MBh, 14, 96
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राह मानुषवद् वाचम् एतत् पृष्टो वदस्व मे ॥ (१।३)
prāha mānuṣavad vācam etat pṛṣṭo vadasva me ||
एतत् पूर्वं न पृष्टो ऽहं न चास्माभिः प्रभाषितम् । (२।२)
etat pūrvaṃ na pṛṣṭo 'haṃ na cāsmābhiḥ prabhāṣitam |
श्रूयतां नकुलो यो ऽसौ यथा वाग् अस्य मानुषी ॥ (२।३)
śrūyatāṃ nakulo yo 'sau yathā vāg asya mānuṣī ||
होमधेनुस् तम् आगाच् च स्वयं चापि दुदोह ताम् ॥ (३।२)
homadhenus tam āgāc ca svayaṃ cāpi dudoha tām ||
तत् क्षीरं स्थापयामास नवे भाण्डे दृढे शुचौ । (४।१)
tat kṣīraṃ sthāpayāmāsa nave bhāṇḍe dṛḍhe śucau |
तच् च क्रोधः स्वरूपेण पिठरं पर्यवर्तयत् ॥ (४।२)
tac ca krodhaḥ svarūpeṇa piṭharaṃ paryavartayat ||
जिज्ञासुस् तम् ऋषिश्रेष्ठं किं कुर्याद् विप्रिये कृते । (५।१)
jijñāsus tam ṛṣiśreṣṭhaṃ kiṃ kuryād vipriye kṛte |
इति संचिन्त्य दुर्मेधा धर्षयामास तत् पयः ॥ (५।२)
iti saṃcintya durmedhā dharṣayāmāsa tat payaḥ ||
तम् आज्ञाय मुनिः क्रोधं नैवास्य चुकुपे ततः । (६।१)
tam ājñāya muniḥ krodhaṃ naivāsya cukupe tataḥ |
स तु क्रोधस् तम् आहेदं प्राञ्जलिर् मूर्तिमान् स्थितः ॥ (६।२)
sa tu krodhas tam āhedaṃ prāñjalir mūrtimān sthitaḥ ||
जितो ऽस्मीति भृगुश्रेष्ठ भृगवो ह्य् अतिरोषणाः । (७।१)
jito 'smīti bhṛguśreṣṭha bhṛgavo hy atiroṣaṇāḥ |
लोके मिथ्याप्रवादो ऽयं यत् त्वयास्मि पराजितः ॥ (७।२)
loke mithyāpravādo 'yaṃ yat tvayāsmi parājitaḥ ||
सो ऽहं त्वयि स्थितो ह्य् अद्य क्षमावति महात्मनि । (८।१)
so 'haṃ tvayi sthito hy adya kṣamāvati mahātmani |
साक्षाद् दृष्टो ऽसि मे क्रोध गच्छ त्वं विगतज्वरः । (९।२)
sākṣād dṛṣṭo 'si me krodha gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ |
न ममापकृतं ते ऽद्य न मन्युर् विद्यते मम ॥ (९।३)
na mamāpakṛtaṃ te 'dya na manyur vidyate mama ||
यान् उद्दिश्य तु संकल्पः पयसो ऽस्य कृतो मया । (१०।१)
yān uddiśya tu saṃkalpaḥ payaso 'sya kṛto mayā |
पितरस् ते महाभागास् तेभ्यो बुध्यस्व गम्यताम् ॥ (१०।२)
pitaras te mahābhāgās tebhyo budhyasva gamyatām ||
इत्य् उक्तो जातसंत्रासः स तत्रान्तरधीयत । (११।१)
ity ukto jātasaṃtrāsaḥ sa tatrāntaradhīyata |
पितॄणाम् अभिषङ्गात् तु नकुलत्वम् उपागतः ॥ (११।२)
pitṝṇām abhiṣaṅgāt tu nakulatvam upāgataḥ ||
स तान् प्रसादयामास शापस्यान्तो भवेद् इति । (१२।१)
sa tān prasādayāmāsa śāpasyānto bhaved iti |
तैश् चाप्य् उक्तो यदा धर्मं क्षेप्स्यसे मोक्ष्यसे तदा ॥ (१२।२)
taiś cāpy ukto yadā dharmaṃ kṣepsyase mokṣyase tadā ||
तैश् चोक्तो यज्ञियान् देशान् धर्मारण्यानि चैव ह । (१३।१)
taiś cokto yajñiyān deśān dharmāraṇyāni caiva ha |
जुगुप्सन् परिधावन् स यज्ञं तं समुपासदत् ॥ (१३।२)
jugupsan paridhāvan sa yajñaṃ taṃ samupāsadat ||
धर्मपुत्रम् अथाक्षिप्य सक्तुप्रस्थेन तेन सः । (१४।१)
dharmaputram athākṣipya saktuprasthena tena saḥ |
मुक्तः शापात् ततः क्रोधो धर्मो ह्य् आसीद् युधिष्ठिरः ॥ (१४।२)
muktaḥ śāpāt tataḥ krodho dharmo hy āsīd yudhiṣṭhiraḥ ||
एवम् एतत् तदा वृत्तं तस्य यज्ञे महात्मनः । (१५।१)
evam etat tadā vṛttaṃ tasya yajñe mahātmanaḥ |
पश्यतां चापि नस् तत्र नकुलो ऽन्तर्हितस् तदा ॥ (१५।२)
paśyatāṃ cāpi nas tatra nakulo 'ntarhitas tadā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.