MBh, 5, 119
Select a line for its word-by-word analysis.
म्लानस्रग्भ्रष्टविज्ञानः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः । (२।१)
mlānasragbhraṣṭavijñānaḥ prabhraṣṭamukuṭāṅgadaḥ |
विघूर्णन् स्रस्तसर्वाङ्गः प्रभ्रष्टाभरणाम्बरः ॥ (२।२)
vighūrṇan srastasarvāṅgaḥ prabhraṣṭābharaṇāmbaraḥ ||
अदृश्यमानस्तान् पश्यन्न् अपश्यंश्च पुनः पुनः । (३।१)
adṛśyamānastān paśyann apaśyaṃśca punaḥ punaḥ |
येनाहं चलितः स्थानाद् इति राजा व्यचिन्तयत् ॥ (४।२)
yenāhaṃ calitaḥ sthānād iti rājā vyacintayat ||
ते तु तत्रैव राजानः सिद्धाश्चाप्सरसस्तथा । (५।१)
te tu tatraiva rājānaḥ siddhāścāpsarasastathā |
मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज । (७।२)
mānena bhraṣṭaḥ svargaste nārhastvaṃ pārthivātmaja |
न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तम् अब्रवीत् ॥ (७।३)
na ca prajñāyase gaccha patasveti tam abravīt ||
पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिर् उक्त्वा नहुषात्मजः । (८।१)
pateyaṃ satsviti vacastrir uktvā nahuṣātmajaḥ |
एतस्मिन् एव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान् । (९।१)
etasmin eva kāle tu naimiṣe pārthivarṣabhān |
तेषाम् अध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारम् उपस्थितम् । (११।१)
teṣām adhvarajaṃ dhūmaṃ svargadvāram upasthitam |
ययातिर् उपजिघ्रन् वै निपपात महीं प्रति ॥ (११।२)
yayātir upajighran vai nipapāta mahīṃ prati ||
भूमौ स्वर्गे च सम्बद्धां नदीं धूममयीं नृपः । (१२।१)
bhūmau svarge ca sambaddhāṃ nadīṃ dhūmamayīṃ nṛpaḥ |
स गङ्गाम् इव गच्छन्तीम् आलम्ब्य जगतीपतिः ॥ (१२।२)
sa gaṅgām iva gacchantīm ālambya jagatīpatiḥ ||
श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु । (१३।१)
śrīmatsvavabhṛthāgryeṣu caturṣu pratibandhuṣu |
पपात मध्ये राजर्षिर् ययातिः पुण्यसंक्षये ॥ (१४।२)
papāta madhye rājarṣir yayātiḥ puṇyasaṃkṣaye ||
तम् आहुः पार्थिवाः सर्वे प्रतिमानम् इव श्रियः । (१५।१)
tam āhuḥ pārthivāḥ sarve pratimānam iva śriyaḥ |
को भवान् कस्य वा बन्धुर् देशस्य नगरस्य वा ॥ (१५।२)
ko bhavān kasya vā bandhur deśasya nagarasya vā ||
यक्षो वाप्यथ वा देवो गन्धर्वो राक्षसो ऽपि वा । (१६।१)
yakṣo vāpyatha vā devo gandharvo rākṣaso 'pi vā |
न हि मानुषरूपो ऽसि को वार्थः काङ्क्षितस्त्वया ॥ (१६।२)
na hi mānuṣarūpo 'si ko vārthaḥ kāṅkṣitastvayā ||
ययातिर् अस्मि राजर्षिः क्षीणपुण्यश्च्युतो दिवः । (१७।२)
yayātir asmi rājarṣiḥ kṣīṇapuṇyaścyuto divaḥ |
पतेयं सत्स्विति ध्यायन् भवत्सु पतितस्ततः ॥ (१७।३)
pateyaṃ satsviti dhyāyan bhavatsu patitastataḥ ||
सत्यम् एतद् भवतु ते काङ्क्षितं पुरुषर्षभ । (१८।२)
satyam etad bhavatu te kāṅkṣitaṃ puruṣarṣabha |
सर्वेषां नः क्रतुफलं धर्मश्च प्रतिगृह्यताम् ॥ (१८।३)
sarveṣāṃ naḥ kratuphalaṃ dharmaśca pratigṛhyatām ||
नाहं प्रतिग्रहधनो ब्राह्मणः क्षत्रियो ह्यहम् । (१९।२)
nāhaṃ pratigrahadhano brāhmaṇaḥ kṣatriyo hyaham |
माधवीं प्रेक्ष्य राजानस्ते ऽभिवाद्येदम् अब्रुवन् ॥ (२०।३)
mādhavīṃ prekṣya rājānaste 'bhivādyedam abruvan ||
किम् आगमनकृत्यं ते किं कुर्वः शासनं तव । (२१।१)
kim āgamanakṛtyaṃ te kiṃ kurvaḥ śāsanaṃ tava |
आज्ञाप्या हि वयं सर्वे तव पुत्रास्तपोधने ॥ (२१।२)
ājñāpyā hi vayaṃ sarve tava putrāstapodhane ||
तेषां तद् भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा । (२२।१)
teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā mādhavī parayā mudā |
दृष्ट्वा मूर्ध्ना नतान् पुत्रांस्तापसी वाक्यम् अब्रवीत् । (२३।१)
dṛṣṭvā mūrdhnā natān putrāṃstāpasī vākyam abravīt |
दौहित्रास्तव राजेन्द्र मम पुत्रा न ते पराः । (२३।२)
dauhitrāstava rājendra mama putrā na te parāḥ |
इमे त्वां तारयिष्यन्ति दिष्टम् एतत् पुरातनम् ॥ (२३।३)
ime tvāṃ tārayiṣyanti diṣṭam etat purātanam ||
मयाप्युपचितो धर्मस्ततो ऽर्धं प्रतिगृह्यताम् ॥ (२४।२)
mayāpyupacito dharmastato 'rdhaṃ pratigṛhyatām ||
तस्माद् इच्छन्ति दौहित्रान् यथा त्वं वसुधाधिप ॥ (२५।२)
tasmād icchanti dauhitrān yathā tvaṃ vasudhādhipa ||
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे शिरसा जननीं तदा । (२६।१)
tataste pārthivāḥ sarve śirasā jananīṃ tadā |
उच्चैर् अनुपमैः स्निग्धैः स्वरैर् आपूर्य मेदिनीम् । (२७।१)
uccair anupamaiḥ snigdhaiḥ svarair āpūrya medinīm |
अथ तस्माद् उपगतो गालवो ऽप्याह पार्थिवम् । (२८।१)
atha tasmād upagato gālavo 'pyāha pārthivam |
तपसो मे ऽष्टभागेन स्वर्गम् आरोहतां भवान् ॥ (२८।२)
tapaso me 'ṣṭabhāgena svargam ārohatāṃ bhavān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.