धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

श्वोभूते किम् अकार्षुस्ते दुःखशोकसमन्विताः । (१।२)

अभिमन्यौ हते तत्र के वायुध्यन्त मामकाः ॥ (१।३)

जानन्तस्तस्य कर्माणि कुरवः सव्यसाचिनः । (२।१)

कथं तत् किल्बिषं कृत्वा निर्भया ब्रूहि मामकाः ॥ (२।२)

पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युम् इवान्तकम् । (३।१)

आयान्तं पुरुषव्याघ्रं कथं ददृशुर् आहवे ॥ (३।२)

कपिराजध्वजं संख्ये विधुन्वानं महद् धनुः । (४।१)

दृष्ट्वा पुत्रपरिद्यूनं किम् अकुर्वन्त मामकाः ॥ (४।२)

किं नु संजय संग्रामे वृत्तं दुर्योधनं प्रति । (५।१)

परिदेवो महान् अत्र श्रुतो मे नाभिनन्दनम् ॥ (५।२)

बभूवुर् ये मनोग्राह्याः शब्दाः श्रुतिसुखावहाः । (६।१)

न श्रूयन्ते ऽद्य ते सर्वे सैन्धवस्य निवेशने ॥ (६।२)

स्तुवतां नाद्य श्रूयन्ते पुत्राणां शिबिरे मम । (७।१)

सूतमागधसंघानां नर्तकानां च सर्वशः ॥ (७।२)

शब्देन नादिताभीक्ष्णम् अभवद् यत्र मे श्रुतिः । (८।१)

दीनानाम् अद्य तं शब्दं न शृणोमि समीरितम् ॥ (८।२)

निवेशने सत्यधृतेः सोमदत्तस्य संजय । (९।१)

आसीनो ऽहं पुरा तात शब्दम् अश्रौषम् उत्तमम् ॥ (९।२)

तद् अद्य हीनपुण्यो ऽहम् आर्तस्वरनिनादितम् । (१०।१)

निवेशनं हतोत्साहं पुत्राणां मम लक्षये ॥ (१०।२)

विविंशतेर् दुर्मुखस्य चित्रसेनविकर्णयोः । (११।१)

अन्येषां च सुतानां मे न तथा श्रूयते ध्वनिः ॥ (११।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यं शिष्याः पर्युपासते । (१२।१)

द्रोणपुत्रं महेष्वासं पुत्राणां मे परायणम् ॥ (१२।२)

वितण्डालापसंलापैर् हुतयाचितवन्दितैः । (१३।१)

गीतैश्च विविधैर् इष्टै रमते यो दिवानिशम् ॥ (१३।२)

उपास्यमानो बहुभिः कुरुपाण्डवसात्वतैः । (१४।१)

सूत तस्य गृहे शब्दो नाद्य द्रौणेर् यथा पुरा ॥ (१४।२)

द्रोणपुत्रं महेष्वासं गायना नर्तकाश्च ये । (१५।१)

अत्यर्थम् उपतिष्ठन्ति तेषां न श्रूयते ध्वनिः ॥ (१५।२)

विन्दानुविन्दयोः सायं शिबिरे यो महाध्वनिः । (१६।१)

श्रूयते सो ऽद्य न तथा केकयानां च वेश्मसु ॥ (१६।२)

नित्यप्रमुदितानां च तालगीतस्वनो महान् । (१७।१)

नृत्यतां श्रूयते तात गणानां सो ऽद्य न ध्वनिः ॥ (१७।२)

सप्ततन्तून् वितन्वाना यम् उपासन्ति याजकाः । (१८।१)

सौमदत्तिं श्रुतनिधिं तेषां न श्रूयते ध्वनिः ॥ (१८।२)

ज्याघोषो ब्रह्मघोषश्च तोमरासिरथध्वनिः । (१९।१)

द्रोणस्यासीद् अविरतो गृहे तन्न शृणोम्यहम् ॥ (१९।२)

नानादेशसमुत्थानां गीतानां यो ऽभवत् स्वनः । (२०।१)

वादित्रनादितानां च सो ऽद्य न श्रूयते महान् ॥ (२०।२)

यदा प्रभृत्युपप्लव्याच्छान्तिम् इच्छञ् जनार्दनः । (२१।१)

आगतः सर्वभूतानाम् अनुकम्पार्थम् अच्युतः ॥ (२१।२)

ततो ऽहम् अब्रुवं सूत मन्दं दुर्योधनं तदा । (२२।१)

वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ (२२।२)

कालप्राप्तम् अहं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः । (२३।१)

शमे चेद् याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् । (२३।२)

हितार्थम् अभिजल्पन्तं न तथास्त्यपराजयः ॥ (२३।३)

प्रत्याचष्ट स दाशार्हम् ऋषभं सर्वधन्विनाम् । (२४।१)

अनुनेयानि जल्पन्तम् अनयान्नान्वपद्यत ॥ (२४।२)

ततो दुःशासनस्यैव कर्णस्य च मतं द्वयोः । (२५।१)

अन्ववर्तत हित्वा मां कृष्टः कालेन दुर्मतिः ॥ (२५।२)

न ह्यहं द्यूतम् इच्छामि विदुरो न प्रशंसति । (२६।१)

सैन्धवो नेच्छते द्यूतं भीष्मो न द्यूतम् इच्छति ॥ (२६।२)

शल्यो भूरिश्रवाश्चैव पुरुमित्रो जयस्तथा । (२७।१)

अश्वत्थामा कृपो द्रोणो द्यूतं नेच्छन्ति संजय ॥ (२७।२)

एतेषां मतम् आज्ञाय यदि वर्तेत पुत्रकः । (२८।१)

सज्ञातिमित्रः ससुहृच्चिरं जीवेद् अनामयः ॥ (२८।२)

श्लक्ष्णा मधुरसंभाषा ज्ञातिमध्ये प्रियंवदाः । (२९।१)

कुलीनाः संमताः प्राज्ञाः सुखं प्राप्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ (२९।२)

धर्मापेक्षो नरो नित्यं सर्वत्र लभते सुखम् । (३०।१)

प्रेत्यभावे च कल्याणं प्रसादं प्रतिपद्यते ॥ (३०।२)

अर्हन्त्यर्धं पृथिव्यास्ते भोक्तुं सामर्थ्यसाधनाः । (३१।१)

तेषाम् अपि समुद्रान्ता पितृपैतामही मही ॥ (३१।२)

नियुज्यमानाः स्थास्यन्ति पाण्डवा धर्मवर्त्मनि । (३२।१)

सन्ति नो ज्ञातयस्तात येषां श्रोष्यन्ति पाण्डवाः ॥ (३२।२)

शल्यस्य सोमदत्तस्य भीष्मस्य च महात्मनः । (३३।१)

द्रोणस्याथ विकर्णस्य बाह्लिकस्य कृपस्य च ॥ (३३।२)

अन्येषां चैव वृद्धानां भरतानां महात्मनाम् । (३४।१)

त्वदर्थं ब्रुवतां तात करिष्यन्ति वचो हितम् ॥ (३४।२)

कं वा त्वं मन्यसे तेषां यस्त्वा ब्रूयाद् अतो ऽन्यथा । (३५।१)

कृष्णो न धर्मं संजह्यात् सर्वे ते च त्वदन्वयाः ॥ (३५।२)

मयापि चोक्तास्ते वीरा वचनं धर्मसंहितम् । (३६।१)

नान्यथा प्रकरिष्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवाः ॥ (३६।२)

इत्यहं विलपन् सूत बहुशः पुत्रम् उक्तवान् । (३७।१)

न च मे श्रुतवान्मूढो मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ (३७।२)

वृकोदरार्जुनौ यत्र वृष्णिवीरश्च सात्यकिः । (३८।१)

उत्तमौजाश्च पाञ्चाल्यो युधामन्युश्च दुर्जयः ॥ (३८।२)

धृष्टद्युम्नश्च दुर्धर्षः शिखण्डी चापराजितः । (३९।१)

अश्मकाः केकयाश्चैव क्षत्रधर्मा च सौमकिः ॥ (३९।२)

चैद्यश्च चेकितानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभुः । (४०।१)

द्रौपदेया विराटश्च द्रुपदश्च महारथः । (४०।२)

यमौ च पुरुषव्याघ्रौ मन्त्री च मधुसूदनः ॥ (४०।३)

क एताञ् जातु युध्येत लोके ऽस्मिन् वै जिजीविषुः । (४१।१)

दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वाणान् संहरेयुर् अरिंदमाः ॥ (४१।२)

अन्यो दुर्योधनात् कर्णाच्छकुनेश्चापि सौबलात् । (४२।१)

दुःशासनचतुर्थानां नान्यं पश्यामि पञ्चमम् ॥ (४२।२)

येषाम् अभीशुहस्तः स्याद् विष्वक्सेनो रथे स्थितः । (४३।१)

संनद्धश्चार्जुनो योद्धा तेषां नास्ति पराजयः ॥ (४३।२)

तेषां मम विलापानां न हि दुर्योधनः स्मरेत् । (४४।१)

हतौ हि पुरुषव्याघ्रौ भीष्मद्रोणौ त्वम् आत्थ मे ॥ (४४।२)

तेषां विदुरवाक्यानाम् उक्तानां दीर्घदर्शिनाम् । (४५।१)

दृष्ट्वेमां फलनिर्वृत्तिं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ (४५।२)

हिमात्यये यथा कक्षं शुष्कं वातेरितो महान् । (४६।१)

अग्निर् दहेत् तथा सेनां मामिकां स धनंजयः ॥ (४६।२)

आचक्ष्व तद्धि नः सर्वं कुशलो ह्यसि संजय । (४७।१)

यद् उपायात् तु सायाह्ने कृत्वा पार्थस्य किल्बिषम् । (४७।२)

अभिमन्यौ हते तात कथम् आसीन्मनो हि वः ॥ (४७।३)

न जातु तस्य कर्माणि युधि गाण्डीवधन्वनः । (४८।१)

अपकृत्वा महत् तात सोढुं शक्ष्यन्ति मामकाः ॥ (४८।२)

किं नु दुर्योधनः कृत्यं कर्णः कृत्यं किम् अब्रवीत् । (४९।१)

दुःशासनः सौबलश्च तेषाम् एवं गते अपि । (४९।२)

सर्वेषां समवेतानां पुत्राणां मम संजय ॥ (४९।३)

यद् वृत्तं तात संग्रामे मन्दस्यापनयैर् भृशम् । (५०।१)

लोभानुगतदुर्बुद्धेः क्रोधेन विकृतात्मनः ॥ (५०।२)

राज्यकामस्य मूढस्य रागोपहतचेतसः । (५१।१)

दुर्नीतं वा सुनीतं वा तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (५१।२)