महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 72

1907 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

दीक्षाकाले तु सम्प्राप्ते ततस्ते सुमहर्त्विजः । (१।२)

dīkṣākāle tu samprāpte tataste sumahartvijaḥ |

1.3१.३

विधिवद् दीक्षयामासुर् अश्वमेधाय पार्थिवम् ॥ (१।३)

vidhivad dīkṣayāmāsur aśvamedhāya pārthivam ||

2.1२.१

कृत्वा स पशुबन्धांश्च दीक्षितः पाण्डुनन्दनः । (२।१)

kṛtvā sa paśubandhāṃśca dīkṣitaḥ pāṇḍunandanaḥ |

2.2२.२

धर्मराजो महातेजाः सहर्त्विग्भिर् व्यरोचत ॥ (२।२)

dharmarājo mahātejāḥ sahartvigbhir vyarocata ||

3.1३.१

हयश्च हयमेधार्थं स्वयं स ब्रह्मवादिना । (३।१)

hayaśca hayamedhārthaṃ svayaṃ sa brahmavādinā |

3.2३.२

उत्सृष्टः शास्त्रविधिना व्यासेनामिततेजसा ॥ (३।२)

utsṛṣṭaḥ śāstravidhinā vyāsenāmitatejasā ||

4.1४.१

स राजा धर्मजो राजन् दीक्षितो विबभौ तदा । (४।१)

sa rājā dharmajo rājan dīkṣito vibabhau tadā |

4.2४.२

हेममाली रुक्मकण्ठः प्रदीप्त इव पावकः ॥ (४।२)

hemamālī rukmakaṇṭhaḥ pradīpta iva pāvakaḥ ||

5.1५.१

कृष्णाजिनी दण्डपाणिः क्षौमवासाः स धर्मजः । (५।१)

kṛṣṇājinī daṇḍapāṇiḥ kṣaumavāsāḥ sa dharmajaḥ |

5.2५.२

विबभौ द्युतिमान् भूयः प्रजापतिर् इवाध्वरे ॥ (५।२)

vibabhau dyutimān bhūyaḥ prajāpatir ivādhvare ||

6.1६.१

तथैवास्यर्त्विजः सर्वे तुल्यवेषा विशां पते । (६।१)

tathaivāsyartvijaḥ sarve tulyaveṣā viśāṃ pate |

6.2६.२

बभूवुर् अर्जुनश्चैव प्रदीप्त इव पावकः ॥ (६।२)

babhūvur arjunaścaiva pradīpta iva pāvakaḥ ||

7.1७.१

श्वेताश्वः कृष्णसारं तं ससाराश्वं धनंजयः । (७।१)

śvetāśvaḥ kṛṣṇasāraṃ taṃ sasārāśvaṃ dhanaṃjayaḥ |

7.2७.२

विधिवत् पृथिवीपाल धर्मराजस्य शासनात् ॥ (७।२)

vidhivat pṛthivīpāla dharmarājasya śāsanāt ||

8.1८.१

विक्षिपन् गाण्डिवं राजन् बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । (८।१)

vikṣipan gāṇḍivaṃ rājan baddhagodhāṅgulitravān |

8.2८.२

तम् अश्वं पृथिवीपाल मुदा युक्तः ससार ह ॥ (८।२)

tam aśvaṃ pṛthivīpāla mudā yuktaḥ sasāra ha ||

9.1९.१

आकुमारं तदा राजन्न् आगमत् तत् पुरं विभो । (९।१)

ākumāraṃ tadā rājann āgamat tat puraṃ vibho |

9.2९.२

द्रष्टुकामं कुरुश्रेष्ठं प्रयास्यन्तं धनंजयम् ॥ (९।२)

draṣṭukāmaṃ kuruśreṣṭhaṃ prayāsyantaṃ dhanaṃjayam ||

10.1१०.१

तेषाम् अन्योन्यसंमर्दाद् ऊष्मेव समजायत । (१०।१)

teṣām anyonyasaṃmardād ūṣmeva samajāyata |

10.2१०.२

दिदृक्षूणां हयं तं च तं चैव हयसारिणम् ॥ (१०।२)

didṛkṣūṇāṃ hayaṃ taṃ ca taṃ caiva hayasāriṇam ||

11.1११.१

ततः शब्दो महाराज दशाशाः प्रतिपूरयन् । (११।१)

tataḥ śabdo mahārāja daśāśāḥ pratipūrayan |

11.2११.२

बभूव प्रेक्षतां नॄणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ (११।२)

babhūva prekṣatāṃ nṝṇāṃ kuntīputraṃ dhanaṃjayam ||

12.1१२.१

एष गच्छति कौन्तेयस्तुरगश्चैव दीप्तिमान् । (१२।१)

eṣa gacchati kaunteyasturagaścaiva dīptimān |

12.2१२.२

यम् अन्वेति महाबाहुः संस्पृशन् धनुर् उत्तमम् ॥ (१२।२)

yam anveti mahābāhuḥ saṃspṛśan dhanur uttamam ||

13.1१३.१

एवं शुश्राव वदतां गिरो जिष्णुर् उदारधीः । (१३।१)

evaṃ śuśrāva vadatāṃ giro jiṣṇur udāradhīḥ |

13.2१३.२

स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजारिष्टं पुनश्चैहीति भारत ॥ (१३।२)

svasti te 'stu vrajāriṣṭaṃ punaścaihīti bhārata ||

14.1१४.१

अथापरे मनुष्येन्द्र पुरुषा वाक्यम् अब्रुवन् । (१४।१)

athāpare manuṣyendra puruṣā vākyam abruvan |

14.2१४.२

नैनं पश्याम संमर्दे धनुर् एतत् प्रदृश्यते ॥ (१४।२)

nainaṃ paśyāma saṃmarde dhanur etat pradṛśyate ||

15.1१५.१

एतद्धि भीमनिर्ह्रादं विश्रुतं गाण्डिवं धनुः । (१५।१)

etaddhi bhīmanirhrādaṃ viśrutaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ |

15.2१५.२

स्वस्ति गच्छत्वरिष्टं वै पन्थानम् अकुतोभयम् । (१५।२)

svasti gacchatvariṣṭaṃ vai panthānam akutobhayam |

15.3१५.३

निवृत्तम् एनं द्रक्ष्यामः पुनर् एवं च ते ऽब्रुवन् ॥ (१५।३)

nivṛttam enaṃ drakṣyāmaḥ punar evaṃ ca te 'bruvan ||

16.1१६.१

एवमाद्या मनुष्याणां स्त्रीणां च भरतर्षभ । (१६।१)

evamādyā manuṣyāṇāṃ strīṇāṃ ca bharatarṣabha |

16.2१६.२

शुश्राव मधुरा वाचः पुनः पुनर् उदीरिताः ॥ (१६।२)

śuśrāva madhurā vācaḥ punaḥ punar udīritāḥ ||

17.1१७.१

याज्ञवल्क्यस्य शिष्यश्च कुशलो यज्ञकर्मणि । (१७।१)

yājñavalkyasya śiṣyaśca kuśalo yajñakarmaṇi |

17.2१७.२

प्रायात् पार्थेन सहितः शान्त्यर्थं वेदपारगः ॥ (१७।२)

prāyāt pārthena sahitaḥ śāntyarthaṃ vedapāragaḥ ||

18.1१८.१

ब्राह्मणाश्च महीपाल बहवो वेदपारगाः । (१८।१)

brāhmaṇāśca mahīpāla bahavo vedapāragāḥ |

18.2१८.२

अनुजग्मुर् महात्मानं क्षत्रियाश्च विशो ऽपि च ॥ (१८।२)

anujagmur mahātmānaṃ kṣatriyāśca viśo 'pi ca ||

19.1१९.१

पाण्डवैः पृथिवीम् अश्वो निर्जिताम् अस्त्रतेजसा । (१९।१)

pāṇḍavaiḥ pṛthivīm aśvo nirjitām astratejasā |

19.2१९.२

चचार स महाराज यथादेशं स सत्तम ॥ (१९।२)

cacāra sa mahārāja yathādeśaṃ sa sattama ||

20.1२०.१

तत्र युद्धानि वृत्तानि यान्यासन् पाण्डवस्य ह । (२०।१)

tatra yuddhāni vṛttāni yānyāsan pāṇḍavasya ha |

20.2२०.२

तानि वक्ष्यामि ते वीर विचित्राणि महान्ति च ॥ (२०।२)

tāni vakṣyāmi te vīra vicitrāṇi mahānti ca ||

21.1२१.१

स हयः पृथिवीं राजन् प्रदक्षिणम् अरिंदम । (२१।१)

sa hayaḥ pṛthivīṃ rājan pradakṣiṇam ariṃdama |

21.2२१.२

ससारोत्तरतः पूर्वं तन्निबोध महीपते ॥ (२१।२)

sasārottarataḥ pūrvaṃ tannibodha mahīpate ||

22.1२२.१

अवमृद्नन् स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः । (२२।१)

avamṛdnan sa rāṣṭrāṇi pārthivānāṃ hayottamaḥ |

22.2२२.२

शनैस्तदा परिययौ श्वेताश्वश्च महारथः ॥ (२२।२)

śanaistadā pariyayau śvetāśvaśca mahārathaḥ ||

23.1२३.१

तत्र संकलना नास्ति राज्ञाम् अयुतशस्तदा । (२३।१)

tatra saṃkalanā nāsti rājñām ayutaśastadā |

23.2२३.२

ये ऽयुध्यन्त महाराज क्षत्रिया हतबान्धवाः ॥ (२३।२)

ye 'yudhyanta mahārāja kṣatriyā hatabāndhavāḥ ||

24.1२४.१

किराता विकृता राजन् बहवो ऽसिधनुर्धराः । (२४।१)

kirātā vikṛtā rājan bahavo 'sidhanurdharāḥ |

24.2२४.२

म्लेच्छाश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं विनिकृता रणे ॥ (२४।२)

mlecchāścānye bahuvidhāḥ pūrvaṃ vinikṛtā raṇe ||

25.1२५.१

आर्याश्च पृथिवीपालाः प्रहृष्टनरवाहनाः । (२५।१)

āryāśca pṛthivīpālāḥ prahṛṣṭanaravāhanāḥ |

25.2२५.२

समीयुः पाण्डुपुत्रेण बहवो युद्धदुर्मदाः ॥ (२५।२)

samīyuḥ pāṇḍuputreṇa bahavo yuddhadurmadāḥ ||

26.1२६.१

एवं युद्धानि वृत्तानि तत्र तत्र महीपते । (२६।१)

evaṃ yuddhāni vṛttāni tatra tatra mahīpate |

26.2२६.२

अर्जुनस्य महीपालैर् नानादेशनिवासिभिः ॥ (२६।२)

arjunasya mahīpālair nānādeśanivāsibhiḥ ||

27.1२७.१

यानि तूभयतो राजन् प्रतप्तानि महान्ति च । (२७।१)

yāni tūbhayato rājan prataptāni mahānti ca |

27.2२७.२

तानि युद्धानि वक्ष्यामि कौन्तेयस्य तवानघ ॥ (२७।२)

tāni yuddhāni vakṣyāmi kaunteyasya tavānagha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit