महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 142

806 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान् गते । (१।२)

asiddhānunaye kṛṣṇe kurubhyaḥ pāṇḍavān gate |

1.3१.३

अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्न् इवाब्रवीत् ॥ (१।३)

abhigamya pṛthāṃ kṣattā śanaiḥ śocann ivābravīt ||

2.1२.१

जानासि मे जीवपुत्रे भावं नित्यम् अनुग्रहे । (२।१)

jānāsi me jīvaputre bhāvaṃ nityam anugrahe |

2.2२.२

क्रोशतो न च गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः ॥ (२।२)

krośato na ca gṛhṇīte vacanaṃ me suyodhanaḥ ||

3.1३.१

उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः । (३।१)

upapanno hyasau rājā cedipāñcālakekayaiḥ |

3.2३.२

भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैर् अपि ॥ (३।२)

bhīmārjunābhyāṃ kṛṣṇena yuyudhānayamair api ||

4.1४.१

उपप्लव्ये निविष्टो ऽपि धर्मम् एव युधिष्ठिरः । (४।१)

upaplavye niviṣṭo 'pi dharmam eva yudhiṣṭhiraḥ |

4.2४.२

काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद् बलवान् दुर्बलो यथा ॥ (४।२)

kāṅkṣate jñātisauhārdād balavān durbalo yathā ||

5.1५.१

राजा तु धृतराष्ट्रो ऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति । (५।१)

rājā tu dhṛtarāṣṭro 'yaṃ vayovṛddho na śāmyati |

5.2५.२

मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते ॥ (५।२)

mattaḥ putramadenaiva vidharme pathi vartate ||

6.1६.१

जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च । (६।१)

jayadrathasya karṇasya tathā duḥśāsanasya ca |

6.2६.२

सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथोभेदः प्रवर्तते ॥ (६।२)

saubalasya ca durbuddhyā mithobhedaḥ pravartate ||

7.1७.१

अधर्मेण हि धर्मिष्ठं हृतं वै राज्यम् ईदृशम् । (७।१)

adharmeṇa hi dharmiṣṭhaṃ hṛtaṃ vai rājyam īdṛśam |

7.2७.२

येषां तेषाम् अयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति ॥ (७।२)

yeṣāṃ teṣām ayaṃ dharmaḥ sānubandho bhaviṣyati ||

8.1८.१

ह्रियमाणे बलाद् धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत् । (८।१)

hriyamāṇe balād dharme kurubhiḥ ko na saṃjvaret |

8.2८.२

असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः ॥ (८।२)

asāmnā keśave yāte samudyokṣyanti pāṇḍavāḥ ||

9.1९.१

ततः कुरूणाम् अनयो भविता वीरनाशनः । (९।१)

tataḥ kurūṇām anayo bhavitā vīranāśanaḥ |

9.2९.२

चिन्तयन्न लभे निद्राम् अहःसु च निशासु च ॥ (९।२)

cintayanna labhe nidrām ahaḥsu ca niśāsu ca ||

10.1१०.१

श्रुत्वा तु कुन्ती तद् वाक्यम् अर्थकामेन भाषितम् । (१०।१)

śrutvā tu kuntī tad vākyam arthakāmena bhāṣitam |

10.2१०.२

अनिष्टनन्ती दुःखार्ता मनसा विममर्श ह ॥ (१०।२)

aniṣṭanantī duḥkhārtā manasā vimamarśa ha ||

11.1११.१

धिग् अस्त्वर्थं यत्कृते ऽयं महाञ् ज्ञातिवधे क्षयः । (११।१)

dhig astvarthaṃ yatkṛte 'yaṃ mahāñ jñātivadhe kṣayaḥ |

11.2११.२

वर्त्स्यते सुहृदां ह्येषां युद्धे ऽस्मिन् वै पराभवः ॥ (११।२)

vartsyate suhṛdāṃ hyeṣāṃ yuddhe 'smin vai parābhavaḥ ||

12.1१२.१

पाण्डवाश्चेदिपाञ्चाला यादवाश्च समागताः । (१२।१)

pāṇḍavāścedipāñcālā yādavāśca samāgatāḥ |

12.2१२.२

भारतैर् यदि योत्स्यन्ति किं नु दुःखम् अतः परम् ॥ (१२।२)

bhāratair yadi yotsyanti kiṃ nu duḥkham ataḥ param ||

13.1१३.१

पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथा युद्धे पराभवम् । (१३।१)

paśye doṣaṃ dhruvaṃ yuddhe tathā yuddhe parābhavam |

13.2१३.२

अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षये जयः ॥ (१३।२)

adhanasya mṛtaṃ śreyo na hi jñātikṣaye jayaḥ ||

14.1१४.१

पितामहः शांतनव आचार्यश्च युधां पतिः । (१४।१)

pitāmahaḥ śāṃtanava ācāryaśca yudhāṃ patiḥ |

14.2१४.२

कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम ॥ (१४।२)

karṇaśca dhārtarāṣṭrārthaṃ vardhayanti bhayaṃ mama ||

15.1१५.१

नाचार्यः कामवाञ् शिष्यैर् द्रोणो युध्येत जातुचित् । (१५।१)

nācāryaḥ kāmavāñ śiṣyair droṇo yudhyeta jātucit |

15.2१५.२

पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः ॥ (१५।२)

pāṇḍaveṣu kathaṃ hārdaṃ kuryānna ca pitāmahaḥ ||

16.1१६.१

अयं त्वेको वृथादृष्टिर् धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः । (१६।१)

ayaṃ tveko vṛthādṛṣṭir dhārtarāṣṭrasya durmateḥ |

16.2१६.२

मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान् ॥ (१६।२)

mohānuvartī satataṃ pāpo dveṣṭi ca pāṇḍavān ||

17.1१७.१

महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः । (१७।१)

mahatyanarthe nirbandhī balavāṃśca viśeṣataḥ |

17.2१७.२

कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति सांप्रतम् ॥ (१७।२)

karṇaḥ sadā pāṇḍavānāṃ tanme dahati sāṃpratam ||

18.1१८.१

आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनो ऽहं पाण्डवान् प्रति । (१८।१)

