महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 119

783 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

अथ प्रचलितः स्थानाद् आसनाच्च परिच्युतः । (१।२)

atha pracalitaḥ sthānād āsanācca paricyutaḥ |

1.3१.३

कम्पितेनैव मनसा धर्षितः शोकवह्निना ॥ (१।३)

kampitenaiva manasā dharṣitaḥ śokavahninā ||

2.1२.१

म्लानस्रग्भ्रष्टविज्ञानः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः । (२।१)

mlānasragbhraṣṭavijñānaḥ prabhraṣṭamukuṭāṅgadaḥ |

2.2२.२

विघूर्णन् स्रस्तसर्वाङ्गः प्रभ्रष्टाभरणाम्बरः ॥ (२।२)

vighūrṇan srastasarvāṅgaḥ prabhraṣṭābharaṇāmbaraḥ ||

3.1३.१

अदृश्यमानस्तान् पश्यन्न् अपश्यंश्च पुनः पुनः । (३।१)

adṛśyamānastān paśyann apaśyaṃśca punaḥ punaḥ |

3.2३.२

शून्यः शून्येन मनसा प्रपतिष्यन्महीतलम् ॥ (३।२)

śūnyaḥ śūnyena manasā prapatiṣyanmahītalam ||

4.1४.१

किं मया मनसा ध्यातम् अशुभं धर्मदूषणम् । (४।१)

kiṃ mayā manasā dhyātam aśubhaṃ dharmadūṣaṇam |

4.2४.२

येनाहं चलितः स्थानाद् इति राजा व्यचिन्तयत् ॥ (४।२)

yenāhaṃ calitaḥ sthānād iti rājā vyacintayat ||

5.1५.१

ते तु तत्रैव राजानः सिद्धाश्चाप्सरसस्तथा । (५।१)

te tu tatraiva rājānaḥ siddhāścāpsarasastathā |

5.2५.२

अपश्यन्त निरालम्बं ययातिं तं परिच्युतम् ॥ (५।२)

apaśyanta nirālambaṃ yayātiṃ taṃ paricyutam ||

6.1६.१

अथैत्य पुरुषः कश्चित् क्षीणपुण्यनिपातकः । (६।१)

athaitya puruṣaḥ kaścit kṣīṇapuṇyanipātakaḥ |

6.2६.२

ययातिम् अब्रवीद् राजन् देवराजस्य शासनात् ॥ (६।२)

yayātim abravīd rājan devarājasya śāsanāt ||

7.1७.१

अतीव मदमत्तस्त्वं न कंचिन्नावमन्यसे । (७।१)

atīva madamattastvaṃ na kaṃcinnāvamanyase |

7.2७.२

मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज । (७।२)

mānena bhraṣṭaḥ svargaste nārhastvaṃ pārthivātmaja |

7.3७.३

न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तम् अब्रवीत् ॥ (७।३)

na ca prajñāyase gaccha patasveti tam abravīt ||

8.1८.१

पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिर् उक्त्वा नहुषात्मजः । (८।१)

pateyaṃ satsviti vacastrir uktvā nahuṣātmajaḥ |

8.2८.२

पतिष्यंश्चिन्तयामास गतिं गतिमतां वरः ॥ (८।२)

patiṣyaṃścintayāmāsa gatiṃ gatimatāṃ varaḥ ||

9.1९.१

एतस्मिन् एव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान् । (९।१)

etasmin eva kāle tu naimiṣe pārthivarṣabhān |

9.2९.२

चतुरो ऽपश्यत नृपस्तेषां मध्ये पपात सः ॥ (९।२)

caturo 'paśyata nṛpasteṣāṃ madhye papāta saḥ ||

10.1१०.१

प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनरो ऽष्टकः । (१०।१)

pratardano vasumanāḥ śibirauśīnaro 'ṣṭakaḥ |

10.2१०.२

वाजपेयेन यज्ञेन तर्पयन्ति सुरेश्वरम् ॥ (१०।२)

