संजय उवाच । (१।१)

तस्मिंस्तथा वर्तमाने नराश्वगजसंक्षये । (१।२)

दुःशासनो महाराज धृष्टद्युम्नम् अयोधयत् ॥ (१।३)

स तु रुक्मरथासक्तो दुःशासनशरार्दितः । (२।१)

अमर्षात् तव पुत्रस्य शरैर् वाहान् अवाकिरत् ॥ (२।२)

क्षणेन स रथस्तस्य सध्वजः सहसारथिः । (३।१)

नादृश्यत महाराज पार्षतस्य शरैश्चितः ॥ (३।२)

दुःशासनस्तु राजेन्द्र पाञ्चाल्यस्य महात्मनः । (४।१)

नाशकत् प्रमुखे स्थातुं शरजालप्रपीडितः ॥ (४।२)

स तु दुःशासनं बाणैर् विमुखीकृत्य पार्षतः । (५।१)

किरञ् शरसहस्राणि द्रोणम् एवाभ्ययाद् रणे ॥ (५।२)

प्रत्यपद्यत हार्दिक्यः कृतवर्मा तदन्तरम् । (६।१)

सोदर्याणां त्रयश्चैव त एनं पर्यवारयन् ॥ (६।२)

तं यमौ पृष्ठतो ऽन्वैतां रक्षन्तौ पुरुषर्षभौ । (७।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं दीप्यमानम् इवानलम् ॥ (७।२)

संप्रहारम् अकुर्वंस्ते सर्वे सप्त महारथाः । (८।१)

अमर्षिताः सत्त्ववन्तः कृत्वा मरणम् अग्रतः ॥ (८।२)

शुद्धात्मानः शुद्धवृत्ता राजन् स्वर्गपुरस्कृताः । (९।१)

आर्यं युद्धम् अकुर्वन्त परस्परजिगीषवः ॥ (९।२)

शुक्लाभिजनकर्माणो मतिमन्तो जनाधिपाः । (१०।१)

धर्मयुद्धम् अयुध्यन्त प्रेक्षन्तो गतिम् उत्तमाम् ॥ (१०।२)

न तत्रासीद् अधर्मिष्ठम् अशस्त्रं युद्धम् एव च । (११।१)

नात्र कर्णी न नालीको न लिप्तो न च वस्तकः ॥ (११।२)

न सूची कपिशो नात्र न गवास्थिर् गजास्थिकः । (१२।१)

इषुर् आसीन्न संश्लिष्टो न पूतिर् न च जिह्मगः ॥ (१२।२)

ऋजून्येव विशुद्धानि सर्वे शस्त्राण्यधारयन् । (१३।१)

सुयुद्धेन परांल् लोकान् ईप्सन्तः कीर्तिम् एव च ॥ (१३।२)

तदासीत् तुमुलं युद्धं सर्वदोषविवर्जितम् । (१४।१)

चतुर्णां तव योधानां तैस्त्रिभिः पाण्डवैः सह ॥ (१४।२)

धृष्टद्युम्नस्तु तान् हित्वा तव राजन् रथर्षभान् । (१५।१)

यमाभ्यां वारितान् दृष्ट्वा शीघ्रास्त्रो द्रोणम् अभ्ययात् ॥ (१५।२)

निवारितास्तु ते वीरास्तयोः पुरुषसिंहयोः । (१६।१)

समसज्जन्त चत्वारो वाताः पर्वतयोर् इव ॥ (१६।२)

द्वाभ्यां द्वाभ्यां यमौ सार्धं रथाभ्यां रथपुंगवौ । (१७।१)

समासक्तौ ततो द्रोणं धृष्टद्युम्नो ऽभ्यवर्तत ॥ (१७।२)

दृष्ट्वा द्रोणाय पाञ्चाल्यं व्रजन्तं युद्धदुर्मदम् । (१८।१)

यमाभ्यां तांश्च संसक्तांस्तदन्तरम् उपाद्रवत् ॥ (१८।२)

दुर्योधनो महाराज किरञ् शोणितभोजनान् । (१९।१)

तं सात्यकिः शीघ्रतरं पुनर् एवाभ्यवर्तत ॥ (१९।२)

तौ परस्परम् आसाद्य समीपे कुरुमाधवौ । (२०।१)

हसमानौ नृशार्दूलावभीतौ समगच्छताम् ॥ (२०।२)

बाल्ये वृत्तानि सर्वाणि प्रीयमाणौ विचिन्त्य तौ । (२१।१)

अन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च हसमानौ पुनः पुनः ॥ (२१।२)

अथ दुर्योधनो राजा सात्यकिं प्रत्यभाषत । (२२।१)

प्रियं सखायं सततं गर्हयन् वृत्तम् आत्मनः ॥ (२२।२)

धिक् क्रोधं धिक् सखे लोभं धिङ् मोहं धिग् अमर्षितम् । (२३।१)

धिग् अस्तु क्षात्रम् आचारं धिग् अस्तु बलम् औरसम् ॥ (२३।२)

यत् त्वं माम् अभिसंधत्से त्वां चाहं शिनिपुंगव । (२४।१)

त्वं हि प्राणैः प्रियतरो ममाहं च सदा तव ॥ (२४।२)

स्मरामि तानि सर्वाणि बाल्ये वृत्तानि यानि नौ । (२५।१)

तानि सर्वाणि जीर्णानि सांप्रतं नौ रणाजिरे । (२५।२)

किम् अन्यत् क्रोधलोभाभ्यां युध्यामि त्वाद्य सात्वत ॥ (२५।३)

तं तथावादिनं राजन् सात्यकिः प्रत्यभाषत । (२६।१)

प्रहसन् विशिखांस्तीक्ष्णान् उद्यम्य परमास्त्रवित् ॥ (२६।२)

नेयं सभा राजपुत्र न चाचार्यनिवेशनम् । (२७।१)

यत्र क्रीडितम् अस्माभिस्तदा राजन् समागतैः ॥ (२७।२)

दुर्योधन उवाच । (२८।१)

क्व सा क्रीडा गतास्माकं बाल्ये वै शिनिपुंगव । (२८।२)

क्व च युद्धम् इदं भूयः कालो हि दुरतिक्रमः ॥ (२८।३)

किं नु नो विद्यते कृत्यं धनेन धनलिप्सया । (२९।१)

यत्र युध्यामहे सर्वे धनलोभात् समागताः ॥ (२९।२)

संजय उवाच । (३०।१)

तं तथावादिनं तत्र राजानं माधवो ऽब्रवीत् । (३०।२)

एवंवृत्तं सदा क्षत्रं यद्धन्तीह गुरून् अपि ॥ (३०।३)

यदि ते ऽहं प्रियो राजञ् जहि मां माचिरं कृथाः । (३१।१)

त्वत्कृते सुकृतांल् लोकान् गच्छेयं भरतर्षभ ॥ (३१।२)

या ते शक्तिर् बलं चैव तत् क्षिप्रं मयि दर्शय । (३२।१)

नेच्छाम्येतद् अहं द्रष्टुं मित्राणां व्यसनं महत् ॥ (३२।२)

इत्येवं व्यक्तम् आभाष्य प्रतिभाष्य च सात्यकिः । (३३।१)

अभ्ययात् तूर्णम् अव्यग्रो निरपेक्षो विशां पते ॥ (३३।२)

तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य प्रत्यगृह्णात् तवात्मजः । (३४।१)

शरैश्चावाकिरद् राजञ् शैनेयं तनयस्तव ॥ (३४।२)

ततः प्रववृते युद्धं कुरुमाधवसिंहयोः । (३५।१)

अन्योन्यं क्रुद्धयोर् घोरं यथा द्विरदसिंहयोः ॥ (३५।२)

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः सात्वतं युद्धदुर्मदम् । (३६।१)

दुर्योधनः प्रत्यविध्यद् दशभिर् निशितैः शरैः ॥ (३६।२)

तं सात्यकिः प्रत्यविध्यत् तथैव दशभिः शरैः । (३७।१)

पञ्चाशता पुनश्चाजौ त्रिंशता दशभिश्च ह ॥ (३७।२)

तस्य संदधतश्चेषून् संहितेषुं च कार्मुकम् । (३८।१)

अछिनत् सात्यकिस्तूर्णं शरैश्चैवाभ्यवीवृषत् ॥ (३८।२)

स गाढविद्धो व्यथितः प्रत्यपायाद् रथान्तरम् । (३९।१)

दुर्योधनो महाराज दाशार्हशरपीडितः ॥ (३९।२)

समाश्वस्य तु पुत्रस्ते सात्यकिं पुनर् अभ्ययात् । (४०।१)

विसृजन्न् इषुजालानि युयुधानरथं प्रति ॥ (४०।२)

तथैव सात्यकिर् बाणान् दुर्योधनरथं प्रति । (४१।१)

प्रततं व्यसृजद् राजंस्तत् संकुलम् अवर्तत ॥ (४१।२)

तत्रेषुभिः क्षिप्यमाणैः पतद्भिश्च समन्ततः । (४२।१)

अग्नेर् इव महाकक्षे शब्दः समभवन्महान् ॥ (४२।२)

तत्राभ्यधिकम् आलक्ष्य माधवं रथसत्तमम् । (४३।१)

क्षिप्रम् अभ्यपतत् कर्णः परीप्संस्तनयं तव ॥ (४३।२)

न तु तं मर्षयामास भीमसेनो महाबलः । (४४।१)

अभ्ययात् त्वरितः कर्णं विसृजन् सायकान् बहून् ॥ (४४।२)

तस्य कर्णः शितान् बाणान् प्रतिहन्य हसन्न् इव । (४५।१)

धनुः शरांश्च चिछेद सूतं चाभ्यहनच्छरैः ॥ (४५।२)

भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गदाम् आदाय पाण्डवः । (४६।१)

ध्वजं धनुश्च सूतं च संममर्दाहवे रिपोः ॥ (४६।२)

अमृष्यमाणः कर्णस्तु भीमसेनम् अयुध्यत । (४७।१)

विविधैर् इषुजालैश्च नानाशस्त्रैश्च संयुगे ॥ (४७।२)

संकुले वर्तमाने तु राजा धर्मसुतो ऽब्रवीत् । (४८।१)

पाञ्चालानां नरव्याघ्रान्मत्स्यानां च नरर्षभान् ॥ (४८।२)

ये नः प्राणाः शिरो ये नो ये नो योधा महाबलाः । (४९।१)

त एते धार्तराष्ट्रेषु विषक्ताः पुरुषर्षभाः ॥ (४९।२)

किं तिष्ठत यथा मूढाः सर्वे विगतचेतसः । (५०।१)

तत्र गच्छत यत्रैते युध्यन्ते मामका रथाः ॥ (५०।२)

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य सर्व एव गतज्वराः । (५१।१)

जयन्तो वध्यमाना वा गतिम् इष्टां गमिष्यथ ॥ (५१।२)

जित्वा च बहुभिर् यज्ञैर् यक्ष्यध्वं भूरिदक्षिणैः । (५२।१)

हता वा देवसाद्भूत्वा लोकान् प्राप्स्यथ पुष्कलान् ॥ (५२।२)

ते राज्ञा चोदिता वीरा योत्स्यमाना महारथाः । (५३।१)

चतुर्धा वाहिनीं कृत्वा त्वरिता द्रोणम् अभ्ययुः ॥ (५३।२)

पाञ्चालास्त्वेकतो द्रोणम् अभ्यघ्नन् बहुभिः शरैः । (५४।१)

भीमसेनपुरोगाश्च एकतः पर्यवारयन् ॥ (५४।२)

आसंस्तु पाण्डुपुत्राणां त्रयो ऽजिह्मा महारथाः । (५५।१)

यमौ च भीमसेनश्च प्राक्रोशन्त धनंजयम् ॥ (५५।२)

अभिद्रवार्जुन क्षिप्रं कुरून् द्रोणाद् अपानुद । (५६।१)

तत एनं हनिष्यन्ति पाञ्चाला हतरक्षिणम् ॥ (५६।२)

कौरवेयांस्ततः पार्थः सहसा समुपाद्रवत् । (५७।१)

पाञ्चालान् एव तु द्रोणो धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ॥ (५७।२)

पाञ्चालानां ततो द्रोणो ऽप्यकरोत् कदनं महत् । (५८।१)

यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा ॥ (५८।२)

द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधि । (५९।१)

नात्रसन्त रणे द्रोणात् सत्त्ववन्तो महारथाः ॥ (५९।२)

वध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा । (६०।१)

द्रोणम् एवाभ्ययुर् युद्धे मोहयन्तो महारथम् ॥ (६०।२)

तेषां तूत्साद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततः । (६१।१)

अभवद् भैरवो नादो वध्यतां शरशक्तिभिः ॥ (६१।२)

वध्यमानेषु संग्रामे पाञ्चालेषु महात्मना । (६२।१)

उदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान् भयम् आविशत् ॥ (६२।२)

दृष्ट्वाश्वनरसंघानां विपुलं च क्षयं युधि । (६३।१)

पाण्डवेया महाराज नाशंसुर् विजयं तदा ॥ (६३।२)

कच्चिद् द्रोणो न नः सर्वान् क्षपयेत् परमास्त्रवित् । (६४।१)

समिद्धः शिशिरापाये दहन् कक्षम् इवानलः ॥ (६४।२)

न चैनं संयुगे कश्चित् समर्थः प्रतिवीक्षितुम् । (६५।१)

न चैनम् अर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित् ॥ (६५।२)

त्रस्तान् कुन्तीसुतान् दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान् । (६६।१)

मतिमाञ् श्रेयसे युक्तः केशवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् ॥ (६६।२)

नैष युद्धेन संग्रामे जेतुं शक्यः कथंचन । (६७।१)

अपि वृत्रहणा युद्धे रथयूथपयूथपः ॥ (६७।२)

आस्थीयतां जये योगो धर्मम् उत्सृज्य पाण्डव । (६८।१)

यथा वः संयुगे सर्वान्न हन्याद् रुक्मवाहनः ॥ (६८।२)

अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येद् इति मतिर् मम । (६९।१)

तं हतं संयुगे कश्चिद् अस्मै शंसतु मानवः ॥ (६९।२)

एतन्नारोचयद् राजन् कुन्तीपुत्रो धनंजयः । (७०।१)

अन्ये त्वरोचयन् सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः ॥ (७०।२)

ततो भीमो महाबाहुर् अनीके स्वे महागजम् । (७१।१)

जघान गदया राजन्न् अश्वत्थामानम् इत्युत ॥ (७१।२)

भीमसेनस्तु सव्रीडम् उपेत्य द्रोणम् आहवे । (७२।१)

अश्वत्थामा हत इति शब्दम् उच्चैश्चकार ह ॥ (७२।२)

अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतो ऽभवत् । (७३।१)

कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा ॥ (७३।२)

भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत् परम् अप्रियम् । (७४।१)

मनसा सन्नगात्रो ऽभूद् यथा सैकतम् अम्भसि ॥ (७४।२)

शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै । (७५।१)

हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्याद् अकम्पत ॥ (७५।२)

स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् । (७६।१)

अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रम् अविषह्यम् अरातिभिः ॥ (७६।२)

स पार्षतम् अभिद्रुत्य जिघांसुर् मृत्युम् आत्मनः । (७७।१)

अवाकिरत् सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥ (७७।२)

तं वै विंशतिसाहस्राः पाञ्चालानां नरर्षभाः । (७८।१)

तथा चरन्तं संग्रामे सर्वतो व्यकिरञ् शरैः ॥ (७८।२)

ततः प्रादुष्करोद् द्रोणो ब्राह्मम् अस्त्रं परंतपः । (७९।१)

वधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाम् अमर्षितः ॥ (७९।२)

ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन् सर्वसोमकान् । (८०।१)

शिरांस्यपातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधे । (८०।२)

तथैव परिघाकारान् बाहून् कनकभूषणान् ॥ (८०।३)

ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाः । (८१।१)

मेदिन्याम् अन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ (८१।२)

कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारत । (८२।१)

अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ (८२।२)

हत्वा विंशतिसाहस्रान् पाञ्चालानां रथव्रजान् । (८३।१)

अतिष्ठद् आहवे द्रोणो विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥ (८३।२)

तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् । (८४।१)

वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायाद् अपाहरत् ॥ (८४।२)

पुनः पञ्चशतान्मत्स्यान् षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान् । (८५।१)

हस्तिनाम् अयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः ॥ (८५।२)

क्षत्रियाणाम् अभावाय दृष्ट्वा द्रोणम् अवस्थितम् । (८६।१)

ऋषयो ऽभ्यागमंस्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः ॥ (८६।२)

विश्वामित्रो जमदग्निर् भारद्वाजो ऽथ गौतमः । (८७।१)

वसिष्ठः कश्यपो ऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः ॥ (८७।२)

सिकताः पृश्नयो गर्गा वालखिल्या मरीचिपाः । (८८।१)

भृगवो ऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः ॥ (८८।२)

त एनम् अब्रुवन् सर्वे द्रोणम् आहवशोभिनम् । (८९।१)

अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते ॥ (८९।२)

न्यस्यायुधं रणे द्रोण समेत्यास्मान् अवस्थितान् । (९०।१)

नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुं त्वम् अर्हसि ॥ (९०।२)

वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मपरस्य च । (९१।१)

ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥ (९१।२)

न्यस्यायुधम् अमोघेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वते । (९२।१)

परिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोके ऽद्य मानुषे ॥ (९२।२)

इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचश्च तत् । (९३।१)

धृष्टद्युम्नं च सम्प्रेक्ष्य रणे स विमनाभवत् ॥ (९३।२)

स दह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (९४।१)

अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतम् आत्मनः ॥ (९४।२)

स्थिरा बुद्धिर् हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यते ऽनृतम् । (९५।१)

त्रयाणाम् अपि लोकानाम् ऐश्वर्यार्थे कथंचन ॥ (९५।२)

तस्मात् तं परिपप्रच्छ नान्यं कंचिद् विशेषतः । (९६।१)

तस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात् प्रभृति पाण्डवे ॥ (९६।२)

ततो निष्पाण्डवाम् उर्वीं करिष्यन्तं युधां पतिम् । (९७।१)

द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितो ऽब्रवीत् ॥ (९७।२)

यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युम् आस्थितः । (९८।१)

सत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति ॥ (९८।२)

स भवांस्त्रातु नो द्रोणात् सत्याज्ज्यायो ऽनृतं भवेत् । (९९।१)

अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यते ऽनृतैः ॥ (९९।२)

तयोः संवदतोर् एवं भीमसेनो ऽब्रवीद् इदम् । (१००।१)

श्रुत्वैव तं महाराज वधोपायं महात्मनः ॥ (१००।२)

गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणः । (१०१।१)

अश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः ॥ (१०१।२)

निहतो युधि विक्रम्य ततो ऽहं द्रोणम् अब्रुवम् । (१०२।१)

अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवाद् इति ॥ (१०२।२)

नूनं नाश्रद्दधद् वाक्यम् एष मे पुरुषर्षभः । (१०३।१)

स त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः ॥ (१०३।२)

द्रोणाय निहतं शंस राजञ् शारद्वतीसुतम् । (१०४।१)

त्वयोक्तो नैष युध्येत जातु राजन् द्विजर्षभः । (१०४।२)

सत्यवान् हि नृलोके ऽस्मिन् भवान् ख्यातो जनाधिप ॥ (१०४।३)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितः । (१०५।१)

भावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥ (१०५।२)

तम् अतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरः । (१०६।१)

अव्यक्तम् अब्रवीद् राजन् हतः कुञ्जर इत्युत ॥ (१०६।२)

तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुल उत्तरः । (१०७।१)

बभूवैवं तु तेनोक्ते तस्य वाहास्पृशन्महीम् ॥ (१०७।२)

युधिष्ठिरात् तु तद् वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथः । (१०८।१)

पुत्रव्यसनसंतप्तो निराशो जीविते ऽभवत् ॥ (१०८।२)

आगस्कृतम् इवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम् । (१०९।१)

ऋषिवाक्यं च मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम् ॥ (१०९।२)

विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नम् अवेक्ष्य च । (११०।१)

योद्धुं नाशक्नुवद् राजन् यथापूर्वम् अरिंदम ॥ (११०।२)

तं दृष्ट्वा परमोद्विग्नं शोकोपहतचेतसम् । (१११।१)

पाञ्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्नः समाद्रवत् ॥ (१११।२)

य इष्ट्वा मनुजेन्द्रेण द्रुपदेन महामखे । (११२।१)

लब्धो द्रोणविनाशाय समिद्धाद्धव्यवाहनात् ॥ (११२।२)

स धनुर् जैत्रम् आदाय घोरं जलदनिस्वनम् । (११३।१)

दृढज्यम् अजरं दिव्यं शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ (११३।२)

संदधे कार्मुके तस्मिञ् शरम् आशीविषोपमम् । (११४।१)

द्रोणं जिघांसुः पाञ्चाल्यो महाज्वालम् इवानलम् ॥ (११४।२)

तस्य रूपं शरस्यासीद् धनुर्ज्यामण्डलान्तरे । (११५।१)

द्योततो भास्करस्येव घनान्ते परिवेशिनः ॥ (११५।२)

पार्षतेन परामृष्टं ज्वलन्तम् इव तद् धनुः । (११६।१)

अन्तकालम् इव प्राप्तं मेनिरे वीक्ष्य सैनिकाः ॥ (११६।२)

तम् इषुं संहितं तेन भारद्वाजः प्रतापवान् । (११७।१)

दृष्ट्वामन्यत देहस्य कालपर्यायम् आगतम् ॥ (११७।२)

ततः स यत्नम् आतिष्ठद् आचार्यस्तस्य वारणे । (११८।१)

न चास्यास्त्राणि राजेन्द्र प्रादुरासन्महात्मनः ॥ (११८।२)

तस्य त्वहानि चत्वारि क्षपा चैकास्यतो गता । (११९।१)

तस्य चाह्नस्त्रिभागेन क्षयं जग्मुः पतत्रिणः ॥ (११९।२)

स शरक्षयम् आसाद्य पुत्रशोकेन चार्दितः । (१२०।१)

विविधानां च दिव्यानाम् अस्त्राणाम् अप्रसन्नताम् ॥ (१२०।२)

उत्स्रष्टुकामः शस्त्राणि विप्रवाक्याभिचोदितः । (१२१।१)

तेजसा प्रेर्यमाणश्च युयुधे सो ऽतिमानुषम् ॥ (१२१।२)

अथान्यत् स समादाय दिव्यम् आङ्गिरसं धनुः । (१२२।१)

शरांश्च ब्रह्मदण्डाभान् धृष्टद्युम्नम् अयोधयत् ॥ (१२२।२)

ततस्तं शरवर्षेण महता समवाकिरत् । (१२३।१)

व्यशातयच्च संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नम् अमर्षणः ॥ (१२३।२)

तं शरं शतधा चास्य द्रोणश्चिछेद सायकैः । (१२४।१)

ध्वजं धनुश्च निशितैः सारथिं चाप्यपातयत् ॥ (१२४।२)

धृष्टद्युम्नः प्रहस्यान्यत् पुनर् आदाय कार्मुकम् । (१२५।१)

शितेन चैनं बाणेन प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥ (१२५।२)

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः संभ्रान्त इव संयुगे । (१२६।१)

भल्लेन शितधारेण चिछेदास्य महद् धनुः ॥ (१२६।२)

यच्चास्य बाणं विकृतं धनूंषि च विशां पते । (१२७।१)

सर्वं संछिद्य दुर्धर्षो गदां खड्गम् अथापि च ॥ (१२७।२)

धृष्टद्युम्नं ततो ऽविध्यन्नवभिर् निशितैः शरैः । (१२८।१)

जीवितान्तकरैः क्रुद्धः क्रुद्धरूपं परंतपः ॥ (१२८।२)

धृष्टद्युम्नरथस्याश्वान् स्वरथाश्वैर् महारथः । (१२९।१)

अमिश्रयद् अमेयात्मा ब्राह्मम् अस्त्रम् उदीरयन् ॥ (१२९।२)

ते मिश्रा बह्वशोभन्त जवना वातरंहसः । (१३०।१)

पारावतसवर्णाश्च शोणाश्च भरतर्षभ ॥ (१३०।२)

यथा सविद्युतो मेघा नदन्तो जलदागमे । (१३१।१)

तथा रेजुर् महाराज मिश्रिता रणमूर्धनि ॥ (१३१।२)

ईषाबन्धं चक्रबन्धं रथबन्धं तथैव च । (१३२।१)

प्रणाशयद् अमेयात्मा धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः ॥ (१३२।२)

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । (१३३।१)

उत्तमाम् आपदं प्राप्य गदां वीरः परामृशत् ॥ (१३३।२)

ताम् अस्य विशिखैस्तीक्ष्णैः क्षिप्यमाणां महारथः । (१३४।१)

निजघान शरैर् द्रोणः क्रुद्धः सत्यपराक्रमः ॥ (१३४।२)

तां दृष्ट्वा तु नरव्याघ्रो द्रोणेन निहतां शरैः । (१३५।१)

विमलं खड्गम् आदत्त शतचन्द्रं च भानुमत् ॥ (१३५।२)

असंशयं तथाभूते पाञ्चाल्यः साध्वमन्यत । (१३६।१)

वधम् आचार्यमुख्यस्य प्राप्तकालं महात्मनः ॥ (१३६।२)

ततः स्वरथनीडस्थः स्वरथस्य रथेषया । (१३७।१)

अगच्छद् असिम् उद्यम्य शतचन्द्रं च भानुमत् ॥ (१३७।२)

चिकीर्षुर् दुष्करं कर्म धृष्टद्युम्नो महारथः । (१३८।१)

इयेष वक्षो भेत्तुं च भारद्वाजस्य संयुगे ॥ (१३८।२)

सो ऽतिष्ठद् युगमध्ये वै युगसंनहनेषु च । (१३९।१)

शोणानां जघनार्धेषु तत् सैन्याः समपूजयन् ॥ (१३९।२)

तिष्ठतो युगपालीषु शोणान् अप्यधितिष्ठतः । (१४०।१)

नापश्यद् अन्तरं द्रोणस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१४०।२)

क्षिप्रं श्येनस्य चरतो यथैवामिषगृद्धिनः । (१४१।१)

तद्वद् आसीद् अभीसारो द्रोणं प्रार्थयतो रणे ॥ (१४१।२)

तस्याश्वान् रथशक्त्यासौ तदा क्रुद्धः पराक्रमी । (१४२।१)

सर्वान् एकैकशो द्रोणः कपोताभान् अजीघनत् ॥ (१४२।२)

ते हता न्यपतन् भूमौ धृष्टद्युम्नस्य वाजिनः । (१४३।१)

शोणाश्च पर्यमुच्यन्त रथबन्धाद् विशां पते ॥ (१४३।२)

तान् हयान्निहतान् दृष्ट्वा द्विजाग्र्येण स पार्षतः । (१४४।१)

नामृष्यत युधां श्रेष्ठो याज्ञसेनिर् महारथः ॥ (१४४।२)

विरथः स गृहीत्वा तु खड्गं खड्गभृतां वरः । (१४५।१)

द्रोणम् अभ्यपतद् राजन् वैनतेय इवोरगम् ॥ (१४५।२)

तस्य रूपं बभौ राजन् भारद्वाजं जिघांसतः । (१४६।१)

यथा रूपं परं विष्णोर् हिरण्यकशिपोर् वधे ॥ (१४६।२)

सो ऽचरद् विविधान्मार्गान् प्रकारान् एकविंशतिम् । (१४७।१)

भ्रान्तम् उद्भ्रान्तम् आविद्धम् आप्लुतं प्रसृतं सृतम् ॥ (१४७।२)

परिवृत्तं निवृत्तं च खड्गं चर्म च धारयन् । (१४८।१)

संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पार्षतः ॥ (१४८।२)

ततः शरसहस्रेण शतचन्द्रम् अपातयत् । (१४९।१)

खड्गं चर्म च संबाधे धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः ॥ (१४९।२)

ते तु वैतस्तिका नाम शरा ह्यासन्नघातिनः । (१५०।१)

निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शराः ॥ (१५०।२)

शारद्वतस्य पार्थस्य द्रौणेर् वैकर्तनस्य च । (१५१।१)

प्रद्युम्नयुयुधानाभ्याम् अभिमन्योश्च ते शराः ॥ (१५१।२)

अथास्येषुं समाधत्त दृढं परमसंशितम् । (१५२।१)

अन्तेवासिनम् आचार्यो जिघांसुः पुत्रसंमितम् ॥ (१५२।२)

तं शरैर् दशभिस्तीक्ष्णैश्चिछेद शिनिपुंगवः । (१५३।१)

पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च महात्मनः । (१५३।२)

ग्रस्तम् आचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नम् अमोचयत् ॥ (१५३।३)

चरन्तं रथमार्गेषु सात्यकिं सत्यविक्रमम् । (१५४।१)

द्रोणकर्णान्तरगतं कृपस्यापि च भारत । (१५४।२)

अपश्येतां महात्मानौ विष्वक्सेनधनंजयौ ॥ (१५४।३)

अपूजयेतां वार्ष्णेयं ब्रुवाणौ साधु साध्विति । (१५५।१)

दिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तम् अच्युतम् । (१५५।२)

अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ ॥ (१५५।३)

धनंजयस्ततः कृष्णम् अब्रवीत् पश्य केशव । (१५६।१)

आचार्यवरमुख्यानां मध्ये क्रीडन्मधूद्वहः ॥ (१५६।२)

आनन्दयति मां भूयः सात्यकिः सत्यविक्रमः । (१५७।१)

माद्रीपुत्रौ च भीमं च राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ (१५७।२)

यच्छिक्षयानुद्धतः सन् रणे चरति सात्यकिः । (१५८।१)

महारथान् उपक्रीडन् वृष्णीनां कीर्तिवर्धनः ॥ (१५८।२)

तम् एते प्रतिनन्दन्ति सिद्धाः सैन्याश्च विस्मिताः । (१५९।१)

अजय्यं समरे दृष्ट्वा साधु साध्विति सात्वतम् । (१५९।२)

योधाश्चोभयतः सर्वे कर्मभिः समपूजयन् ॥ (१५९।३)