महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 10

236 of 1995 · 90 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

सभा वैश्रवणी राजञ् शतयोजनम् आयता । (१।२)

sabhā vaiśravaṇī rājañ śatayojanam āyatā |

1.3१.३

विस्तीर्णा सप्ततिश्चैव योजनानि सितप्रभा ॥ (१।३)

vistīrṇā saptatiścaiva yojanāni sitaprabhā ||

2.1२.१

तपसा निर्मिता राजन् स्वयं वैश्रवणेन सा । (२।१)

tapasā nirmitā rājan svayaṃ vaiśravaṇena sā |

2.2२.२

शशिप्रभा खेचरीणां कैलासशिखरोपमा ॥ (२।२)

śaśiprabhā khecarīṇāṃ kailāsaśikharopamā ||

3.1३.१

गुह्यकैर् उह्यमाना सा खे विषक्तेव दृश्यते । (३।१)

guhyakair uhyamānā sā khe viṣakteva dṛśyate |

3.2३.२

दिव्या हेममयैर् उच्चैः पादपैर् उपशोभिता ॥ (३।२)

divyā hemamayair uccaiḥ pādapair upaśobhitā ||

4.1४.१

रश्मिवती भास्वरा च दिव्यगन्धा मनोरमा । (४।१)

raśmivatī bhāsvarā ca divyagandhā manoramā |

4.2४.२

सिताभ्रशिखराकारा प्लवमानेव दृश्यते । (४।२)

sitābhraśikharākārā plavamāneva dṛśyate |

4.3४.३

दिव्या हेममयैर् अङ्गैर् विद्युद्भिर् इव चित्रिता ॥ (४।३)

divyā hemamayair aṅgair vidyudbhir iva citritā ||

5.1५.१

तस्यां वैश्रवणो राजा विचित्राभरणाम्बरः । (५।१)

tasyāṃ vaiśravaṇo rājā vicitrābharaṇāmbaraḥ |

5.2५.२

स्त्रीसहस्रावृतः श्रीमान् आस्ते ज्वलितकुण्डलः । (५।२)

strīsahasrāvṛtaḥ śrīmān āste jvalitakuṇḍalaḥ |

5.3५.३

सह पत्न्या महाराज ऋद्ध्या सह विराजते । (५।३)

saha patnyā mahārāja ṛddhyā saha virājate |

5.4५.४

सर्वाभरणभूषिण्या पुष्पवत्या धनेश्वरः ॥ (५।४)

sarvābharaṇabhūṣiṇyā puṣpavatyā dhaneśvaraḥ ||

6.1६.१

दिवाकरनिभे पुण्ये दिव्यास्तरणसंवृते । (६।१)

divākaranibhe puṇye divyāstaraṇasaṃvṛte |

6.2६.२

दिव्यपादोपधाने च निषण्णः परमासने ॥ (६।२)

divyapādopadhāne ca niṣaṇṇaḥ paramāsane ||

7.1७.१

मन्दाराणाम् उदाराणां वनानि सुरभीणि च । (७।१)

mandārāṇām udārāṇāṃ vanāni surabhīṇi ca |

7.2७.२

सौगन्धिकानां चादाय गन्धान् गन्धवहः शुचिः ॥ (७।२)

saugandhikānāṃ cādāya gandhān gandhavahaḥ śuciḥ ||

8.1८.१

नलिन्याश्चालकाख्यायाश्चन्दनानां वनस्य च । (८।१)

nalinyāścālakākhyāyāścandanānāṃ vanasya ca |

8.2८.२

मनोहृदयसंह्लादी वायुस्तम् उपसेवते ॥ (८।२)

manohṛdayasaṃhlādī vāyustam upasevate ||

9.1९.१

तत्र देवाः सगन्धर्वा गणैर् अप्सरसां वृताः । (९।१)

tatra devāḥ sagandharvā gaṇair apsarasāṃ vṛtāḥ |

9.2९.२

दिव्यतानेन गीतानि गान्ति दिव्यानि भारत ॥ (९।२)

divyatānena gītāni gānti divyāni bhārata ||

10.1१०.१

मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रसेना शुचिस्मिता । (१०।१)

miśrakeśī ca rambhā ca citrasenā śucismitā |

10.2१०.२

चारुनेत्रा घृताची च मेनका पुञ्जिकस्थला ॥ (१०।२)

