महाभारतMahābhārata

MBh, 11, 18

1319 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गान्धार्युवाच । (१।१)

gāndhāryuvāca |

1.2१.२

पश्य माधव पुत्रान्मे शतसंख्याञ् जितक्लमान् । (१।२)

paśya mādhava putrānme śatasaṃkhyāñ jitaklamān |

1.3१.३

गदया भीमसेनेन भूयिष्ठं निहतान् रणे ॥ (१।३)

gadayā bhīmasenena bhūyiṣṭhaṃ nihatān raṇe ||

2.1२.१

इदं दुःखतरं मे ऽद्य यद् इमा मुक्तमूर्धजाः । (२।१)

idaṃ duḥkhataraṃ me 'dya yad imā muktamūrdhajāḥ |

2.2२.२

हतपुत्रा रणे बालाः परिधावन्ति मे स्नुषाः ॥ (२।२)

hataputrā raṇe bālāḥ paridhāvanti me snuṣāḥ ||

3.1३.१

प्रासादतलचारिण्यश्चरणैर् भूषणान्वितैः । (३।१)

prāsādatalacāriṇyaścaraṇair bhūṣaṇānvitaiḥ |

3.2३.२

आपन्ना यत् स्पृशन्तीमा रुधिरार्द्रां वसुंधराम् ॥ (३।२)

āpannā yat spṛśantīmā rudhirārdrāṃ vasuṃdharām ||

4.1४.१

गृध्रान् उत्सारयन्त्यश्च गोमायून् वायसांस्तथा । (४।१)

gṛdhrān utsārayantyaśca gomāyūn vāyasāṃstathā |

4.2४.२

शोकेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत ॥ (४।२)

śokenārtā vighūrṇantyo mattā iva carantyuta ||

5.1५.१

एषान्या त्वनवद्याङ्गी करसंमितमध्यमा । (५।१)

eṣānyā tvanavadyāṅgī karasaṃmitamadhyamā |

5.2५.२

घोरं तद् वैशसं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता ॥ (५।२)

ghoraṃ tad vaiśasaṃ dṛṣṭvā nipatatyatiduḥkhitā ||

6.1६.१

दृष्ट्वा मे पार्थिवसुताम् एतां लक्ष्मणमातरम् । (६।१)

dṛṣṭvā me pārthivasutām etāṃ lakṣmaṇamātaram |

6.2६.२

राजपुत्रीं महाबाहो मनो न व्युपशाम्यति ॥ (६।२)

rājaputrīṃ mahābāho mano na vyupaśāmyati ||

7.1७.१

भ्रातॄंश्चान्याः पतींश्चान्याः पुत्रांश्च निहतान् भुवि । (७।१)

bhrātṝṃścānyāḥ patīṃścānyāḥ putrāṃśca nihatān bhuvi |

7.2७.२

दृष्ट्वा परिपतन्त्येताः प्रगृह्य सुभुजा भुजान् ॥ (७।२)

dṛṣṭvā paripatantyetāḥ pragṛhya subhujā bhujān ||

8.1८.१

मध्यमानां तु नारीणां वृद्धानां चापराजित । (८।१)

madhyamānāṃ tu nārīṇāṃ vṛddhānāṃ cāparājita |

8.2८.२

आक्रन्दं हतबन्धूनां दारुणे वैशसे शृणु ॥ (८।२)

ākrandaṃ hatabandhūnāṃ dāruṇe vaiśase śṛṇu ||

9.1९.१

रथनीडानि देहांश्च हतानां गजवाजिनाम् । (९।१)

rathanīḍāni dehāṃśca hatānāṃ gajavājinām |

9.2९.२

आश्रिताः श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाबल ॥ (९।२)

āśritāḥ śramamohārtāḥ sthitāḥ paśya mahābala ||

10.1१०.१

अन्या चापहृतं कायाच्चारुकुण्डलम् उन्नसम् । (१०।१)

anyā cāpahṛtaṃ kāyāccārukuṇḍalam unnasam |

10.2१०.२

स्वस्य बन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति ॥ (१०।२)

svasya bandhoḥ śiraḥ kṛṣṇa gṛhītvā paśya tiṣṭhati ||

11.1११.१

पूर्वजातिकृतं पापं मन्ये नाल्पम् इवानघ । (११।१)

pūrvajātikṛtaṃ pāpaṃ manye nālpam ivānagha |

11.2११.२

एताभिर् अनवद्याभिर् मया चैवाल्पमेधया ॥ (११।२)

etābhir anavadyābhir mayā caivālpamedhayā ||

12.1१२.१

तद् इदं धर्मराजेन यातितं नो जनार्दन । (१२।१)

tad idaṃ dharmarājena yātitaṃ no janārdana |

12.2१२.२

न हि नाशो ऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः ॥ (१२।२)

na hi nāśo 'sti vārṣṇeya karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ ||

13.1१३.१

प्रत्यग्रवयसः पश्य दर्शनीयकुचोदराः । (१३।१)

pratyagravayasaḥ paśya darśanīyakucodarāḥ |

13.2१३.२

कुलेषु जाता ह्रीमत्यः कृष्णपक्षाक्षिमूर्धजाः ॥ (१३।२)

kuleṣu jātā hrīmatyaḥ kṛṣṇapakṣākṣimūrdhajāḥ ||

14.1१४.१

हंसगद्गदभाषिण्यो दुःखशोकप्रमोहिताः । (१४।१)

haṃsagadgadabhāṣiṇyo duḥkhaśokapramohitāḥ |

14.2१४.२

सारस्य इव वाशन्त्यः पतिताः पश्य माधव ॥ (१४।२)

sārasya iva vāśantyaḥ patitāḥ paśya mādhava ||

15.1१५.१

फुल्लपद्मप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योषिताम् । (१५।१)

phullapadmaprakāśāni puṇḍarīkākṣa yoṣitām |

15.2१५.२

अनवद्यानि वक्त्राणि तपत्यसुखरश्मिवान् ॥ (१५।२)

anavadyāni vaktrāṇi tapatyasukharaśmivān ||

16.1१६.१

ईर्षूणां मम पुत्राणां वासुदेवावरोधनम् । (१६।१)

īrṣūṇāṃ mama putrāṇāṃ vāsudevāvarodhanam |

16.2१६.२

मत्तमातङ्गदर्पाणां पश्यन्त्यद्य पृथग्जनाः ॥ (१६।२)

mattamātaṅgadarpāṇāṃ paśyantyadya pṛthagjanāḥ ||

17.1१७.१

शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यसंनिभान् । (१७।१)

śatacandrāṇi carmāṇi dhvajāṃścādityasaṃnibhān |

17.2१७.२

रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कान् अपि च काञ्चनान् ॥ (१७।२)

raukmāṇi caiva varmāṇi niṣkān api ca kāñcanān ||

18.1१८.१

शीर्षत्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले । (१८।१)

śīrṣatrāṇāni caitāni putrāṇāṃ me mahītale |

18.2१८.२

पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान् सुहुतान् इव ॥ (१८।२)

paśya dīptāni govinda pāvakān suhutān iva ||

19.1१९.१

एष दुःशासनः शेते शूरेणामित्रघातिना । (१९।१)

eṣa duḥśāsanaḥ śete śūreṇāmitraghātinā |

19.2१९.२

पीतशोणितसर्वाङ्गो भीमसेनेन पातितः ॥ (१९।२)

pītaśoṇitasarvāṅgo bhīmasenena pātitaḥ ||

20.1२०.१

गदया वीरघातिन्या पश्य माधव मे सुतम् । (२०।१)

gadayā vīraghātinyā paśya mādhava me sutam |

20.2२०.२

द्यूतक्लेशान् अनुस्मृत्य द्रौपद्या चोदितेन च ॥ (२०।२)

dyūtakleśān anusmṛtya draupadyā coditena ca ||

21.1२१.१

उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता । (२१।१)

uktā hyanena pāñcālī sabhāyāṃ dyūtanirjitā |

21.2२१.२

प्रियं चिकीर्षता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन ॥ (२१।२)

priyaṃ cikīrṣatā bhrātuḥ karṇasya ca janārdana ||

22.1२२.१

सहैव सहदेवेन नकुलेनार्जुनेन च । (२२।१)

sahaiva sahadevena nakulenārjunena ca |

22.2२२.२

दासभार्यासि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान् ॥ (२२।२)

dāsabhāryāsi pāñcāli kṣipraṃ praviśa no gṛhān ||

23.1२३.१

ततो ऽहम् अब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम् । (२३।१)

tato 'ham abruvaṃ kṛṣṇa tadā duryodhanaṃ nṛpam |

23.2२३.२

मृत्युपाशपरिक्षिप्तं शकुनिं पुत्र वर्जय ॥ (२३।२)

mṛtyupāśaparikṣiptaṃ śakuniṃ putra varjaya ||

24.1२४.१

निबोधैनं सुदुर्बुद्धिं मातुलं कलहप्रियम् । (२४।१)

nibodhainaṃ sudurbuddhiṃ mātulaṃ kalahapriyam |

24.2२४.२

क्षिप्रम् एनं परित्यज्य पुत्र शाम्यस्व पाण्डवैः ॥ (२४।२)

kṣipram enaṃ parityajya putra śāmyasva pāṇḍavaiḥ ||

25.1२५.१

न बुध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनम् अमर्षणम् । (२५।१)

na budhyase tvaṃ durbuddhe bhīmasenam amarṣaṇam |

25.2२५.२

वाङ्नाराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैर् उल्काभिर् इव कुञ्जरम् ॥ (२५।२)

vāṅnārācaistudaṃstīkṣṇair ulkābhir iva kuñjaram ||

26.1२६.१

तान् एष रभसः क्रूरो वाक्शल्यान् अवधारयन् । (२६।१)

tān eṣa rabhasaḥ krūro vākśalyān avadhārayan |

26.2२६.२

उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव ॥ (२६।२)

utsasarja viṣaṃ teṣu sarpo govṛṣabheṣviva ||

27.1२७.१

एष दुःशासनः शेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ । (२७।१)

eṣa duḥśāsanaḥ śete vikṣipya vipulau bhujau |

27.2२७.२

निहतो भीमसेनेन सिंहेनेव महर्षभः ॥ (२७।२)

nihato bhīmasenena siṃheneva maharṣabhaḥ ||

28.1२८.१

अत्यर्थम् अकरोद् रौद्रं भीमसेनो ऽत्यमर्षणः । (२८।१)

atyartham akarod raudraṃ bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ |

28.2२८.२

दुःशासनस्य यत् क्रुद्धो ऽपिबच्छोणितम् आहवे ॥ (२८।२)

duḥśāsanasya yat kruddho 'pibacchoṇitam āhave ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 11, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit