MBh, 11, 18
Select a line for its word-by-word analysis.
पश्य माधव पुत्रान्मे शतसंख्याञ् जितक्लमान् । (१।२)
paśya mādhava putrānme śatasaṃkhyāñ jitaklamān |
इदं दुःखतरं मे ऽद्य यद् इमा मुक्तमूर्धजाः । (२।१)
idaṃ duḥkhataraṃ me 'dya yad imā muktamūrdhajāḥ |
हतपुत्रा रणे बालाः परिधावन्ति मे स्नुषाः ॥ (२।२)
hataputrā raṇe bālāḥ paridhāvanti me snuṣāḥ ||
आपन्ना यत् स्पृशन्तीमा रुधिरार्द्रां वसुंधराम् ॥ (३।२)
āpannā yat spṛśantīmā rudhirārdrāṃ vasuṃdharām ||
गृध्रान् उत्सारयन्त्यश्च गोमायून् वायसांस्तथा । (४।१)
gṛdhrān utsārayantyaśca gomāyūn vāyasāṃstathā |
शोकेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत ॥ (४।२)
śokenārtā vighūrṇantyo mattā iva carantyuta ||
घोरं तद् वैशसं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता ॥ (५।२)
ghoraṃ tad vaiśasaṃ dṛṣṭvā nipatatyatiduḥkhitā ||
दृष्ट्वा मे पार्थिवसुताम् एतां लक्ष्मणमातरम् । (६।१)
dṛṣṭvā me pārthivasutām etāṃ lakṣmaṇamātaram |
भ्रातॄंश्चान्याः पतींश्चान्याः पुत्रांश्च निहतान् भुवि । (७।१)
bhrātṝṃścānyāḥ patīṃścānyāḥ putrāṃśca nihatān bhuvi |
दृष्ट्वा परिपतन्त्येताः प्रगृह्य सुभुजा भुजान् ॥ (७।२)
dṛṣṭvā paripatantyetāḥ pragṛhya subhujā bhujān ||
आश्रिताः श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाबल ॥ (९।२)
āśritāḥ śramamohārtāḥ sthitāḥ paśya mahābala ||
स्वस्य बन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति ॥ (१०।२)
svasya bandhoḥ śiraḥ kṛṣṇa gṛhītvā paśya tiṣṭhati ||
न हि नाशो ऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः ॥ (१२।२)
na hi nāśo 'sti vārṣṇeya karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ ||
कुलेषु जाता ह्रीमत्यः कृष्णपक्षाक्षिमूर्धजाः ॥ (१३।२)
kuleṣu jātā hrīmatyaḥ kṛṣṇapakṣākṣimūrdhajāḥ ||
फुल्लपद्मप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योषिताम् । (१५।१)
phullapadmaprakāśāni puṇḍarīkākṣa yoṣitām |
मत्तमातङ्गदर्पाणां पश्यन्त्यद्य पृथग्जनाः ॥ (१६।२)
mattamātaṅgadarpāṇāṃ paśyantyadya pṛthagjanāḥ ||
शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यसंनिभान् । (१७।१)
śatacandrāṇi carmāṇi dhvajāṃścādityasaṃnibhān |
रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कान् अपि च काञ्चनान् ॥ (१७।२)
raukmāṇi caiva varmāṇi niṣkān api ca kāñcanān ||
शीर्षत्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले । (१८।१)
śīrṣatrāṇāni caitāni putrāṇāṃ me mahītale |
पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान् सुहुतान् इव ॥ (१८।२)
paśya dīptāni govinda pāvakān suhutān iva ||
द्यूतक्लेशान् अनुस्मृत्य द्रौपद्या चोदितेन च ॥ (२०।२)
dyūtakleśān anusmṛtya draupadyā coditena ca ||
उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता । (२१।१)
uktā hyanena pāñcālī sabhāyāṃ dyūtanirjitā |
प्रियं चिकीर्षता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन ॥ (२१।२)
priyaṃ cikīrṣatā bhrātuḥ karṇasya ca janārdana ||
दासभार्यासि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान् ॥ (२२।२)
dāsabhāryāsi pāñcāli kṣipraṃ praviśa no gṛhān ||
ततो ऽहम् अब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम् । (२३।१)
tato 'ham abruvaṃ kṛṣṇa tadā duryodhanaṃ nṛpam |
मृत्युपाशपरिक्षिप्तं शकुनिं पुत्र वर्जय ॥ (२३।२)
mṛtyupāśaparikṣiptaṃ śakuniṃ putra varjaya ||
निबोधैनं सुदुर्बुद्धिं मातुलं कलहप्रियम् । (२४।१)
nibodhainaṃ sudurbuddhiṃ mātulaṃ kalahapriyam |
क्षिप्रम् एनं परित्यज्य पुत्र शाम्यस्व पाण्डवैः ॥ (२४।२)
kṣipram enaṃ parityajya putra śāmyasva pāṇḍavaiḥ ||
न बुध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनम् अमर्षणम् । (२५।१)
na budhyase tvaṃ durbuddhe bhīmasenam amarṣaṇam |
वाङ्नाराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैर् उल्काभिर् इव कुञ्जरम् ॥ (२५।२)
vāṅnārācaistudaṃstīkṣṇair ulkābhir iva kuñjaram ||
तान् एष रभसः क्रूरो वाक्शल्यान् अवधारयन् । (२६।१)
tān eṣa rabhasaḥ krūro vākśalyān avadhārayan |
एष दुःशासनः शेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ । (२७।१)
eṣa duḥśāsanaḥ śete vikṣipya vipulau bhujau |
अत्यर्थम् अकरोद् रौद्रं भीमसेनो ऽत्यमर्षणः । (२८।१)
atyartham akarod raudraṃ bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ |
दुःशासनस्य यत् क्रुद्धो ऽपिबच्छोणितम् आहवे ॥ (२८।२)
duḥśāsanasya yat kruddho 'pibacchoṇitam āhave ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.