āśaṃse tvadya karṇasya mano 'haṃ pāṇḍavān prati |

18.2१८.२

प्रसादयितुम् आसाद्य दर्शयन्ती यथातथम् ॥ (१८।२)

prasādayitum āsādya darśayantī yathātatham ||

19.1१९.१

तोषितो भगवान् यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ । (१९।१)

toṣito bhagavān yatra durvāsā me varaṃ dadau |

19.2१९.२

आह्वानं देवसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि ॥ (१९।२)

āhvānaṃ devasaṃyuktaṃ vasantyāḥ pitṛveśmani ||

20.1२०.१

साहम् अन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता । (२०।१)

sāham antaḥpure rājñaḥ kuntibhojapuraskṛtā |

20.2२०.२

चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता ॥ (२०।२)

cintayantī bahuvidhaṃ hṛdayena vidūyatā ||

21.1२१.१

बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम् । (२१।१)

balābalaṃ ca mantrāṇāṃ brāhmaṇasya ca vāgbalam |

21.2२१.२

स्त्रीभावाद् बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः ॥ (२१।२)

strībhāvād bālabhāvācca cintayantī punaḥ punaḥ ||

22.1२२.१

धात्र्या विश्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा । (२२।१)

dhātryā viśrabdhayā guptā sakhījanavṛtā tadā |

22.2२२.२

दोषं परिहरन्ती च पितुश्चारित्ररक्षिणी ॥ (२२।२)

doṣaṃ pariharantī ca pituścāritrarakṣiṇī ||

23.1२३.१

कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम् । (२३।१)

kathaṃ nu sukṛtaṃ me syānnāparādhavatī katham |

23.2२३.२

भवेयम् इति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च ॥ (२३।२)

bhaveyam iti saṃcintya brāhmaṇaṃ taṃ namasya ca ||

24.1२४.१

कौतूहलात् तु तं लब्ध्वा बालिश्याद् आचरं तदा । (२४।१)

kautūhalāt tu taṃ labdhvā bāliśyād ācaraṃ tadā |

24.2२४.२

कन्या सती देवम् अर्कम् आसादयम् अहं ततः ॥ (२४।२)

kanyā satī devam arkam āsādayam ahaṃ tataḥ ||

25.1२५.१

यो ऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत् परिवर्तितः । (२५।१)

yo 'sau kānīnagarbho me putravat parivartitaḥ |

25.2२५.२

कस्मान्न कुर्याद् वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा ॥ (२५।२)

kasmānna kuryād vacanaṃ pathyaṃ bhrātṛhitaṃ tathā ||

26.1२६.१

इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यं निश्चितम् उत्तमम् । (२६।१)

iti kuntī viniścitya kāryaṃ niścitam uttamam |

26.2२६.२

कार्यार्थम् अभिनिर्याय ययौ भागीरथीं प्रति ॥ (२६।२)

kāryārtham abhiniryāya yayau bhāgīrathīṃ prati ||

27.1२७.१

आत्मजस्य ततस्तस्य घृणिनः सत्यसङ्गिनः । (२७।१)

ātmajasya tatastasya ghṛṇinaḥ satyasaṅginaḥ |

27.2२७.२

गङ्गातीरे पृथाशृण्वद् उपाध्ययननिस्वनम् ॥ (२७।२)

gaṅgātīre pṛthāśṛṇvad upādhyayananisvanam ||

28.1२८.१

प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः । (२८।१)

prāṅmukhasyordhvabāhoḥ sā paryatiṣṭhata pṛṣṭhataḥ |

28.2२८.२

जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी ॥ (२८।२)

japyāvasānaṃ kāryārthaṃ pratīkṣantī tapasvinī ||

29.1२९.१

अतिष्ठत् सूर्यतापार्ता कर्णस्योत्तरवाससि । (२९।१)

atiṣṭhat sūryatāpārtā karṇasyottaravāsasi |

29.2२९.२

कौरव्यपत्नी वार्ष्णेयी पद्ममालेव शुष्यती ॥ (२९।२)

kauravyapatnī vārṣṇeyī padmamāleva śuṣyatī ||

30.1३०.१

आ पृष्ठतापाज्जप्त्वा स परिवृत्य यतव्रतः । (३०।१)

ā pṛṣṭhatāpājjaptvā sa parivṛtya yatavrataḥ |

30.2३०.२

दृष्ट्वा कुन्तीम् उपातिष्ठद् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (३०।२)

dṛṣṭvā kuntīm upātiṣṭhad abhivādya kṛtāñjaliḥ |

30.3३०.३

यथान्यायं महातेजा मानी धर्मभृतां वरः ॥ (३०।३)

yathānyāyaṃ mahātejā mānī dharmabhṛtāṃ varaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 142

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit