महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 52

649 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र महावीर्यपराक्रमः । (१।२)

etasminn antare tatra mahāvīryaparākramaḥ |

1.3१.३

आजगाम महासत्त्वः कृपः शस्त्रभृतां वरः । (१।३)

ājagāma mahāsattvaḥ kṛpaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |

1.4१.४

अर्जुनं प्रति संयोद्धुं युद्धार्थी स महारथः ॥ (१।४)

arjunaṃ prati saṃyoddhuṃ yuddhārthī sa mahārathaḥ ||

2.1२.१

तौ रथौ सूर्यसंकाशौ योत्स्यमानौ महाबलौ । (२।१)

tau rathau sūryasaṃkāśau yotsyamānau mahābalau |

2.2२.२

शारदाविव जीमूतौ व्यरोचेतां व्यवस्थितौ ॥ (२।२)

śāradāviva jīmūtau vyarocetāṃ vyavasthitau ||

3.1३.१

पार्थो ऽपि विश्रुतं लोके गाण्डीवं परमायुधम् । (३।१)

pārtho 'pi viśrutaṃ loke gāṇḍīvaṃ paramāyudham |

3.2३.२

विकृष्य चिक्षेप बहून्नाराचान्मर्मभेदिनः ॥ (३।२)

vikṛṣya cikṣepa bahūnnārācānmarmabhedinaḥ ||

4.1४.१

तान् अप्राप्ताञ् शितैर् बाणैर् नाराचान् रक्तभोजनान् । (४।१)

tān aprāptāñ śitair bāṇair nārācān raktabhojanān |

4.2४.२

कृपश्चिछेद पार्थस्य शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४।२)

kṛpaścicheda pārthasya śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

5.1५.१

ततः पार्थश्च संक्रुद्धश्चित्रान्मार्गान् प्रदर्शयन् । (५।१)

tataḥ pārthaśca saṃkruddhaścitrānmārgān pradarśayan |

5.2५.२

दिशः संछादयन् बाणैः प्रदिशश्च महारथः ॥ (५।२)

diśaḥ saṃchādayan bāṇaiḥ pradiśaśca mahārathaḥ ||

6.1६.१

एकच्छायम् इवाकाशं प्रकुर्वन् सर्वतः प्रभुः । (६।१)

ekacchāyam ivākāśaṃ prakurvan sarvataḥ prabhuḥ |

6.2६.२

प्रच्छादयद् अमेयात्मा पार्थः शरशतैः कृपम् ॥ (६।२)

pracchādayad ameyātmā pārthaḥ śaraśataiḥ kṛpam ||

7.1७.१

स शरैर् अर्पितः क्रुद्धः शितैर् अग्निशिखोपमैः । (७।१)

sa śarair arpitaḥ kruddhaḥ śitair agniśikhopamaiḥ |

7.2७.२

तूर्णं शरसहस्रेण पार्थम् अप्रतिमौजसम् । (७।२)

tūrṇaṃ śarasahasreṇa pārtham apratimaujasam |

7.3७.३

अर्पयित्वा महात्मानं ननाद समरे कृपः ॥ (७।३)

arpayitvā mahātmānaṃ nanāda samare kṛpaḥ ||

8.1८.१

ततः कनकपुङ्खाग्रैर् वीरः संनतपर्वभिः । (८।१)

tataḥ kanakapuṅkhāgrair vīraḥ saṃnataparvabhiḥ |

8.2८.२

त्वरन् गाण्डीवनिर्मुक्तैर् अर्जुनस्तस्य वाजिनः । (८।२)

tvaran gāṇḍīvanirmuktair arjunastasya vājinaḥ |

8.3८.३

चतुर्भिश्चतुरस्तीक्ष्णैर् अविध्यत् परमेषुभिः ॥ (८।३)

caturbhiścaturastīkṣṇair avidhyat parameṣubhiḥ ||

9.1९.१

ते हया निशितैर् विद्धा ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः । (९।१)

te hayā niśitair viddhā jvaladbhir iva pannagaiḥ |

9.2९.२

उत्पेतुः सहसा सर्वे कृपः स्थानाद् अथाच्यवत् ॥ (९।२)

utpetuḥ sahasā sarve kṛpaḥ sthānād athācyavat ||

10.1१०.१

च्युतं तु गौतमं स्थानात् समीक्ष्य कुरुनन्दनः । (१०।१)

cyutaṃ tu gautamaṃ sthānāt samīkṣya kurunandanaḥ |

10.2१०.२

नाविध्यत् परवीरघ्नो रक्षमाणो ऽस्य गौरवम् ॥ (१०।२)

nāvidhyat paravīraghno rakṣamāṇo 'sya gauravam ||

11.1११.१

स तु लब्ध्वा पुनः स्थानं गौतमः सव्यसाचिनम् । (११।१)

sa tu labdhvā punaḥ sthānaṃ gautamaḥ savyasācinam |

11.2११.२

विव्याध दशभिर् बाणैस्त्वरितः कङ्कपत्त्रिभिः ॥ (११।२)

vivyādha daśabhir bāṇaistvaritaḥ kaṅkapattribhiḥ ||

12.1१२.१

ततः पार्थो धनुस्तस्य भल्लेन निशितेन च । (१२।१)

tataḥ pārtho dhanustasya bhallena niśitena ca |

12.2१२.२

चिछेदैकेन भूयश्च हस्ताच्चापम् अथाहरत् ॥ (१२।२)

cichedaikena bhūyaśca hastāccāpam athāharat ||

13.1१३.१

अथास्य कवचं बाणैर् निशितैर् मर्मभेदिभिः । (१३।१)

athāsya kavacaṃ bāṇair niśitair marmabhedibhiḥ |

13.2१३.२

व्यधमन्न च पार्थो ऽस्य शरीरम् अवपीडयत् ॥ (१३।२)

vyadhamanna ca pārtho 'sya śarīram avapīḍayat ||

14.1१४.१

तस्य निर्मुच्यमानस्य कवचात् काय आबभौ । (१४।१)

tasya nirmucyamānasya kavacāt kāya ābabhau |

14.2१४.२

समये मुच्यमानस्य सर्पस्येव तनुर् यथा ॥ (१४।२)

samaye mucyamānasya sarpasyeva tanur yathā ||

15.1१५.१

छिन्ने धनुषि पार्थेन सो ऽन्यद् आदाय कार्मुकम् । (१५।१)

chinne dhanuṣi pārthena so 'nyad ādāya kārmukam |

15.2१५.२

चकार गौतमः सज्यं तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१५।२)

cakāra gautamaḥ sajyaṃ tad adbhutam ivābhavat ||

16.1१६.१

स तद् अप्यस्य कौन्तेयश्चिछेद नतपर्वणा । (१६।१)

sa tad apyasya kaunteyaścicheda nataparvaṇā |

16.2१६.२

एवम् अन्यानि चापानि बहूनि कृतहस्तवत् । (१६।२)

evam anyāni cāpāni bahūni kṛtahastavat |

16.3१६.३

शारद्वतस्य चिछेद पाण्डवः परवीरहा ॥ (१६।३)

śāradvatasya cicheda pāṇḍavaḥ paravīrahā ||

17.1१७.१

स छिन्नधनुर् आदाय अथ शक्तिं प्रतापवान् । (१७।१)

sa chinnadhanur ādāya atha śaktiṃ pratāpavān |

17.2१७.२

प्राहिणोत् पाण्डुपुत्राय प्रदीप्ताम् अशनीम् इव ॥ (१७।२)

prāhiṇot pāṇḍuputrāya pradīptām aśanīm iva ||

18.1१८.१

ताम् अर्जुनस् तदायान्तीं शक्तिं हेमविभूषिताम् । (१८।१)

tām arjunas tadāyāntīṃ śaktiṃ hemavibhūṣitām |

18.2१८.२

वियद्गतां महोल्काभां चिछेद दशभिः शरैः । (१८।२)

viyadgatāṃ maholkābhāṃ cicheda daśabhiḥ śaraiḥ |

18.3१८.३

सापतद् दशधा छिन्ना भूमौ पार्थेन धीमता ॥ (१८।३)

sāpatad daśadhā chinnā bhūmau pārthena dhīmatā ||

19.1१९.१

युगमध्ये तु भल्लैस्तु ततः स सधनुः कृपः । (१९।१)

yugamadhye tu bhallaistu tataḥ sa sadhanuḥ kṛpaḥ |

19.2१९.२

तम् आशु निशितैः पार्थं बिभेद दशभिः शरैः ॥ (१९।२)

tam āśu niśitaiḥ pārthaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ||

20.1२०.१

ततः पार्थो महातेजा विशिखान् अग्नितेजसः । (२०।१)

tataḥ pārtho mahātejā viśikhān agnitejasaḥ |

20.2२०.२

चिक्षेप समरे क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥ (२०।२)

cikṣepa samare kruddhastrayodaśa śilāśitān ||

21.1२१.१

अथास्य युगम् एकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान् । (२१।१)

athāsya yugam ekena caturbhiścaturo hayān |

21.2२१.२

षष्ठेन च शिरः कायाच्छरेण रथसारथेः ॥ (२१।२)

ṣaṣṭhena ca śiraḥ kāyācchareṇa rathasāratheḥ ||

22.1२२.१

त्रिभिस्त्रिवेणुं समरे द्वाभ्याम् अक्षौ महाबलः । (२२।१)

tribhistriveṇuṃ samare dvābhyām akṣau mahābalaḥ |

22.2२२.२

द्वादशेन तु भल्लेन चकर्तास्य ध्वजं तथा ॥ (२२।२)

dvādaśena tu bhallena cakartāsya dhvajaṃ tathā ||

23.1२३.१

ततो वज्रनिकाशेन फल्गुनः प्रहसन्न् इव । (२३।१)

tato vajranikāśena phalgunaḥ prahasann iva |

23.2२३.२

त्रयोदशेनेन्द्रसमः कृपं वक्षस्यताडयत् ॥ (२३।२)

trayodaśenendrasamaḥ kṛpaṃ vakṣasyatāḍayat ||

24.1२४.१

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । (२४।१)

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ |

24.2२४.२

गदापाणिर् अवप्लुत्य तूर्णं चिक्षेप तां गदाम् ॥ (२४।२)

gadāpāṇir avaplutya tūrṇaṃ cikṣepa tāṃ gadām ||

25.1२५.१

सा तु मुक्ता गदा गुर्वी कृपेण सुपरिष्कृता । (२५।१)

sā tu muktā gadā gurvī kṛpeṇa supariṣkṛtā |

25.2२५.२

अर्जुनेन शरैर् नुन्ना प्रतिमार्गम् अथागमत् ॥ (२५।२)

arjunena śarair nunnā pratimārgam athāgamat ||

26.1२६.१

ततो योधाः परीप्सन्तः शारद्वतम् अमर्षणम् । (२६।१)

tato yodhāḥ parīpsantaḥ śāradvatam amarṣaṇam |

26.2२६.२

सर्वतः समरे पार्थं शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (२६।२)

sarvataḥ samare pārthaṃ śaravarṣair avākiran ||

27.1२७.१

ततो विराटस्य सुतः सव्यम् आवृत्य वाजिनः । (२७।१)

tato virāṭasya sutaḥ savyam āvṛtya vājinaḥ |

27.2२७.२

यमकं मण्डलं कृत्वा तान् योधान् प्रत्यवारयत् ॥ (२७।२)

yamakaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tān yodhān pratyavārayat ||

28.1२८.१

ततः कृपम् उपादाय विरथं ते नरर्षभाः । (२८।१)

tataḥ kṛpam upādāya virathaṃ te nararṣabhāḥ |

28.2२८.२

अपाजह्रुर् महावेगाः कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् ॥ (२८।२)

apājahrur mahāvegāḥ kuntīputrād dhanaṃjayāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit