महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 54

1889 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

उत्तङ्क उवाच । (१।१)

uttaṅka uvāca

1.2१.२

अभिजानामि जगतः कर्तारं त्वां जनार्दन । (१।२)

abhijānāmi jagataḥ kartāraṃ tvāṃ janārdana |

1.3१.३

नूनं भवत्प्रसादो ऽयम् इति मे नास्ति संशयः ॥ (१।३)

nūnaṃ bhavatprasādo 'yam iti me nāsti saṃśayaḥ ||

2.1२.१

चित्तं च सुप्रसन्नं मे त्वद्भावगतम् अच्युत । (२।१)

cittaṃ ca suprasannaṃ me tvadbhāvagatam acyuta |

2.2२.२

विनिवृत्तश्च मे कोप इति विद्धि परंतप ॥ (२।२)

vinivṛttaśca me kopa iti viddhi paraṃtapa ||

3.1३.१

यदि त्वनुग्रहं कंचित् त्वत्तो ऽर्हो ऽहं जनार्दन । (३।१)

yadi tvanugrahaṃ kaṃcit tvatto 'rho 'haṃ janārdana |

3.2३.२

द्रष्टुम् इच्छामि ते रूपम् ऐश्वरं तन्निदर्शय ॥ (३।२)

draṣṭum icchāmi te rūpam aiśvaraṃ tannidarśaya ||

4.1४.१

वैशंपायन उवाच । (४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

4.2४.२

ततः स तस्मै प्रीतात्मा दर्शयामास तद् वपुः । (४।२)

tataḥ sa tasmai prītātmā darśayāmāsa tad vapuḥ |

4.3४.३

शाश्वतं वैष्णवं धीमान् ददृशे यद् धनंजयः ॥ (४।३)

śāśvataṃ vaiṣṇavaṃ dhīmān dadṛśe yad dhanaṃjayaḥ ||

5.1५.१

स ददर्श महात्मानं विश्वरूपं महाभुजम् । (५।१)

sa dadarśa mahātmānaṃ viśvarūpaṃ mahābhujam |

5.2५.२

विस्मयं च ययौ विप्रस्तद् दृष्ट्वा रूपम् ऐश्वरम् ॥ (५।२)

vismayaṃ ca yayau viprastad dṛṣṭvā rūpam aiśvaram ||

6.1६.१

उत्तङ्क उवाच । (६।१)

uttaṅka uvāca

6.2६.२

विश्वकर्मन्नमस्ते ऽस्तु यस्य ते रूपम् ईदृशम् । (६।२)

viśvakarmannamaste 'stu yasya te rūpam īdṛśam |

6.3६.३

पद्भ्यां ते पृथिवी व्याप्ता शिरसा चावृतं नभः ॥ (६।३)

padbhyāṃ te pṛthivī vyāptā śirasā cāvṛtaṃ nabhaḥ ||

7.1७.१

द्यावापृथिव्योर् यन्मध्यं जठरेण तद् आवृतम् । (७।१)

dyāvāpṛthivyor yanmadhyaṃ jaṭhareṇa tad āvṛtam |

7.2७.२

भुजाभ्याम् आवृताश्चाशास्त्वम् इदं सर्वम् अच्युत ॥ (७।२)

bhujābhyām āvṛtāścāśāstvam idaṃ sarvam acyuta ||

8.1८.१

संहरस्व पुनर् देव रूपम् अक्षय्यम् उत्तमम् । (८।१)

saṃharasva punar deva rūpam akṣayyam uttamam |

8.2८.२

पुनस्त्वां स्वेन रूपेण द्रष्टुम् इच्छामि शाश्वतम् ॥ (८।२)

punastvāṃ svena rūpeṇa draṣṭum icchāmi śāśvatam ||

9.1९.१

वैशंपायन उवाच । (९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

9.2९.२

तम् उवाच प्रसन्नात्मा गोविन्दो जनमेजय । (९।२)

tam uvāca prasannātmā govindo janamejaya |

9.3९.३

वरं वृणीष्वेति तदा तम् उत्तङ्को ऽब्रवीद् इदम् ॥ (९।३)

varaṃ vṛṇīṣveti tadā tam uttaṅko 'bravīd idam ||

10.1१०.१

पर्याप्त एष एवाद्य वरस्त्वत्तो महाद्युते । (१०।१)

paryāpta eṣa evādya varastvatto mahādyute |

10.2१०.२

यत् ते रूपम् इदं कृष्ण पश्यामि प्रभवाप्ययम् ॥ (१०।२)

yat te rūpam idaṃ kṛṣṇa paśyāmi prabhavāpyayam ||

11.1११.१

तम् अब्रवीत् पुनः कृष्णो मा त्वम् अत्र विचारय । (११।१)

tam abravīt punaḥ kṛṣṇo mā tvam atra vicāraya |

11.2११.२

अवश्यम् एतत् कर्तव्यम् अमोघं दर्शनं मम ॥ (११।२)

avaśyam etat kartavyam amoghaṃ darśanaṃ mama ||

12.1१२.१

उत्तङ्क उवाच । (१२।१)

uttaṅka uvāca

12.2१२.२

अवश्यकरणीयं वै यद्येतन्मन्यसे विभो । (१२।२)

avaśyakaraṇīyaṃ vai yadyetanmanyase vibho |

12.3१२.३

तोयम् इच्छामि यत्रेष्टं मरुष्वेतद्धि दुर्लभम् ॥ (१२।३)

toyam icchāmi yatreṣṭaṃ maruṣvetaddhi durlabham ||

13.1१३.१

वैशंपायन उवाच । (१३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

13.2१३.२

ततः संहृत्य तत् तेजः प्रोवाचोत्तङ्कम् ईश्वरः । (१३।२)

tataḥ saṃhṛtya tat tejaḥ provācottaṅkam īśvaraḥ |

13.3१३.३

एष्टव्ये सति चिन्त्यो ऽहम् इत्युक्त्वा द्वारकां ययौ ॥ (१३।३)

eṣṭavye sati cintyo 'ham ityuktvā dvārakāṃ yayau ||

14.1१४.१

ततः कदाचिद् भगवान् उत्तङ्कस्तोयकाङ्क्षया । (१४।१)

tataḥ kadācid bhagavān uttaṅkastoyakāṅkṣayā |

14.2१४.२

तृषितः परिचक्राम मरौ सस्मार चाच्युतम् ॥ (१४।२)

tṛṣitaḥ paricakrāma marau sasmāra cācyutam ||

15.1१५.१

ततो दिग्वाससं धीमान्मातङ्गं मलपङ्किनम् । (१५।१)

tato digvāsasaṃ dhīmānmātaṅgaṃ malapaṅkinam |

15.2१५.२

अपश्यत मरौ तस्मिञ् श्वयूथपरिवारितम् ॥ (१५।२)

apaśyata marau tasmiñ śvayūthaparivāritam ||

16.1१६.१

भीषणं बद्धनिस्त्रिंशं बाणकार्मुकधारिणम् । (१६।१)

bhīṣaṇaṃ baddhanistriṃśaṃ bāṇakārmukadhāriṇam |

16.2१६.२

तस्याधः स्रोतसो ऽपश्यद् वारि भूरि द्विजोत्तमः ॥ (१६।२)

tasyādhaḥ srotaso 'paśyad vāri bhūri dvijottamaḥ ||

17.1१७.१

स्मरन्न् एव च तं प्राह मातङ्गः प्रहसन्न् इव । (१७।१)

smarann eva ca taṃ prāha mātaṅgaḥ prahasann iva |

17.2१७.२

एह्युत्तङ्क प्रतीच्छस्व मत्तो वारि भृगूद्वह । (१७।२)

ehyuttaṅka pratīcchasva matto vāri bhṛgūdvaha |

17.3१७.३

कृपा हि मे सुमहती त्वां दृष्ट्वा तृट्समाहतम् ॥ (१७।३)

kṛpā hi me sumahatī tvāṃ dṛṣṭvā tṛṭsamāhatam ||

18.1१८.१

इत्युक्तस्तेन स मुनिस्तत् तोयं नाभ्यनन्दत । (१८।१)

ityuktastena sa munistat toyaṃ nābhyanandata |

18.2१८.२

चिक्षेप च स तं धीमान् वाग्भिर् उग्राभिर् अच्युतम् ॥ (१८।२)

cikṣepa ca sa taṃ dhīmān vāgbhir ugrābhir acyutam ||

19.1१९.१

पुनः पुनश्च मातङ्गः पिबस्वेति तम् अब्रवीत् । (१९।१)

punaḥ punaśca mātaṅgaḥ pibasveti tam abravīt |

19.2१९.२

न चापिबत् स सक्रोधः क्षुभितेनान्तरात्मना ॥ (१९।२)

na cāpibat sa sakrodhaḥ kṣubhitenāntarātmanā ||

20.1२०.१

स तथा निश्चयात् तेन प्रत्याख्यातो महात्मना । (२०।१)

sa tathā niścayāt tena pratyākhyāto mahātmanā |

20.2२०.२

श्वभिः सह महाराज तत्रैवान्तरधीयत ॥ (२०।२)

śvabhiḥ saha mahārāja tatraivāntaradhīyata ||

21.1२१.१

उत्तङ्कस्तं तथा दृष्ट्वा ततो व्रीडितमानसः । (२१।१)

uttaṅkastaṃ tathā dṛṣṭvā tato vrīḍitamānasaḥ |

21.2२१.२

मेने प्रलब्धम् आत्मानं कृष्णेनामित्रघातिना ॥ (२१।२)

mene pralabdham ātmānaṃ kṛṣṇenāmitraghātinā ||

22.1२२.१

अथ तेनैव मार्गेण शङ्खचक्रगदाधरः । (२२।१)

atha tenaiva mārgeṇa śaṅkhacakragadādharaḥ |

22.2२२.२

आजगाम महाबाहुर् उत्तङ्कश्चैनम् अब्रवीत् ॥ (२२।२)

ājagāma mahābāhur uttaṅkaścainam abravīt ||

23.1२३.१

न युक्तं तादृशं दातुं त्वया पुरुषसत्तम । (२३।१)

na yuktaṃ tādṛśaṃ dātuṃ tvayā puruṣasattama |

23.2२३.२

सलिलं विप्रमुख्येभ्यो मातङ्गस्रोतसा विभो ॥ (२३।२)

salilaṃ vipramukhyebhyo mātaṅgasrotasā vibho ||

24.1२४.१

इत्युक्तवचनं धीमान्महाबुद्धिर् जनार्दनः । (२४।१)

ityuktavacanaṃ dhīmānmahābuddhir janārdanaḥ |

24.2२४.२

उत्तङ्कं श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

uttaṅkaṃ ślakṣṇayā vācā sāntvayann idam abravīt ||

25.1२५.१

यादृशेनेह रूपेण योग्यं दातुं वृतेन वै । (२५।१)

yādṛśeneha rūpeṇa yogyaṃ dātuṃ vṛtena vai |

25.2२५.२

तादृशं खलु मे दत्तं त्वं तु तन्नावबुध्यसे ॥ (२५।२)

tādṛśaṃ khalu me dattaṃ tvaṃ tu tannāvabudhyase ||

26.1२६.१

मया त्वदर्थम् उक्तो हि वज्रपाणिः पुरंदरः । (२६।१)

mayā tvadartham ukto hi vajrapāṇiḥ puraṃdaraḥ |

26.2२६.२

उत्तङ्कायामृतं देहि तोयरूपम् इति प्रभुः ॥ (२६।२)

uttaṅkāyāmṛtaṃ dehi toyarūpam iti prabhuḥ ||

27.1२७.१

स माम् उवाच देवेन्द्रो न मर्त्यो ऽमर्त्यतां व्रजेत् । (२७।१)

sa mām uvāca devendro na martyo 'martyatāṃ vrajet |

27.2२७.२

अन्यम् अस्मै वरं देहीत्यसकृद् भृगुनन्दन ॥ (२७।२)

anyam asmai varaṃ dehītyasakṛd bhṛgunandana ||

28.1२८.१

अमृतं देयम् इत्येव मयोक्तः स शचीपतिः । (२८।१)

amṛtaṃ deyam ityeva mayoktaḥ sa śacīpatiḥ |

28.2२८.२

स मां प्रसाद्य देवेन्द्रः पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥ (२८।२)

sa māṃ prasādya devendraḥ punar evedam abravīt ||

29.1२९.१

यदि देयम् अवश्यं वै मातङ्गो ऽहं महाद्युते । (२९।१)

yadi deyam avaśyaṃ vai mātaṅgo 'haṃ mahādyute |

29.2२९.२

भूत्वामृतं प्रदास्यामि भार्गवाय महात्मने ॥ (२९।२)

bhūtvāmṛtaṃ pradāsyāmi bhārgavāya mahātmane ||

30.1३०.१

यद्येवं प्रतिगृह्णाति भार्गवो ऽमृतम् अद्य वै । (३०।१)

yadyevaṃ pratigṛhṇāti bhārgavo 'mṛtam adya vai |

30.2३०.२

प्रदातुम् एष गच्छामि भार्गवायामृतं प्रभो । (३०।२)

pradātum eṣa gacchāmi bhārgavāyāmṛtaṃ prabho |

30.3३०.३

प्रत्याख्यातस्त्वहं तेन न दद्याम् इति भार्गव ॥ (३०।३)

pratyākhyātastvahaṃ tena na dadyām iti bhārgava ||

31.1३१.१

स तथा समयं कृत्वा तेन रूपेण वासवः । (३१।१)

sa tathā samayaṃ kṛtvā tena rūpeṇa vāsavaḥ |

31.2३१.२

उपस्थितस्त्वया चापि प्रत्याख्यातो ऽमृतं ददत् । (३१।२)

upasthitastvayā cāpi pratyākhyāto 'mṛtaṃ dadat |

31.3३१.३

चण्डालरूपी भगवान् सुमहांस्ते व्यतिक्रमः ॥ (३१।३)

caṇḍālarūpī bhagavān sumahāṃste vyatikramaḥ ||

32.1३२.१

यत् तु शक्यं मया कर्तुं भूय एव तवेप्सितम् । (३२।१)

yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ bhūya eva tavepsitam |

32.2३२.२

तोयेप्सां तव दुर्धर्ष करिष्ये सफलाम् अहम् ॥ (३२।२)

toyepsāṃ tava durdharṣa kariṣye saphalām aham ||

33.1३३.१

येष्वहःसु तव ब्रह्मन् सलिलेच्छा भविष्यति । (३३।१)

yeṣvahaḥsu tava brahman salilecchā bhaviṣyati |

33.2३३.२

तदा मरौ भविष्यन्ति जलपूर्णाः पयोधराः ॥ (३३।२)

tadā marau bhaviṣyanti jalapūrṇāḥ payodharāḥ ||

34.1३४.१

रसवच्च प्रदास्यन्ति ते तोयं भृगुनन्दन । (३४।१)

rasavacca pradāsyanti te toyaṃ bhṛgunandana |

34.2३४.२

उत्तङ्कमेघा इत्युक्ताः ख्यातिं यास्यन्ति चापि ते ॥ (३४।२)

uttaṅkameghā ityuktāḥ khyātiṃ yāsyanti cāpi te ||

35.1३५.१

इत्युक्तः प्रीतिमान् विप्रः कृष्णेन स बभूव ह । (३५।१)

ityuktaḥ prītimān vipraḥ kṛṣṇena sa babhūva ha |

35.2३५.२

अद्याप्युत्तङ्कमेघाश्च मरौ वर्षन्ति भारत ॥ (३५।२)

adyāpyuttaṅkameghāśca marau varṣanti bhārata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit