MBh, 14, 72
Select a line for its word-by-word analysis.
दीक्षाकाले तु सम्प्राप्ते ततस्ते सुमहर्त्विजः । (१।२)
dīkṣākāle tu samprāpte tataste sumahartvijaḥ |
विधिवद् दीक्षयामासुर् अश्वमेधाय पार्थिवम् ॥ (१।३)
vidhivad dīkṣayāmāsur aśvamedhāya pārthivam ||
कृत्वा स पशुबन्धांश्च दीक्षितः पाण्डुनन्दनः । (२।१)
kṛtvā sa paśubandhāṃśca dīkṣitaḥ pāṇḍunandanaḥ |
धर्मराजो महातेजाः सहर्त्विग्भिर् व्यरोचत ॥ (२।२)
dharmarājo mahātejāḥ sahartvigbhir vyarocata ||
कृष्णाजिनी दण्डपाणिः क्षौमवासाः स धर्मजः । (५।१)
kṛṣṇājinī daṇḍapāṇiḥ kṣaumavāsāḥ sa dharmajaḥ |
विबभौ द्युतिमान् भूयः प्रजापतिर् इवाध्वरे ॥ (५।२)
vibabhau dyutimān bhūyaḥ prajāpatir ivādhvare ||
तथैवास्यर्त्विजः सर्वे तुल्यवेषा विशां पते । (६।१)
tathaivāsyartvijaḥ sarve tulyaveṣā viśāṃ pate |
श्वेताश्वः कृष्णसारं तं ससाराश्वं धनंजयः । (७।१)
śvetāśvaḥ kṛṣṇasāraṃ taṃ sasārāśvaṃ dhanaṃjayaḥ |
विक्षिपन् गाण्डिवं राजन् बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । (८।१)
vikṣipan gāṇḍivaṃ rājan baddhagodhāṅgulitravān |
द्रष्टुकामं कुरुश्रेष्ठं प्रयास्यन्तं धनंजयम् ॥ (९।२)
draṣṭukāmaṃ kuruśreṣṭhaṃ prayāsyantaṃ dhanaṃjayam ||
दिदृक्षूणां हयं तं च तं चैव हयसारिणम् ॥ (१०।२)
didṛkṣūṇāṃ hayaṃ taṃ ca taṃ caiva hayasāriṇam ||
बभूव प्रेक्षतां नॄणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ (११।२)
babhūva prekṣatāṃ nṝṇāṃ kuntīputraṃ dhanaṃjayam ||
एष गच्छति कौन्तेयस्तुरगश्चैव दीप्तिमान् । (१२।१)
eṣa gacchati kaunteyasturagaścaiva dīptimān |
यम् अन्वेति महाबाहुः संस्पृशन् धनुर् उत्तमम् ॥ (१२।२)
yam anveti mahābāhuḥ saṃspṛśan dhanur uttamam ||
एवं शुश्राव वदतां गिरो जिष्णुर् उदारधीः । (१३।१)
evaṃ śuśrāva vadatāṃ giro jiṣṇur udāradhīḥ |
स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजारिष्टं पुनश्चैहीति भारत ॥ (१३।२)
svasti te 'stu vrajāriṣṭaṃ punaścaihīti bhārata ||
अथापरे मनुष्येन्द्र पुरुषा वाक्यम् अब्रुवन् । (१४।१)
athāpare manuṣyendra puruṣā vākyam abruvan |
नैनं पश्याम संमर्दे धनुर् एतत् प्रदृश्यते ॥ (१४।२)
nainaṃ paśyāma saṃmarde dhanur etat pradṛśyate ||
एतद्धि भीमनिर्ह्रादं विश्रुतं गाण्डिवं धनुः । (१५।१)
etaddhi bhīmanirhrādaṃ viśrutaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
स्वस्ति गच्छत्वरिष्टं वै पन्थानम् अकुतोभयम् । (१५।२)
svasti gacchatvariṣṭaṃ vai panthānam akutobhayam |
निवृत्तम् एनं द्रक्ष्यामः पुनर् एवं च ते ऽब्रुवन् ॥ (१५।३)
nivṛttam enaṃ drakṣyāmaḥ punar evaṃ ca te 'bruvan ||
एवमाद्या मनुष्याणां स्त्रीणां च भरतर्षभ । (१६।१)
evamādyā manuṣyāṇāṃ strīṇāṃ ca bharatarṣabha |
शुश्राव मधुरा वाचः पुनः पुनर् उदीरिताः ॥ (१६।२)
śuśrāva madhurā vācaḥ punaḥ punar udīritāḥ ||
याज्ञवल्क्यस्य शिष्यश्च कुशलो यज्ञकर्मणि । (१७।१)
yājñavalkyasya śiṣyaśca kuśalo yajñakarmaṇi |
प्रायात् पार्थेन सहितः शान्त्यर्थं वेदपारगः ॥ (१७।२)
prāyāt pārthena sahitaḥ śāntyarthaṃ vedapāragaḥ ||
अनुजग्मुर् महात्मानं क्षत्रियाश्च विशो ऽपि च ॥ (१८।२)
anujagmur mahātmānaṃ kṣatriyāśca viśo 'pi ca ||
पाण्डवैः पृथिवीम् अश्वो निर्जिताम् अस्त्रतेजसा । (१९।१)
pāṇḍavaiḥ pṛthivīm aśvo nirjitām astratejasā |
तत्र युद्धानि वृत्तानि यान्यासन् पाण्डवस्य ह । (२०।१)
tatra yuddhāni vṛttāni yānyāsan pāṇḍavasya ha |
तानि वक्ष्यामि ते वीर विचित्राणि महान्ति च ॥ (२०।२)
tāni vakṣyāmi te vīra vicitrāṇi mahānti ca ||
स हयः पृथिवीं राजन् प्रदक्षिणम् अरिंदम । (२१।१)
sa hayaḥ pṛthivīṃ rājan pradakṣiṇam ariṃdama |
अवमृद्नन् स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः । (२२।१)
avamṛdnan sa rāṣṭrāṇi pārthivānāṃ hayottamaḥ |
ये ऽयुध्यन्त महाराज क्षत्रिया हतबान्धवाः ॥ (२३।२)
ye 'yudhyanta mahārāja kṣatriyā hatabāndhavāḥ ||
म्लेच्छाश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं विनिकृता रणे ॥ (२४।२)
mlecchāścānye bahuvidhāḥ pūrvaṃ vinikṛtā raṇe ||
समीयुः पाण्डुपुत्रेण बहवो युद्धदुर्मदाः ॥ (२५।२)
samīyuḥ pāṇḍuputreṇa bahavo yuddhadurmadāḥ ||
तानि युद्धानि वक्ष्यामि कौन्तेयस्य तवानघ ॥ (२७।२)
tāni yuddhāni vakṣyāmi kaunteyasya tavānagha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.