vājapeyena yajñena tarpayanti sureśvaram ||

11.1११.१

तेषाम् अध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारम् उपस्थितम् । (११।१)

teṣām adhvarajaṃ dhūmaṃ svargadvāram upasthitam |

11.2११.२

ययातिर् उपजिघ्रन् वै निपपात महीं प्रति ॥ (११।२)

yayātir upajighran vai nipapāta mahīṃ prati ||

12.1१२.१

भूमौ स्वर्गे च सम्बद्धां नदीं धूममयीं नृपः । (१२।१)

bhūmau svarge ca sambaddhāṃ nadīṃ dhūmamayīṃ nṛpaḥ |

12.2१२.२

स गङ्गाम् इव गच्छन्तीम् आलम्ब्य जगतीपतिः ॥ (१२।२)

sa gaṅgām iva gacchantīm ālambya jagatīpatiḥ ||

13.1१३.१

श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु । (१३।१)

śrīmatsvavabhṛthāgryeṣu caturṣu pratibandhuṣu |

13.2१३.२

मध्ये निपतितो राजा लोकपालोपमेषु च ॥ (१३।२)

madhye nipatito rājā lokapālopameṣu ca ||

14.1१४.१

चतुर्षु हुतकल्पेषु राजसिंहमहाग्निषु । (१४।१)

caturṣu hutakalpeṣu rājasiṃhamahāgniṣu |

14.2१४.२

पपात मध्ये राजर्षिर् ययातिः पुण्यसंक्षये ॥ (१४।२)

papāta madhye rājarṣir yayātiḥ puṇyasaṃkṣaye ||

15.1१५.१

तम् आहुः पार्थिवाः सर्वे प्रतिमानम् इव श्रियः । (१५।१)

tam āhuḥ pārthivāḥ sarve pratimānam iva śriyaḥ |

15.2१५.२

को भवान् कस्य वा बन्धुर् देशस्य नगरस्य वा ॥ (१५।२)

ko bhavān kasya vā bandhur deśasya nagarasya vā ||

16.1१६.१

यक्षो वाप्यथ वा देवो गन्धर्वो राक्षसो ऽपि वा । (१६।१)

yakṣo vāpyatha vā devo gandharvo rākṣaso 'pi vā |

16.2१६.२

न हि मानुषरूपो ऽसि को वार्थः काङ्क्षितस्त्वया ॥ (१६।२)

na hi mānuṣarūpo 'si ko vārthaḥ kāṅkṣitastvayā ||

17.1१७.१

ययातिर् उवाच । (१७।१)

yayātir uvāca

17.2१७.२

ययातिर् अस्मि राजर्षिः क्षीणपुण्यश्च्युतो दिवः । (१७।२)

yayātir asmi rājarṣiḥ kṣīṇapuṇyaścyuto divaḥ |

17.3१७.३

पतेयं सत्स्विति ध्यायन् भवत्सु पतितस्ततः ॥ (१७।३)

pateyaṃ satsviti dhyāyan bhavatsu patitastataḥ ||

18.1१८.१

राजान ऊचुः । (१८।१)

rājāna ūcuḥ |

18.2१८.२

सत्यम् एतद् भवतु ते काङ्क्षितं पुरुषर्षभ । (१८।२)

satyam etad bhavatu te kāṅkṣitaṃ puruṣarṣabha |

18.3१८.३

सर्वेषां नः क्रतुफलं धर्मश्च प्रतिगृह्यताम् ॥ (१८।३)

sarveṣāṃ naḥ kratuphalaṃ dharmaśca pratigṛhyatām ||

19.1१९.१

ययातिर् उवाच । (१९।१)

yayātir uvāca

19.2१९.२

नाहं प्रतिग्रहधनो ब्राह्मणः क्षत्रियो ह्यहम् । (१९।२)

nāhaṃ pratigrahadhano brāhmaṇaḥ kṣatriyo hyaham |

19.3१९.३

न च मे प्रवणा बुद्धिः परपुण्यविनाशने ॥ (१९।३)

na ca me pravaṇā buddhiḥ parapuṇyavināśane ||

20.1२०.१

नारद उवाच । (२०।१)

nārada uvāca

20.2२०.२

एतस्मिन् एव काले तु मृगचर्याक्रमागताम् । (२०।२)

etasmin eva kāle tu mṛgacaryākramāgatām |

20.3२०.३

माधवीं प्रेक्ष्य राजानस्ते ऽभिवाद्येदम् अब्रुवन् ॥ (२०।३)

mādhavīṃ prekṣya rājānaste 'bhivādyedam abruvan ||

21.1२१.१

किम् आगमनकृत्यं ते किं कुर्वः शासनं तव । (२१।१)

kim āgamanakṛtyaṃ te kiṃ kurvaḥ śāsanaṃ tava |

21.2२१.२

आज्ञाप्या हि वयं सर्वे तव पुत्रास्तपोधने ॥ (२१।२)

ājñāpyā hi vayaṃ sarve tava putrāstapodhane ||

22.1२२.१

तेषां तद् भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा । (२२।१)

teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā mādhavī parayā mudā |

22.2२२.२

पितरं समुपागच्छद् ययातिं सा ववन्द च ॥ (२२।२)

pitaraṃ samupāgacchad yayātiṃ sā vavanda ca ||

23.1२३.१

दृष्ट्वा मूर्ध्ना नतान् पुत्रांस्तापसी वाक्यम् अब्रवीत् । (२३।१)

dṛṣṭvā mūrdhnā natān putrāṃstāpasī vākyam abravīt |

23.2२३.२

दौहित्रास्तव राजेन्द्र मम पुत्रा न ते पराः । (२३।२)

dauhitrāstava rājendra mama putrā na te parāḥ |

23.3२३.३

इमे त्वां तारयिष्यन्ति दिष्टम् एतत् पुरातनम् ॥ (२३।३)

ime tvāṃ tārayiṣyanti diṣṭam etat purātanam ||

24.1२४.१

अहं ते दुहिता राजन्माधवी मृगचारिणी । (२४।१)

ahaṃ te duhitā rājanmādhavī mṛgacāriṇī |

24.2२४.२

मयाप्युपचितो धर्मस्ततो ऽर्धं प्रतिगृह्यताम् ॥ (२४।२)

mayāpyupacito dharmastato 'rdhaṃ pratigṛhyatām ||

25.1२५.१

यस्माद् राजन्नराः सर्वे अपत्यफलभागिनः । (२५।१)

yasmād rājannarāḥ sarve apatyaphalabhāginaḥ |

25.2२५.२

तस्माद् इच्छन्ति दौहित्रान् यथा त्वं वसुधाधिप ॥ (२५।२)

tasmād icchanti dauhitrān yathā tvaṃ vasudhādhipa ||

26.1२६.१

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे शिरसा जननीं तदा । (२६।१)

tataste pārthivāḥ sarve śirasā jananīṃ tadā |

26.2२६.२

अभिवाद्य नमस्कृत्य मातामहम् अथाब्रुवन् ॥ (२६।२)

abhivādya namaskṛtya mātāmaham athābruvan ||

27.1२७.१

उच्चैर् अनुपमैः स्निग्धैः स्वरैर् आपूर्य मेदिनीम् । (२७।१)

uccair anupamaiḥ snigdhaiḥ svarair āpūrya medinīm |

27.2२७.२

मातामहं नृपतयस्तारयन्तो दिवश्च्युतम् ॥ (२७।२)

mātāmahaṃ nṛpatayastārayanto divaścyutam ||

28.1२८.१

अथ तस्माद् उपगतो गालवो ऽप्याह पार्थिवम् । (२८।१)

atha tasmād upagato gālavo 'pyāha pārthivam |

28.2२८.२

तपसो मे ऽष्टभागेन स्वर्गम् आरोहतां भवान् ॥ (२८।२)

tapaso me 'ṣṭabhāgena svargam ārohatāṃ bhavān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 119

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit