MBh, 14, 54
Select a line for its word-by-word analysis.
नूनं भवत्प्रसादो ऽयम् इति मे नास्ति संशयः ॥ (१।३)
nūnaṃ bhavatprasādo 'yam iti me nāsti saṃśayaḥ ||
चित्तं च सुप्रसन्नं मे त्वद्भावगतम् अच्युत । (२।१)
cittaṃ ca suprasannaṃ me tvadbhāvagatam acyuta |
यदि त्वनुग्रहं कंचित् त्वत्तो ऽर्हो ऽहं जनार्दन । (३।१)
yadi tvanugrahaṃ kaṃcit tvatto 'rho 'haṃ janārdana |
द्रष्टुम् इच्छामि ते रूपम् ऐश्वरं तन्निदर्शय ॥ (३।२)
draṣṭum icchāmi te rūpam aiśvaraṃ tannidarśaya ||
ततः स तस्मै प्रीतात्मा दर्शयामास तद् वपुः । (४।२)
tataḥ sa tasmai prītātmā darśayāmāsa tad vapuḥ |
शाश्वतं वैष्णवं धीमान् ददृशे यद् धनंजयः ॥ (४।३)
śāśvataṃ vaiṣṇavaṃ dhīmān dadṛśe yad dhanaṃjayaḥ ||
विस्मयं च ययौ विप्रस्तद् दृष्ट्वा रूपम् ऐश्वरम् ॥ (५।२)
vismayaṃ ca yayau viprastad dṛṣṭvā rūpam aiśvaram ||
विश्वकर्मन्नमस्ते ऽस्तु यस्य ते रूपम् ईदृशम् । (६।२)
viśvakarmannamaste 'stu yasya te rūpam īdṛśam |
पद्भ्यां ते पृथिवी व्याप्ता शिरसा चावृतं नभः ॥ (६।३)
padbhyāṃ te pṛthivī vyāptā śirasā cāvṛtaṃ nabhaḥ ||
द्यावापृथिव्योर् यन्मध्यं जठरेण तद् आवृतम् । (७।१)
dyāvāpṛthivyor yanmadhyaṃ jaṭhareṇa tad āvṛtam |
भुजाभ्याम् आवृताश्चाशास्त्वम् इदं सर्वम् अच्युत ॥ (७।२)
bhujābhyām āvṛtāścāśāstvam idaṃ sarvam acyuta ||
संहरस्व पुनर् देव रूपम् अक्षय्यम् उत्तमम् । (८।१)
saṃharasva punar deva rūpam akṣayyam uttamam |
पुनस्त्वां स्वेन रूपेण द्रष्टुम् इच्छामि शाश्वतम् ॥ (८।२)
punastvāṃ svena rūpeṇa draṣṭum icchāmi śāśvatam ||
वरं वृणीष्वेति तदा तम् उत्तङ्को ऽब्रवीद् इदम् ॥ (९।३)
varaṃ vṛṇīṣveti tadā tam uttaṅko 'bravīd idam ||
पर्याप्त एष एवाद्य वरस्त्वत्तो महाद्युते । (१०।१)
paryāpta eṣa evādya varastvatto mahādyute |
यत् ते रूपम् इदं कृष्ण पश्यामि प्रभवाप्ययम् ॥ (१०।२)
yat te rūpam idaṃ kṛṣṇa paśyāmi prabhavāpyayam ||
तम् अब्रवीत् पुनः कृष्णो मा त्वम् अत्र विचारय । (११।१)
tam abravīt punaḥ kṛṣṇo mā tvam atra vicāraya |
अवश्यम् एतत् कर्तव्यम् अमोघं दर्शनं मम ॥ (११।२)
avaśyam etat kartavyam amoghaṃ darśanaṃ mama ||
तोयम् इच्छामि यत्रेष्टं मरुष्वेतद्धि दुर्लभम् ॥ (१२।३)
toyam icchāmi yatreṣṭaṃ maruṣvetaddhi durlabham ||
ततः संहृत्य तत् तेजः प्रोवाचोत्तङ्कम् ईश्वरः । (१३।२)
tataḥ saṃhṛtya tat tejaḥ provācottaṅkam īśvaraḥ |
एष्टव्ये सति चिन्त्यो ऽहम् इत्युक्त्वा द्वारकां ययौ ॥ (१३।३)
eṣṭavye sati cintyo 'ham ityuktvā dvārakāṃ yayau ||
ततः कदाचिद् भगवान् उत्तङ्कस्तोयकाङ्क्षया । (१४।१)
tataḥ kadācid bhagavān uttaṅkastoyakāṅkṣayā |
ततो दिग्वाससं धीमान्मातङ्गं मलपङ्किनम् । (१५।१)
tato digvāsasaṃ dhīmānmātaṅgaṃ malapaṅkinam |
भीषणं बद्धनिस्त्रिंशं बाणकार्मुकधारिणम् । (१६।१)
bhīṣaṇaṃ baddhanistriṃśaṃ bāṇakārmukadhāriṇam |
तस्याधः स्रोतसो ऽपश्यद् वारि भूरि द्विजोत्तमः ॥ (१६।२)
tasyādhaḥ srotaso 'paśyad vāri bhūri dvijottamaḥ ||
स्मरन्न् एव च तं प्राह मातङ्गः प्रहसन्न् इव । (१७।१)
smarann eva ca taṃ prāha mātaṅgaḥ prahasann iva |
एह्युत्तङ्क प्रतीच्छस्व मत्तो वारि भृगूद्वह । (१७।२)
ehyuttaṅka pratīcchasva matto vāri bhṛgūdvaha |
कृपा हि मे सुमहती त्वां दृष्ट्वा तृट्समाहतम् ॥ (१७।३)
kṛpā hi me sumahatī tvāṃ dṛṣṭvā tṛṭsamāhatam ||
इत्युक्तस्तेन स मुनिस्तत् तोयं नाभ्यनन्दत । (१८।१)
ityuktastena sa munistat toyaṃ nābhyanandata |
चिक्षेप च स तं धीमान् वाग्भिर् उग्राभिर् अच्युतम् ॥ (१८।२)
cikṣepa ca sa taṃ dhīmān vāgbhir ugrābhir acyutam ||
पुनः पुनश्च मातङ्गः पिबस्वेति तम् अब्रवीत् । (१९।१)
punaḥ punaśca mātaṅgaḥ pibasveti tam abravīt |
न चापिबत् स सक्रोधः क्षुभितेनान्तरात्मना ॥ (१९।२)
na cāpibat sa sakrodhaḥ kṣubhitenāntarātmanā ||
स तथा निश्चयात् तेन प्रत्याख्यातो महात्मना । (२०।१)
sa tathā niścayāt tena pratyākhyāto mahātmanā |
उत्तङ्कस्तं तथा दृष्ट्वा ततो व्रीडितमानसः । (२१।१)
uttaṅkastaṃ tathā dṛṣṭvā tato vrīḍitamānasaḥ |
मेने प्रलब्धम् आत्मानं कृष्णेनामित्रघातिना ॥ (२१।२)
mene pralabdham ātmānaṃ kṛṣṇenāmitraghātinā ||
न युक्तं तादृशं दातुं त्वया पुरुषसत्तम । (२३।१)
na yuktaṃ tādṛśaṃ dātuṃ tvayā puruṣasattama |
सलिलं विप्रमुख्येभ्यो मातङ्गस्रोतसा विभो ॥ (२३।२)
salilaṃ vipramukhyebhyo mātaṅgasrotasā vibho ||
इत्युक्तवचनं धीमान्महाबुद्धिर् जनार्दनः । (२४।१)
ityuktavacanaṃ dhīmānmahābuddhir janārdanaḥ |
उत्तङ्कं श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)
uttaṅkaṃ ślakṣṇayā vācā sāntvayann idam abravīt ||
तादृशं खलु मे दत्तं त्वं तु तन्नावबुध्यसे ॥ (२५।२)
tādṛśaṃ khalu me dattaṃ tvaṃ tu tannāvabudhyase ||
मया त्वदर्थम् उक्तो हि वज्रपाणिः पुरंदरः । (२६।१)
mayā tvadartham ukto hi vajrapāṇiḥ puraṃdaraḥ |
उत्तङ्कायामृतं देहि तोयरूपम् इति प्रभुः ॥ (२६।२)
uttaṅkāyāmṛtaṃ dehi toyarūpam iti prabhuḥ ||
स माम् उवाच देवेन्द्रो न मर्त्यो ऽमर्त्यतां व्रजेत् । (२७।१)
sa mām uvāca devendro na martyo 'martyatāṃ vrajet |
अन्यम् अस्मै वरं देहीत्यसकृद् भृगुनन्दन ॥ (२७।२)
anyam asmai varaṃ dehītyasakṛd bhṛgunandana ||
स मां प्रसाद्य देवेन्द्रः पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥ (२८।२)
sa māṃ prasādya devendraḥ punar evedam abravīt ||
यदि देयम् अवश्यं वै मातङ्गो ऽहं महाद्युते । (२९।१)
yadi deyam avaśyaṃ vai mātaṅgo 'haṃ mahādyute |
भूत्वामृतं प्रदास्यामि भार्गवाय महात्मने ॥ (२९।२)
bhūtvāmṛtaṃ pradāsyāmi bhārgavāya mahātmane ||
यद्येवं प्रतिगृह्णाति भार्गवो ऽमृतम् अद्य वै । (३०।१)
yadyevaṃ pratigṛhṇāti bhārgavo 'mṛtam adya vai |
प्रदातुम् एष गच्छामि भार्गवायामृतं प्रभो । (३०।२)
pradātum eṣa gacchāmi bhārgavāyāmṛtaṃ prabho |
प्रत्याख्यातस्त्वहं तेन न दद्याम् इति भार्गव ॥ (३०।३)
pratyākhyātastvahaṃ tena na dadyām iti bhārgava ||
उपस्थितस्त्वया चापि प्रत्याख्यातो ऽमृतं ददत् । (३१।२)
upasthitastvayā cāpi pratyākhyāto 'mṛtaṃ dadat |
चण्डालरूपी भगवान् सुमहांस्ते व्यतिक्रमः ॥ (३१।३)
caṇḍālarūpī bhagavān sumahāṃste vyatikramaḥ ||
यत् तु शक्यं मया कर्तुं भूय एव तवेप्सितम् । (३२।१)
yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ bhūya eva tavepsitam |
तोयेप्सां तव दुर्धर्ष करिष्ये सफलाम् अहम् ॥ (३२।२)
toyepsāṃ tava durdharṣa kariṣye saphalām aham ||
येष्वहःसु तव ब्रह्मन् सलिलेच्छा भविष्यति । (३३।१)
yeṣvahaḥsu tava brahman salilecchā bhaviṣyati |
तदा मरौ भविष्यन्ति जलपूर्णाः पयोधराः ॥ (३३।२)
tadā marau bhaviṣyanti jalapūrṇāḥ payodharāḥ ||
उत्तङ्कमेघा इत्युक्ताः ख्यातिं यास्यन्ति चापि ते ॥ (३४।२)
uttaṅkameghā ityuktāḥ khyātiṃ yāsyanti cāpi te ||
इत्युक्तः प्रीतिमान् विप्रः कृष्णेन स बभूव ह । (३५।१)
ityuktaḥ prītimān vipraḥ kṛṣṇena sa babhūva ha |
अद्याप्युत्तङ्कमेघाश्च मरौ वर्षन्ति भारत ॥ (३५।२)
adyāpyuttaṅkameghāśca marau varṣanti bhārata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.