cārunetrā ghṛtācī ca menakā puñjikasthalā ||

11.1११.१

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचा उर्वशी इरा । (११।१)

viśvācī sahajanyā ca pramlocā urvaśī irā |

11.2११.२

प्रम्लोचाप्युर्वशी चैव इडा चित्रा विभावरी । (११।२)

pramlocāpyurvaśī caiva iḍā citrā vibhāvarī |

11.3११.३

वर्गा च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता । (११।३)

vargā ca saurabheyī ca samīcī budbudā latā |

11.4११.४

देवी रम्भा मनोरमा । (११।४)

devī rambhā manoramā |

11.5११.५

गोपाली पञ्चचूडा च विद्युद्वर्णा सुलोचना । (११।५)

gopālī pañcacūḍā ca vidyudvarṇā sulocanā |

11.6११.६

चित्रदेवी च नीला च ॥ (११।६)

citradevī ca nīlā ca ||

12.1१२.१

एताः सहस्रशश्चान्या नृत्तगीतविशारदाः । (१२।१)

etāḥ sahasraśaścānyā nṛttagītaviśāradāḥ |

12.2१२.२

उपतिष्ठन्ति धनदं पाण्डवाप्सरसां गणाः ॥ (१२।२)

upatiṣṭhanti dhanadaṃ pāṇḍavāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

13.1१३.१

अनिशं दिव्यवादित्रैर् नृत्तैर् गीतैश्च सा सभा । (१३।१)

aniśaṃ divyavāditrair nṛttair gītaiśca sā sabhā |

13.2१३.२

अशून्या रुचिरा भाति गन्धर्वाप्सरसां गणैः ॥ (१३।२)

aśūnyā rucirā bhāti gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ ||

14.1१४.१

किंनरा नाम गन्धर्वा नरा नाम तथापरे । (१४।१)

kiṃnarā nāma gandharvā narā nāma tathāpare |

14.2१४.२

एते गायन्ति नृत्यन्ति धनदं ह्लादयन्ति च । (१४।२)

ete gāyanti nṛtyanti dhanadaṃ hlādayanti ca |

14.3१४.३

मणिभद्रो ऽथ धनदः श्वेतभद्रश्च गुह्यकः । (१४।३)

maṇibhadro 'tha dhanadaḥ śvetabhadraśca guhyakaḥ |

14.4१४.४

स्थूणश्च सूर्यभानुश्च तथा शोणकतिन्दुकौ ॥ (१४।४)

sthūṇaśca sūryabhānuśca tathā śoṇakatindukau ||

15.1१५.१

कशेरको गण्डकण्डुः प्रद्योतश्च महाबलः । (१५।१)

kaśerako gaṇḍakaṇḍuḥ pradyotaśca mahābalaḥ |

15.2१५.२

कुस्तुम्बुरुः पिशाचश्च गजकर्णो विशालकः ॥ (१५।२)

kustumburuḥ piśācaśca gajakarṇo viśālakaḥ ||

16.1१६.१

वराहकर्णः सान्द्रोष्ठः फलभक्षः फलोदकः । (१६।१)

varāhakarṇaḥ sāndroṣṭhaḥ phalabhakṣaḥ phalodakaḥ |

16.2१६.२

मुद्गश्चमूहिलः पुष्पो हेमनेत्रप्रणालुकः । (१६।२)

mudgaścamūhilaḥ puṣpo hemanetrapraṇālukaḥ |

16.3१६.३

अङ्गचूडः शिखावर्तो हेमनेत्रो विभीषणः ॥ (१६।३)

aṅgacūḍaḥ śikhāvarto hemanetro vibhīṣaṇaḥ ||

17.1१७.१

पुष्पाननः पिङ्गलकः शोणितोदः प्रवालकः । (१७।१)

puṣpānanaḥ piṅgalakaḥ śoṇitodaḥ pravālakaḥ |

17.2१७.२

वृक्षवास्यनिकेतश्च चीरवासाश्च भारत ॥ (१७।२)

vṛkṣavāsyaniketaśca cīravāsāśca bhārata ||

18.1१८.१

एते चान्ये च बहवो यक्षाः शतसहस्रशः । (१८।१)

ete cānye ca bahavo yakṣāḥ śatasahasraśaḥ |

18.2१८.२

सदा भगवती च श्रीस्तथैव नलकूबरः ॥ (१८।२)

sadā bhagavatī ca śrīstathaiva nalakūbaraḥ ||

19.1१९.१

अहं च बहुशस्तस्यां भवन्त्यन्ये च मद्विधाः । (१९।१)

ahaṃ ca bahuśastasyāṃ bhavantyanye ca madvidhāḥ |

19.2१९.२

आचार्याश्चाभवंस्तत्र तथा देवर्षयो ऽपरे । (१९।२)

ācāryāścābhavaṃstatra tathā devarṣayo 'pare |

19.3१९.३

क्रव्यादाश्च तथैवान्ये गन्धर्वाश्च महाबलाः । (१९।३)

kravyādāśca tathaivānye gandharvāśca mahābalāḥ |

19.4१९.४

उपासते महात्मानं तस्यां धनदम् ईश्वरम् ॥ (१९।४)

upāsate mahātmānaṃ tasyāṃ dhanadam īśvaram ||

20.1२०.१

भगवान् भूतसंघैश्च वृतः शतसहस्रशः । (२०।१)

bhagavān bhūtasaṃghaiśca vṛtaḥ śatasahasraśaḥ |

20.2२०.२

उमापतिः पशुपतिः शूलधृग् भगनेत्रहा ॥ (२०।२)

umāpatiḥ paśupatiḥ śūladhṛg bhaganetrahā ||

21.1२१.१

त्र्यम्बको राजशार्दूल देवी च विगतक्लमा । (२१।१)

tryambako rājaśārdūla devī ca vigataklamā |

21.2२१.२

वामनैर् विकटैः कुब्जैः क्षतजाक्षैर् मनोजवैः ॥ (२१।२)

vāmanair vikaṭaiḥ kubjaiḥ kṣatajākṣair manojavaiḥ ||

22.1२२.१

मांसमेदोवसाहारैर् उग्रश्रवणदर्शनैः । (२२।१)

māṃsamedovasāhārair ugraśravaṇadarśanaiḥ |

22.2२२.२

नानाप्रहरणैर् घोरैर् वातैर् इव महाजवैः । (२२।२)

nānāpraharaṇair ghorair vātair iva mahājavaiḥ |

22.3२२.३

वृतः सखायम् अन्वास्ते सदैव धनदं नृप । (२२।३)

vṛtaḥ sakhāyam anvāste sadaiva dhanadaṃ nṛpa |

22.4२२.४

प्रहृष्टाः शतशश्चान्ये बहुशः सपरिच्छदाः । (२२।४)

prahṛṣṭāḥ śataśaścānye bahuśaḥ saparicchadāḥ |

22.5२२.५

गन्धर्वाणां च पतयो विश्वावसुर् हहाहुहूः । (२२।५)

gandharvāṇāṃ ca patayo viśvāvasur hahāhuhūḥ |

22.6२२.६

तुम्बुरुः पर्वतश्चैव शैलूषस्त्वथ नारदः । (२२।६)

tumburuḥ parvataścaiva śailūṣastvatha nāradaḥ |

22.7२२.७

चित्रसेनश्च गीतज्ञस्तथा चित्ररथो ऽपि च । (२२।७)

citrasenaśca gītajñastathā citraratho 'pi ca |

22.8२२.८

एते चान्ये च गन्धर्वा धनेश्वरम् उपासते । (२२।८)

ete cānye ca gandharvā dhaneśvaram upāsate |

22.9२२.९

विद्याधराधिपश्चैव चन्द्रापीडः सहानुजैः । (२२।९)

vidyādharādhipaścaiva candrāpīḍaḥ sahānujaiḥ |

22.10२२.१०

उपासते महात्मानं धनानाम् ईश्वरं प्रभुम् । (२२।१०)

upāsate mahātmānaṃ dhanānām īśvaraṃ prabhum |

22.11२२.११

किंनराः शतशस्तत्र धनानाम् ईश्वरं प्रभुम् । (२२।११)

kiṃnarāḥ śataśastatra dhanānām īśvaraṃ prabhum |

22.12२२.१२

आसते चापि राजानो भगदत्तपुरोगमाः । (२२।१२)

