युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

पितामह महाप्राज्ञ संशयो मे महान् अयम् । (१।२)

स छेत्तव्यस्त्वया राजन् भवान् कुलकरो हि नः ॥ (१।३)

पुरुषाणाम् अयं तात दुर्वृत्तानां दुरात्मनाम् । (२।१)

कथितो वाक्यसंचारस्ततो विज्ञापयामि ते ॥ (२।२)

यद्धितं राज्यतन्त्रस्य कुलस्य च सुखोदयम् । (३।१)

आयत्यां च तदात्वे च क्षेमवृद्धिकरं च यत् ॥ (३।२)

पुत्रपौत्राभिरामं च राष्ट्रवृद्धिकरं च यत् । (४।१)

अन्नपाने शरीरे च हितं यत् तद् ब्रवीहि मे ॥ (४।२)

अभिषिक्तो हि यो राजा राज्यस्थो मित्रसंवृतः । (५।१)

असुहृत् समुपेतो वा स कथं रञ्जयेत् प्रजाः ॥ (५।२)

यो ह्यसत्प्रग्रहरतिः स्नेहरागबलात्कृतः । (६।१)

इन्द्रियाणाम् अनीशत्वाद् असज्जनबुभूषकः ॥ (६।२)

तस्य भृत्या विगुणतां यान्ति सर्वे कुलोद्गताः । (७।१)

न च भृत्यफलैर् अर्थैः स राजा सम्प्रयुज्यते ॥ (७।२)

एतान्मे संशयस्थस्य राजधर्मान् सुदुर्लभान् । (८।१)

बृहस्पतिसमो बुद्ध्या भवाञ् शंसितुम् अर्हति ॥ (८।२)

शंसिता पुरुषव्याघ्र त्वं नः कुलहिते रतः । (९।१)

क्षत्ता चैव पटुप्रज्ञो यो नः शंसति सर्वदा ॥ (९।२)

त्वत्तः कुलहितं वाक्यं श्रुत्वा राज्यहितोदयम् । (१०।१)

अमृतस्याव्ययस्येव तृप्तः स्वप्स्याम्यहं सुखम् ॥ (१०।२)

कीदृशाः संनिकर्षस्था भृत्याः स्युर् वा गुणान्विताः । (११।१)

कीदृशैः किंकुलीनैर् वा सह यात्रा विधीयते ॥ (११।२)

न ह्येको भृत्यरहितो राजा भवति रक्षिता । (१२।१)

राज्यं चेदं जनः सर्वस्तत् कुलीनो ऽभिशंसति ॥ (१२।२)

न हि प्रशास्तुं राज्यं हि शक्यम् एकेन भारत । (१३।१)

असहायवता तात नैवार्थाः केचिद् अप्युत । (१३।२)

लब्धुं लब्ध्वा चापि सदा रक्षितुं भरतर्षभ ॥ (१३।३)

भीष्म उवाच । (१४।१)

यस्य भृत्यजनः सर्वो ज्ञानविज्ञानकोविदः । (१४।२)

हितैषी कुलजः स्निग्धः स राज्यफलम् अश्नुते ॥ (१४।३)

मन्त्रिणो यस्य कुलजा असंहार्याः सहोषिताः । (१५।१)

नृपतेर् मतिदाः सन्ति संबन्धज्ञानकोविदाः ॥ (१५।२)

अनागतविधातारः कालज्ञानविशारदाः । (१६।१)

अतिक्रान्तम् अशोचन्तः स राज्यफलम् अश्नुते ॥ (१६।२)

समदुःखसुखा यस्य सहायाः सत्यकारिणः । (१७।१)

अर्थचिन्तापरा यस्य स राज्यफलम् अश्नुते ॥ (१७।२)

यस्य नार्तो जनपदः संनिकर्षगतः सदा । (१८।१)

अक्षुद्रः सत्पथालम्बी स राज्यफलभाग् भवेत् ॥ (१८।२)

कोशाक्षपटलं यस्य कोशवृद्धिकरैर् जनैः । (१९।१)

आप्तैस्तुष्टैश्च सततं धार्यते स नृपोत्तमः ॥ (१९।२)

कोष्ठागारम् असंहार्यैर् आप्तैः संचयतत्परैः । (२०।१)

पात्रभूतैर् अलुब्धैश्च पाल्यमानं गुणीभवेत् ॥ (२०।२)

व्यवहारश्च नगरे यस्य कर्मफलोदयः । (२१।१)

दृश्यते शङ्खलिखितः स धर्मफलभाग् भवेत् ॥ (२१।२)

संगृहीतमनुष्यश्च यो राजा राजधर्मवित् । (२२।१)

षड्वर्गं प्रतिगृह्णन् स धर्मात् फलम् उपाश्नुते ॥ (२२।२)