वैशंपायन उवाच । (१।१)

द्विवर्षोपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया । (१।२)

देवर्षिर् नारदो राजन्न् आजगाम युधिष्ठिरम् ॥ (१।३)

तम् अभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजो युधिष्ठिरः । (२।१)

आसीनं परिविश्वस्तं प्रोवाच वदतां वरः ॥ (२।२)

चिरस्य खलु पश्यामि भगवन्तम् उपस्थितम् । (३।१)

कच्चित् ते कुशलं विप्र शुभं वा प्रत्युपस्थितम् ॥ (३।२)

के देशाः परिदृष्टास्ते किं च कार्यं करोमि ते । (४।१)

तद् ब्रूहि द्विजमुख्य त्वम् अस्माकं च प्रियो ऽतिथिः ॥ (४।२)

नारद उवाच । (५।१)

चिरदृष्टो ऽसि मे राजन्न् आगतो ऽस्मि तपोवनात् । (५।२)

परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ (५।३)

युधिष्ठिर उवाच । (६।१)

वदन्ति पुरुषा मे ऽद्य गङ्गातीरनिवासिनः । (६।२)

धृतराष्ट्रं महात्मानम् आस्थितं परमं तपः ॥ (६।३)

अपि दृष्टस्त्वया तत्र कुशली स कुरूद्वहः । (७।१)

गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश्च संजयः ॥ (७।२)

कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः । (८।१)

श्रोतुम् इच्छामि भगवन् यदि दृष्टस्त्वया नृपः ॥ (८।२)

नारद उवाच । (९।१)

स्थिरीभूय महाराज शृणु सर्वं यथातथम् । (९।२)

यथा श्रुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस्तपोवने ॥ (९।३)

वनवासनिवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन । (१०।१)

कुरुक्षेत्रात् पिता तुभ्यं गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ (१०।२)

गान्धार्या सहितो धीमान् वध्वा कुन्त्या समन्वितः । (११।१)

संजयेन च सूतेन साग्निहोत्रः सयाजकः ॥ (११।२)

आतस्थे स तपस्तीव्रं पिता तव तपोधनः । (१२।१)

वीटां मुखे समाधाय वायुभक्षो ऽभवन्मुनिः ॥ (१२।२)

वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानो महातपाः । (१३।१)

त्वगस्थिमात्रशेषः स षण्मासान् अभवन्नृपः ॥ (१३।२)

गान्धारी तु जलाहारा कुन्ती मासोपवासिनी । (१४।१)

संजयः षष्ठभक्तेन वर्तयामास भारत ॥ (१४।२)

अग्नींस्तु याजकास्तत्र जुहुवुर् विधिवत् प्रभो । (१५।१)

दृश्यतो ऽदृश्यतश्चैव वने तस्मिन्नृपस्य ह ॥ (१५।२)

अनिकेतो ऽथ राजा स बभूव वनगोचरः । (१६।१)

ते चापि सहिते देव्यौ संजयश्च तम् अन्वयुः ॥ (१६।२)

संजयो नृपतेर् नेता समेषु विषमेषु च । (१७।१)

गान्धार्यास्तु पृथा राजंश्चक्षुर् आसीद् अनिन्दिता ॥ (१७।२)

ततः कदाचिद् गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः । (१८।१)

गङ्गायाम् आप्लुतो धीमान् आश्रमाभिमुखो ऽभवत् ॥ (१८।२)

अथ वायुः समुद्भूतो दावाग्निर् अभवन्महान् । (१९।१)

ददाह तद् वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ (१९।२)

दह्यत्सु मृगयूथेषु द्विजिह्वेषु समन्ततः । (२०।१)

वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान् ॥ (२०।२)

समाविद्धे वने तस्मिन् प्राप्ते व्यसन उत्तमे । (२१।१)

निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः । (२१।२)

असमर्थो ऽपसरणे सुकृशौ मातरौ च ते ॥ (२१।३)

ततः स नृपतिर् दृष्ट्वा वह्निम् आयान्तम् अन्तिकात् । (२२।१)

इदम् आह ततः सूतं संजयं पृथिवीपते ॥ (२२।२)

गच्छ संजय यत्राग्निर् न त्वां दहति कर्हिचित् । (२३।१)

वयम् अत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम् ॥ (२३।२)

तम् उवाच किलोद्विग्नः संजयो वदतां वरः । (२४।१)

राजन्मृत्युर् अनिष्टो ऽयं भविता ते वृथाग्निना ॥ (२४।२)

न चोपायं प्रपश्यामि मोक्षणे जातवेदसः । (२५।१)

यद् अत्रानन्तरं कार्यं तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥ (२५।२)

इत्युक्तः संजयेनेदं पुनर् आह स पार्थिवः । (२६।१)

नैष मृत्युर् अनिष्टो नो निःसृतानां गृहात् स्वयम् ॥ (२६।२)

जलम् अग्निस्तथा वायुर् अथ वापि विकर्शनम् । (२७।१)

तापसानां प्रशस्यन्ते गच्छ संजय माचिरम् ॥ (२७।२)

इत्युक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस्तदा । (२८।१)

प्राङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चोपाविशत् तदा ॥ (२८।२)

संजयस्तं तथा दृष्ट्वा प्रदक्षिणम् अथाकरोत् । (२९।१)

उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानम् इति प्रभो ॥ (२९।२)

ऋषिपुत्रो मनीषी स राजा चक्रे ऽस्य तद् वचः । (३०।१)

संनिरुध्येन्द्रियग्रामम् आसीत् काष्ठोपमस्तदा ॥ (३०।२)

गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव । (३१।१)

दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ (३१।२)

संजयस्तु महामात्रस्तस्माद् दावाद् अमुच्यत । (३२।१)

गङ्गाकूले मया दृष्टस्तापसैः परिवारितः ॥ (३२।२)

स तान् आमन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच्च सर्वशः । (३३।१)

प्रययौ संजयः सूतो हिमवन्तं महीधरम् ॥ (३३।२)

एवं स निधनं प्राप्तः कुरुराजो महामनाः । (३४।१)

गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते नराधिप ॥ (३४।२)

यदृच्छयानुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम् । (३५।१)

तयोश्च देव्योर् उभयोर् दृष्टानि भरतर्षभ ॥ (३५।२)

ततस्तपोवने तस्मिन् समाजग्मुस्तपोधनाः । (३६।१)

श्रुत्वा राज्ञस्तथा निष्ठां न त्वशोचन् गतिं च ते ॥ (३६।२)

तत्राश्रौषम् अहं सर्वम् एतत् पुरुषसत्तम । (३७।१)

यथा च नृपतिर् दग्धो देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ (३७।२)

न शोचितव्यं राजेन्द्र स्वन्तः स पृथिवीपतिः । (३८।१)

प्राप्तवान् अग्निसंयोगं गान्धारी जननी च ते ॥ (३८।२)

वैशंपायन उवाच । (३९।१)

एतच्छ्रुत्वा तु सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम् । (३९।२)

निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शोकः समभवन्महान् ॥ (३९।३)

अन्तःपुराणां च तदा महान् आर्तस्वरो ऽभवत् । (४०।१)

पौराणां च महाराज श्रुत्वा राज्ञस्तदा गतिम् ॥ (४०।२)

अहो धिग् इति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः । (४१।१)

ऊर्ध्वबाहुः स्मरन्मातुः प्ररुरोद युधिष्ठिरः । (४१।२)

भीमसेनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ॥ (४१।३)

अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान् रुदितस्वनः । (४२।१)

प्रादुरासीन्महाराज पृथां श्रुत्वा तथागताम् ॥ (४२।२)

तं च वृद्धं तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम् । (४३।१)

अन्वशोचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ (४३।२)

तस्मिन्न् उपरते शब्दे मुहूर्ताद् इव भारत । (४४।१)

निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (४४।२)