वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः प्रासादहर्म्येषु वसुधायां च पार्थिव । (१।२)

स्त्रीणां च पुरुषाणां च सुमहान्निस्वनो ऽभवत् ॥ (१।३)

स राजा राजमार्गेण नृनारीसंकुलेन च । (२।१)

कथंचिन्निर्ययौ धीमान् वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ (२।२)

स वर्धमानद्वारेण निर्ययौ गजसाह्वयात् । (३।१)

विसर्जयामास च तं जनौघं स मुहुर् मुहुः ॥ (३।२)

वनं गन्तुं च विदुरो राज्ञा सह कृतक्षणः । (४।१)

संजयश्च महामात्रः सूतो गावल्गणिस्तथा ॥ (४।२)

कृपं निवर्तयामास युयुत्सुं च महारथम् । (५।१)

धृतराष्ट्रो महीपालः परिदाय युधिष्ठिरे ॥ (५।२)

निवृत्ते पौरवर्गे तु राजा सान्तःपुरस्तदा । (६।१)

धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो निवर्तितुम् इयेष सः ॥ (६।२)

सो ऽब्रवीन्मातरं कुन्तीम् उपेत्य भरतर्षभ । (७।१)

अहं राजानम् अन्विष्ये भवती विनिवर्तताम् ॥ (७।२)

वधूपरिवृता राज्ञि नगरं गन्तुम् अर्हसि । (८।१)

राजा यात्वेष धर्मात्मा तपसे धृतनिश्चयः ॥ (८।२)

इत्युक्ता धर्मराजेन बाष्पव्याकुललोचना । (९।१)

जगादैवं तदा कुन्ती गान्धारीं परिगृह्य ह ॥ (९।२)

सहदेवे महाराज मा प्रमादं कृथाः क्वचित् । (१०।१)

एष माम् अनुरक्तो हि राजंस्त्वां चैव नित्यदा ॥ (१०।२)

कर्णं स्मरेथाः सततं संग्रामेष्वपलायिनम् । (११।१)

अवकीर्णो हि स मया वीरो दुष्प्रज्ञया तदा ॥ (११।२)

आयसं हृदयं नूनं मन्दाया मम पुत्रक । (१२।१)

यत् सूर्यजम् अपश्यन्त्याः शतधा न विदीर्यते ॥ (१२।२)

एवंगते तु किं शक्यं मया कर्तुम् अरिंदम । (१३।१)

मम दोषो ऽयम् अत्यर्थं ख्यापितो यन्न सूर्यजः । (१३।२)

तन्निमित्तं महाबाहो दानं दद्यास्त्वम् उत्तमम् ॥ (१३।३)

सदैव भ्रातृभिः सार्धम् अग्रजस्यारिमर्दन । (१४।१)

द्रौपद्याश्च प्रिये नित्यं स्थातव्यम् अरिकर्शन ॥ (१४।२)

भीमसेनार्जुनौ चैव नकुलश्च कुरूद्वह । (१५।१)

समाधेयास्त्वया वीर त्वय्यद्य कुलधूर् गता ॥ (१५।२)

श्वश्रूश्वशुरयोः पादाञ्शुश्रूषन्ती वने त्वहम् । (१६।१)

गान्धारीसहिता वत्स्ये तापसी मलपङ्किनी ॥ (१६।२)

एवम् उक्तः स धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितो वशी । (१७।१)

विषादम् अगमत् तीव्रं न च किंचिद् उवाच ह ॥ (१७।२)

स मुहूर्तम् इव ध्यात्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (१८।१)

उवाच मातरं दीनश्चिन्ताशोकपरायणः ॥ (१८।२)

किम् इदं ते व्यवसितं नैवं त्वं वक्तुम् अर्हसि । (१९।१)

न त्वाम् अभ्यनुजानामि प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (१९।२)

व्यरोचयः पुरा ह्यस्मान् उत्साह्य प्रियदर्शने । (२०।१)

विदुराया वचोभिस्त्वम् अस्मान्न त्यक्तुम् अर्हसि ॥ (२०।२)

निहत्य पृथिवीपालान् राज्यं प्राप्तम् इदं मया । (२१।१)

तव प्रज्ञाम् उपश्रुत्य वासुदेवान्नरर्षभात् ॥ (२१।२)

क्व सा बुद्धिर् इयं चाद्य भवत्या या श्रुता मया । (२२।१)

क्षत्रधर्मे स्थितिं ह्युक्त्वा तस्याश्चलितुम् इच्छसि ॥ (२२।२)

अस्मान् उत्सृज्य राज्यं च स्नुषां चेमां यशस्विनीम् । (२३।१)

कथं वत्स्यसि शून्येषु वनेष्व् अम्ब प्रसीद मे ॥ (२३।२)

इति बाष्पकलां वाचं कुन्ती पुत्रस्य शृण्वती । (२४।१)

जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी भीमस्ताम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

यदा राज्यम् इदं कुन्ति भोक्तव्यं पुत्रनिर्जितम् । (२५।१)

प्राप्तव्या राजधर्माश्च तदेयं ते कुतो मतिः ॥ (२५।२)

किं वयं कारिताः पूर्वं भवत्या पृथिवीक्षयम् । (२६।१)

कस्य हेतोः परित्यज्य वनं गन्तुम् अभीप्ससि ॥ (२६।२)

वनाच्चापि किम् आनीता भवत्या बालका वयम् । (२७।१)

दुःखशोकसमाविष्टौ माद्रीपुत्राविमौ तथा ॥ (२७।२)

प्रसीद मातर् मा गास्त्वं वनम् अद्य यशस्विनि । (२८।१)

श्रियं यौधिष्ठिरीं तावद् भुङ्क्ष्व पार्थबलार्जिताम् ॥ (२८।२)

इति सा निश्चितैवाथ वनवासकृतक्षणा । (२९।१)

लालप्यतां बहुविधं पुत्राणां नाकरोद् वचः ॥ (२९।२)

द्रौपदी चान्वयाच्छ्वश्रूं विषण्णवदना तदा । (३०।१)

वनवासाय गच्छन्तीं रुदती भद्रया सह ॥ (३०।२)

सा पुत्रान् रुदतः सर्वान्मुहुर् मुहुर् अवेक्षती । (३१।१)

जगामैव महाप्राज्ञा वनाय कृतनिश्चया ॥ (३१।२)

अन्वयुः पाण्डवास्तां तु सभृत्यान्तःपुरास्तदा । (३२।१)

ततः प्रमृज्य साश्रूणि पुत्रान् वचनम् अब्रवीत् ॥ (३२।२)