MBh, 4, 52
Select a line for its word-by-word analysis.
अर्जुनं प्रति संयोद्धुं युद्धार्थी स महारथः ॥ (१।४)
arjunaṃ prati saṃyoddhuṃ yuddhārthī sa mahārathaḥ ||
पार्थो ऽपि विश्रुतं लोके गाण्डीवं परमायुधम् । (३।१)
pārtho 'pi viśrutaṃ loke gāṇḍīvaṃ paramāyudham |
तान् अप्राप्ताञ् शितैर् बाणैर् नाराचान् रक्तभोजनान् । (४।१)
tān aprāptāñ śitair bāṇair nārācān raktabhojanān |
ततः पार्थश्च संक्रुद्धश्चित्रान्मार्गान् प्रदर्शयन् । (५।१)
tataḥ pārthaśca saṃkruddhaścitrānmārgān pradarśayan |
एकच्छायम् इवाकाशं प्रकुर्वन् सर्वतः प्रभुः । (६।१)
ekacchāyam ivākāśaṃ prakurvan sarvataḥ prabhuḥ |
प्रच्छादयद् अमेयात्मा पार्थः शरशतैः कृपम् ॥ (६।२)
pracchādayad ameyātmā pārthaḥ śaraśataiḥ kṛpam ||
स शरैर् अर्पितः क्रुद्धः शितैर् अग्निशिखोपमैः । (७।१)
sa śarair arpitaḥ kruddhaḥ śitair agniśikhopamaiḥ |
त्वरन् गाण्डीवनिर्मुक्तैर् अर्जुनस्तस्य वाजिनः । (८।२)
tvaran gāṇḍīvanirmuktair arjunastasya vājinaḥ |
चतुर्भिश्चतुरस्तीक्ष्णैर् अविध्यत् परमेषुभिः ॥ (८।३)
caturbhiścaturastīkṣṇair avidhyat parameṣubhiḥ ||
ते हया निशितैर् विद्धा ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः । (९।१)
te hayā niśitair viddhā jvaladbhir iva pannagaiḥ |
उत्पेतुः सहसा सर्वे कृपः स्थानाद् अथाच्यवत् ॥ (९।२)
utpetuḥ sahasā sarve kṛpaḥ sthānād athācyavat ||
च्युतं तु गौतमं स्थानात् समीक्ष्य कुरुनन्दनः । (१०।१)
cyutaṃ tu gautamaṃ sthānāt samīkṣya kurunandanaḥ |
नाविध्यत् परवीरघ्नो रक्षमाणो ऽस्य गौरवम् ॥ (१०।२)
nāvidhyat paravīraghno rakṣamāṇo 'sya gauravam ||
स तु लब्ध्वा पुनः स्थानं गौतमः सव्यसाचिनम् । (११।१)
sa tu labdhvā punaḥ sthānaṃ gautamaḥ savyasācinam |
विव्याध दशभिर् बाणैस्त्वरितः कङ्कपत्त्रिभिः ॥ (११।२)
vivyādha daśabhir bāṇaistvaritaḥ kaṅkapattribhiḥ ||
ततः पार्थो धनुस्तस्य भल्लेन निशितेन च । (१२।१)
tataḥ pārtho dhanustasya bhallena niśitena ca |
चिछेदैकेन भूयश्च हस्ताच्चापम् अथाहरत् ॥ (१२।२)
cichedaikena bhūyaśca hastāccāpam athāharat ||
अथास्य कवचं बाणैर् निशितैर् मर्मभेदिभिः । (१३।१)
athāsya kavacaṃ bāṇair niśitair marmabhedibhiḥ |
व्यधमन्न च पार्थो ऽस्य शरीरम् अवपीडयत् ॥ (१३।२)
vyadhamanna ca pārtho 'sya śarīram avapīḍayat ||
छिन्ने धनुषि पार्थेन सो ऽन्यद् आदाय कार्मुकम् । (१५।१)
chinne dhanuṣi pārthena so 'nyad ādāya kārmukam |
चकार गौतमः सज्यं तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१५।२)
cakāra gautamaḥ sajyaṃ tad adbhutam ivābhavat ||
स छिन्नधनुर् आदाय अथ शक्तिं प्रतापवान् । (१७।१)
sa chinnadhanur ādāya atha śaktiṃ pratāpavān |
प्राहिणोत् पाण्डुपुत्राय प्रदीप्ताम् अशनीम् इव ॥ (१७।२)
prāhiṇot pāṇḍuputrāya pradīptām aśanīm iva ||
ताम् अर्जुनस् तदायान्तीं शक्तिं हेमविभूषिताम् । (१८।१)
tām arjunas tadāyāntīṃ śaktiṃ hemavibhūṣitām |
वियद्गतां महोल्काभां चिछेद दशभिः शरैः । (१८।२)
viyadgatāṃ maholkābhāṃ cicheda daśabhiḥ śaraiḥ |
सापतद् दशधा छिन्ना भूमौ पार्थेन धीमता ॥ (१८।३)
sāpatad daśadhā chinnā bhūmau pārthena dhīmatā ||
युगमध्ये तु भल्लैस्तु ततः स सधनुः कृपः । (१९।१)
yugamadhye tu bhallaistu tataḥ sa sadhanuḥ kṛpaḥ |
तम् आशु निशितैः पार्थं बिभेद दशभिः शरैः ॥ (१९।२)
tam āśu niśitaiḥ pārthaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ||
चिक्षेप समरे क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥ (२०।२)
cikṣepa samare kruddhastrayodaśa śilāśitān ||
त्रिभिस्त्रिवेणुं समरे द्वाभ्याम् अक्षौ महाबलः । (२२।१)
tribhistriveṇuṃ samare dvābhyām akṣau mahābalaḥ |
द्वादशेन तु भल्लेन चकर्तास्य ध्वजं तथा ॥ (२२।२)
dvādaśena tu bhallena cakartāsya dhvajaṃ tathā ||
गदापाणिर् अवप्लुत्य तूर्णं चिक्षेप तां गदाम् ॥ (२४।२)
gadāpāṇir avaplutya tūrṇaṃ cikṣepa tāṃ gadām ||
सा तु मुक्ता गदा गुर्वी कृपेण सुपरिष्कृता । (२५।१)
sā tu muktā gadā gurvī kṛpeṇa supariṣkṛtā |
अर्जुनेन शरैर् नुन्ना प्रतिमार्गम् अथागमत् ॥ (२५।२)
arjunena śarair nunnā pratimārgam athāgamat ||
ततो योधाः परीप्सन्तः शारद्वतम् अमर्षणम् । (२६।१)
tato yodhāḥ parīpsantaḥ śāradvatam amarṣaṇam |
सर्वतः समरे पार्थं शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (२६।२)
sarvataḥ samare pārthaṃ śaravarṣair avākiran ||
यमकं मण्डलं कृत्वा तान् योधान् प्रत्यवारयत् ॥ (२७।२)
yamakaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tān yodhān pratyavārayat ||
अपाजह्रुर् महावेगाः कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् ॥ (२८।२)
apājahrur mahāvegāḥ kuntīputrād dhanaṃjayāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.