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुतं भवद्भिर् गदपूर्वजस्य वाक्यं यथा धर्मवद् अर्थवच्च । (१।२)
śrutaṃ bhavadbhir gadapūrvajasya vākyaṃ yathā dharmavad arthavacca |
अजातशत्रोश्च हितं हितं च दुर्योधनस्यापि तथैव राज्ञः ॥ (१।३)
ajātaśatrośca hitaṃ hitaṃ ca duryodhanasyāpi tathaiva rājñaḥ ||
अर्धं हि राज्यस्य विसृज्य वीराः कुन्तीसुतास्तस्य कृते यतन्ते । (२।१)
ardhaṃ hi rājyasya visṛjya vīrāḥ kuntīsutāstasya kṛte yatante |
प्रदाय चार्धं धृतराष्ट्रपुत्रः सुखी सहास्माभिर् अतीव मोदेत् ॥ (२।२)
pradāya cārdhaṃ dhṛtarāṣṭraputraḥ sukhī sahāsmābhir atīva modet ||
लब्ध्वा हि राज्यं पुरुषप्रवीराः सम्यक् प्रवृत्तेषु परेषु चैव । (३।१)
labdhvā hi rājyaṃ puruṣapravīrāḥ samyak pravṛtteṣu pareṣu caiva |
ध्रुवं प्रशान्ताः सुखम् आविशेयुस् तेषां प्रशान्तिश्च हितं प्रजानाम् ॥ (३।२)
dhruvaṃ praśāntāḥ sukham āviśeyus teṣāṃ praśāntiśca hitaṃ prajānām ||
दुर्योधनस्यापि मतं च वेत्तुं वक्तुं च वाक्यानि युधिष्ठिरस्य । (४।१)
duryodhanasyāpi mataṃ ca vettuṃ vaktuṃ ca vākyāni yudhiṣṭhirasya |
प्रियं मम स्याद् यदि तत्र कश्चिद् व्रजेच्छमार्थं कुरुपाण्डवानाम् ॥ (४।२)
priyaṃ mama syād yadi tatra kaścid vrajecchamārthaṃ kurupāṇḍavānām ||
स भीष्मम् आमन्त्र्य कुरुप्रवीरं वैचित्रवीर्यं च महानुभावम् । (५।१)
sa bhīṣmam āmantrya kurupravīraṃ vaicitravīryaṃ ca mahānubhāvam |
द्रोणं सपुत्रं विदुरं कृपं च गान्धारराजं च ससूतपुत्रम् ॥ (५।२)
droṇaṃ saputraṃ viduraṃ kṛpaṃ ca gāndhārarājaṃ ca sasūtaputram ||
सर्वे च ये ऽन्ये धृतराष्ट्रपुत्रा बलप्रधाना निगमप्रधानाः । (६।१)
sarve ca ye 'nye dhṛtarāṣṭraputrā balapradhānā nigamapradhānāḥ |
स्थिताश्च धर्मेषु यथा स्वकेषु लोकप्रवीराः श्रुतकालवृद्धाः ॥ (६।२)
sthitāśca dharmeṣu yathā svakeṣu lokapravīrāḥ śrutakālavṛddhāḥ ||
एतेषु सर्वेषु समागतेषु पौरेषु वृद्धेषु च संगतेषु । (७।१)
eteṣu sarveṣu samāgateṣu paureṣu vṛddheṣu ca saṃgateṣu |
ब्रवीतु वाक्यं प्रणिपातयुक्तं कुन्तीसुतस्यार्थकरं यथा स्यात् ॥ (७।२)
bravītu vākyaṃ praṇipātayuktaṃ kuntīsutasyārthakaraṃ yathā syāt ||
सर्वास्ववस्थासु च ते न कौट्याद् ग्रस्तो हि सो ऽर्थो बलम् आश्रितैस्तैः । (८।१)
sarvāsvavasthāsu ca te na kauṭyād grasto hi so 'rtho balam āśritaistaiḥ |
प्रियाभ्युपेतस्य युधिष्ठिरस्य द्यूते प्रमत्तस्य हृतं च राज्यम् ॥ (८।२)
priyābhyupetasya yudhiṣṭhirasya dyūte pramattasya hṛtaṃ ca rājyam ||
निवार्यमाणश्च कुरुप्रवीरैः सर्वैः सुहृद्भिर् ह्ययम् अप्यतज्ज्ञः । (९।१)
nivāryamāṇaśca kurupravīraiḥ sarvaiḥ suhṛdbhir hyayam apyatajjñaḥ |
गान्धारराजस्य सुतं मताक्षं समाह्वयेद् देवितुम् आजमीढः ॥ (९।२)
gāndhārarājasya sutaṃ matākṣaṃ samāhvayed devitum ājamīḍhaḥ ||
दुरोदरास्तत्र सहस्रशो ऽन्ये युधिष्ठिरो यान् विषहेत जेतुम् । (१०।१)
durodarāstatra sahasraśo 'nye yudhiṣṭhiro yān viṣaheta jetum |
उत्सृज्य तान् सौबलम् एव चायं समाह्वयत् तेन जितो ऽक्षवत्याम् ॥ (१०।२)
utsṛjya tān saubalam eva cāyaṃ samāhvayat tena jito 'kṣavatyām ||
स दीव्यमानः प्रतिदेवनेन अक्षेषु नित्यं सुपराङ्मुखेषु । (११।१)
sa dīvyamānaḥ pratidevanena akṣeṣu nityaṃ suparāṅmukheṣu |
संरम्भमाणो विजितः प्रसह्य तत्रापराधः शकुनेर् न कश्चित् ॥ (११।२)
saṃrambhamāṇo vijitaḥ prasahya tatrāparādhaḥ śakuner na kaścit ||
तस्मात् प्रणम्यैव वचो ब्रवीतु वैचित्रवीर्यं बहुसामयुक्तम् । (१२।१)
tasmāt praṇamyaiva vaco bravītu vaicitravīryaṃ bahusāmayuktam |
तथा हि शक्यो धृतराष्ट्रपुत्रः स्वार्थे नियोक्तुं पुरुषेण तेन ॥ (१२।२)
tathā hi śakyo dhṛtarāṣṭraputraḥ svārthe niyoktuṃ puruṣeṇa tena ||
एवं ब्रुवत्येव मधुप्रवीरे शिनिप्रवीरः सहसोत्पपात । (१३।२)
evaṃ bruvatyeva madhupravīre śinipravīraḥ sahasotpapāta |
तच्चापि वाक्यं परिनिन्द्य तस्य समाददे वाक्यम् इदं समन्युः ॥ (१३।३)
taccāpi vākyaṃ parinindya tasya samādade vākyam idaṃ samanyuḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.