MBh, 5, 142
Select a line for its word-by-word analysis.
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान् गते । (१।२)
asiddhānunaye kṛṣṇe kurubhyaḥ pāṇḍavān gate |
अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्न् इवाब्रवीत् ॥ (१।३)
abhigamya pṛthāṃ kṣattā śanaiḥ śocann ivābravīt ||
भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैर् अपि ॥ (३।२)
bhīmārjunābhyāṃ kṛṣṇena yuyudhānayamair api ||
उपप्लव्ये निविष्टो ऽपि धर्मम् एव युधिष्ठिरः । (४।१)
upaplavye niviṣṭo 'pi dharmam eva yudhiṣṭhiraḥ |
काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद् बलवान् दुर्बलो यथा ॥ (४।२)
kāṅkṣate jñātisauhārdād balavān durbalo yathā ||
राजा तु धृतराष्ट्रो ऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति । (५।१)
rājā tu dhṛtarāṣṭro 'yaṃ vayovṛddho na śāmyati |
सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथोभेदः प्रवर्तते ॥ (६।२)
saubalasya ca durbuddhyā mithobhedaḥ pravartate ||
अधर्मेण हि धर्मिष्ठं हृतं वै राज्यम् ईदृशम् । (७।१)
adharmeṇa hi dharmiṣṭhaṃ hṛtaṃ vai rājyam īdṛśam |
येषां तेषाम् अयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति ॥ (७।२)
yeṣāṃ teṣām ayaṃ dharmaḥ sānubandho bhaviṣyati ||
ह्रियमाणे बलाद् धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत् । (८।१)
hriyamāṇe balād dharme kurubhiḥ ko na saṃjvaret |
असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः ॥ (८।२)
asāmnā keśave yāte samudyokṣyanti pāṇḍavāḥ ||
श्रुत्वा तु कुन्ती तद् वाक्यम् अर्थकामेन भाषितम् । (१०।१)
śrutvā tu kuntī tad vākyam arthakāmena bhāṣitam |
धिग् अस्त्वर्थं यत्कृते ऽयं महाञ् ज्ञातिवधे क्षयः । (११।१)
dhig astvarthaṃ yatkṛte 'yaṃ mahāñ jñātivadhe kṣayaḥ |
वर्त्स्यते सुहृदां ह्येषां युद्धे ऽस्मिन् वै पराभवः ॥ (११।२)
vartsyate suhṛdāṃ hyeṣāṃ yuddhe 'smin vai parābhavaḥ ||
भारतैर् यदि योत्स्यन्ति किं नु दुःखम् अतः परम् ॥ (१२।२)
bhāratair yadi yotsyanti kiṃ nu duḥkham ataḥ param ||
पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथा युद्धे पराभवम् । (१३।१)
paśye doṣaṃ dhruvaṃ yuddhe tathā yuddhe parābhavam |
अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षये जयः ॥ (१३।२)
adhanasya mṛtaṃ śreyo na hi jñātikṣaye jayaḥ ||
कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम ॥ (१४।२)
karṇaśca dhārtarāṣṭrārthaṃ vardhayanti bhayaṃ mama ||
नाचार्यः कामवाञ् शिष्यैर् द्रोणो युध्येत जातुचित् । (१५।१)
nācāryaḥ kāmavāñ śiṣyair droṇo yudhyeta jātucit |
पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः ॥ (१५।२)
pāṇḍaveṣu kathaṃ hārdaṃ kuryānna ca pitāmahaḥ ||
अयं त्वेको वृथादृष्टिर् धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः । (१६।१)
ayaṃ tveko vṛthādṛṣṭir dhārtarāṣṭrasya durmateḥ |
मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान् ॥ (१६।२)
mohānuvartī satataṃ pāpo dveṣṭi ca pāṇḍavān ||
महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः । (१७।१)
mahatyanarthe nirbandhī balavāṃśca viśeṣataḥ |
कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति सांप्रतम् ॥ (१७।२)
karṇaḥ sadā pāṇḍavānāṃ tanme dahati sāṃpratam ||
आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनो ऽहं पाण्डवान् प्रति । (१८।१)
āśaṃse tvadya karṇasya mano 'haṃ pāṇḍavān prati |
तोषितो भगवान् यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ । (१९।१)
toṣito bhagavān yatra durvāsā me varaṃ dadau |
आह्वानं देवसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि ॥ (१९।२)
āhvānaṃ devasaṃyuktaṃ vasantyāḥ pitṛveśmani ||
साहम् अन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता । (२०।१)
sāham antaḥpure rājñaḥ kuntibhojapuraskṛtā |
बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम् । (२१।१)
balābalaṃ ca mantrāṇāṃ brāhmaṇasya ca vāgbalam |
स्त्रीभावाद् बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः ॥ (२१।२)
strībhāvād bālabhāvācca cintayantī punaḥ punaḥ ||
धात्र्या विश्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा । (२२।१)
dhātryā viśrabdhayā guptā sakhījanavṛtā tadā |
कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम् । (२३।१)
kathaṃ nu sukṛtaṃ me syānnāparādhavatī katham |
भवेयम् इति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च ॥ (२३।२)
bhaveyam iti saṃcintya brāhmaṇaṃ taṃ namasya ca ||
कौतूहलात् तु तं लब्ध्वा बालिश्याद् आचरं तदा । (२४।१)
kautūhalāt tu taṃ labdhvā bāliśyād ācaraṃ tadā |
कन्या सती देवम् अर्कम् आसादयम् अहं ततः ॥ (२४।२)
kanyā satī devam arkam āsādayam ahaṃ tataḥ ||
यो ऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत् परिवर्तितः । (२५।१)
yo 'sau kānīnagarbho me putravat parivartitaḥ |
कस्मान्न कुर्याद् वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा ॥ (२५।२)
kasmānna kuryād vacanaṃ pathyaṃ bhrātṛhitaṃ tathā ||
इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यं निश्चितम् उत्तमम् । (२६।१)
iti kuntī viniścitya kāryaṃ niścitam uttamam |
कार्यार्थम् अभिनिर्याय ययौ भागीरथीं प्रति ॥ (२६।२)
kāryārtham abhiniryāya yayau bhāgīrathīṃ prati ||
प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः । (२८।१)
prāṅmukhasyordhvabāhoḥ sā paryatiṣṭhata pṛṣṭhataḥ |
जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी ॥ (२८।२)
japyāvasānaṃ kāryārthaṃ pratīkṣantī tapasvinī ||
अतिष्ठत् सूर्यतापार्ता कर्णस्योत्तरवाससि । (२९।१)
atiṣṭhat sūryatāpārtā karṇasyottaravāsasi |
कौरव्यपत्नी वार्ष्णेयी पद्ममालेव शुष्यती ॥ (२९।२)
kauravyapatnī vārṣṇeyī padmamāleva śuṣyatī ||
आ पृष्ठतापाज्जप्त्वा स परिवृत्य यतव्रतः । (३०।१)
ā pṛṣṭhatāpājjaptvā sa parivṛtya yatavrataḥ |
दृष्ट्वा कुन्तीम् उपातिष्ठद् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (३०।२)
dṛṣṭvā kuntīm upātiṣṭhad abhivādya kṛtāñjaliḥ |
यथान्यायं महातेजा मानी धर्मभृतां वरः ॥ (३०।३)
yathānyāyaṃ mahātejā mānī dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.