āsate cāpi rājāno bhagadattapurogamāḥ |

22.13२२.१३

द्रुमः किंपुरुषेशश्च उपास्ते धनदेश्वरम् । (२२।१३)

drumaḥ kiṃpuruṣeśaśca upāste dhanadeśvaram |

22.14२२.१४

राक्षसानां पतिश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः । (२२।१४)

rākṣasānāṃ patiścaiva mahendro gandhamādanaḥ |

22.15२२.१५

सह यक्षैः सगन्धर्वैः सह सर्वैर् निशाचरैः । (२२।१५)

saha yakṣaiḥ sagandharvaiḥ saha sarvair niśācaraiḥ |

22.16२२.१६

विभीषणश्च धर्मिष्ठ उपास्ते भ्रातरं प्रभुम् । (२२।१६)

vibhīṣaṇaśca dharmiṣṭha upāste bhrātaraṃ prabhum |

22.17२२.१७

हिमवान् पारियात्रश्च विन्ध्यकैलासमन्दराः । (२२।१७)

himavān pāriyātraśca vindhyakailāsamandarāḥ |

22.18२२.१८

मलयो दर्दुरश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः । (२२।१८)

malayo darduraścaiva mahendro gandhamādanaḥ |

22.19२२.१९

इन्द्रनीलः सुनाभश्च तथा दिव्यौ च पर्वतौ । (२२।१९)

indranīlaḥ sunābhaśca tathā divyau ca parvatau |

22.20२२.२०

एते चान्ये च बहवः सर्वे मेरुपुरोगमाः । (२२।२०)

ete cānye ca bahavaḥ sarve merupurogamāḥ |

22.21२२.२१

उपासते महात्मानं धनानाम् ईश्वरं प्रभुम् । (२२।२१)

upāsate mahātmānaṃ dhanānām īśvaraṃ prabhum |

22.22२२.२२

नन्दीश्वरश्च भगवान्महाकालस्तथैव च । (२२।२२)

nandīśvaraśca bhagavānmahākālastathaiva ca |

22.23२२.२३

शङ्कुकर्णमुखाः सर्वे दिव्याः पारिषदास्तथा । (२२।२३)

śaṅkukarṇamukhāḥ sarve divyāḥ pāriṣadāstathā |

22.24२२.२४

काष्ठकूटः सोमनन्दी विजयश्च तपोऽधिकः । (२२।२४)

kāṣṭhakūṭaḥ somanandī vijayaśca tapo'dhikaḥ |

22.25२२.२५

श्वेतश्च वृषभस्तत्र ननर्द सुमहारवः । (२२।२५)

śvetaśca vṛṣabhastatra nanarda sumahāravaḥ |

22.26२२.२६

धनदं राक्षसाश्चान्ये गन्धर्वाश्च समासते । (२२।२६)

dhanadaṃ rākṣasāścānye gandharvāśca samāsate |

22.27२२.२७

परिषद्गणैः परिवृतम् उपयातं महेश्वरम् । (२२।२७)

pariṣadgaṇaiḥ parivṛtam upayātaṃ maheśvaram |

22.28२२.२८

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं शिवं त्रैलोक्यभावनम् । (२२।२८)

taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ śivaṃ trailokyabhāvanam |

22.29२२.२९

प्रणम्य मूर्ध्ना पौलस्त्यो बहुरूपम् उमापतिम् । (२२।२९)

praṇamya mūrdhnā paulastyo bahurūpam umāpatim |

22.30२२.३०

ततो ऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य महादेवाद् धनेश्वरः । (२२।३०)

tato 'bhyanujñāṃ samprāpya mahādevād dhaneśvaraḥ |

22.31२२.३१

आस्ते कदाचिद् भगवान् भवो धनपतेः सखा । (२२।३१)

āste kadācid bhagavān bhavo dhanapateḥ sakhā |

22.32२२.३२

निधीनां प्रवरौ मुख्यौ शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ । (२२।३२)

nidhīnāṃ pravarau mukhyau śaṅkhapadmau dhaneśvarau |

22.33२२.३३

सर्वान्निधीन् प्रगृह्याथ उपास्तां वै धनेश्वरम् ॥ (२२।३३)

sarvānnidhīn pragṛhyātha upāstāṃ vai dhaneśvaram ||

23.1२३.१

सा सभा तादृशी राजन्मया दृष्टान्तरिक्षगा । (२३।१)

sā sabhā tādṛśī rājanmayā dṛṣṭāntarikṣagā |

23.2२३.२

पितामहसभां राजन् कथयिष्ये गतक्लमाम् ॥ (२३।२)

pitāmahasabhāṃ rājan kathayiṣye gataklamām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit