वासुदेव उवाच । (१।१)

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ गान्धारि मा च शोके मनः कृथाः । (१।२)

तवैव ह्यपराधेन कुरवो निधनं गताः ॥ (१।३)

या त्वं पुत्रं दुरात्मानम् ईर्षुम् अत्यन्तमानिनम् । (२।१)

दुर्योधनं पुरस्कृत्य दुष्कृतं साधु मन्यसे ॥ (२।२)

निष्ठुरं वैरपरुषं वृद्धानां शासनातिगम् । (३।१)

कथम् आत्मकृतं दोषं मय्याधातुम् इहेच्छसि ॥ (३।२)

मृतं वा यदि वा नष्टं यो ऽतीतम् अनुशोचति । (४।१)

दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ (४।२)

तपोऽर्थीयं ब्राह्मणी धत्त गर्भं गौर् वोढारं धावितारं तुरंगी । (५।१)

शूद्रा दासं पशुपालं तु वैश्या वधार्थीयं त्वद्विधा राजपुत्री ॥ (५।२)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य पुनरुक्तं वचो ऽप्रियम् । (६।२)

तूष्णीं बभूव गान्धारी शोकव्याकुललोचना ॥ (६।३)

धृतराष्ट्रस्तु राजर्षिर् निगृह्याबुद्धिजं तमः । (७।१)

पर्यपृच्छत धर्मात्मा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ (७।२)

जीवतां परिमाणज्ञः सैन्यानाम् असि पाण्डव । (८।१)

हतानां यदि जानीषे परिमाणं वदस्व मे ॥ (८।२)

युधिष्ठिर उवाच । (९।१)

दशायुतानाम् अयुतं सहस्राणि च विंशतिः । (९।२)

कोट्यः षष्टिश्च षट् चैव ये ऽस्मिन् राजमृधे हताः ॥ (९।३)

अलक्ष्याणां तु वीराणां सहस्राणि चतुर्दश । (१०।१)

दश चान्यानि राजेन्द्र शतं षष्टिश्च पञ्च च ॥ (१०।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (११।१)

युधिष्ठिर गतिं कां ते गताः पुरुषसत्तमाः । (११।२)

आचक्ष्व मे महाबाहो सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ (११।३)

युधिष्ठिर उवाच । (१२।१)

यैर् हुतानि शरीराणि हृष्टैः परमसंयुगे । (१२।२)

देवराजसमांल् लोकान् गतास्ते सत्यविक्रमाः ॥ (१२।३)

ये त्वहृष्टेन मनसा मर्तव्यम् इति भारत । (१३।१)

युध्यमाना हताः संख्ये ते गन्धर्वैः समागताः ॥ (१३।२)

ये तु संग्रामभूमिष्ठा याचमानाः पराङ्मुखाः । (१४।१)

शस्त्रेण निधनं प्राप्ता गतास्ते गुह्यकान् प्रति ॥ (१४।२)

पीड्यमानाः परैर् ये तु हीयमाना निरायुधाः । (१५।१)

ह्रीनिषेधा महात्मानः परान् अभिमुखा रणे ॥ (१५।२)

छिद्यमानाः शितैः शस्त्रैः क्षत्रधर्मपरायणाः । (१६।१)

गतास्ते ब्रह्मसदनं हता वीराः सुवर्चसः ॥ (१६।२)

ये तत्र निहता राजन्न् अन्तर् आयोधनं प्रति । (१७।१)

यथा कथंचित् ते राजन् सम्प्राप्ता उत्तरान् कुरून् ॥ (१७।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (१८।१)

केन ज्ञानबलेनैवं पुत्र पश्यसि सिद्धवत् । (१८।२)

तन्मे वद महाबाहो श्रोतव्यं यदि वै मया ॥ (१८।३)

युधिष्ठिर उवाच । (१९।१)

निदेशाद् भवतः पूर्वं वने विचरता मया । (१९।२)

तीर्थयात्राप्रसङ्गेन सम्प्राप्तो ऽयम् अनुग्रहः ॥ (१९।३)

देवर्षिर् लोमशो दृष्टस्ततः प्राप्तो ऽस्म्यनुस्मृतिम् । (२०।१)

दिव्यं चक्षुर् अपि प्राप्तं ज्ञानयोगेन वै पुरा ॥ (२०।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (२१।१)

ये ऽत्रानाथा जनस्यास्य सनाथा ये च भारत । (२१।२)

कच्चित् तेषां शरीराणि धक्ष्यन्ति विधिपूर्वकम् ॥ (२१।३)

न येषां सन्ति कर्तारो न च ये ऽत्राहिताग्नयः । (२२।१)

वयं च कस्य कुर्यामो बहुत्वात् तात कर्मणः ॥ (२२।२)

यान् सुपर्णाश्च गृध्राश्च विकर्षन्ति ततस्ततः । (२३।१)

तेषां तु कर्मणा लोका भविष्यन्ति युधिष्ठिर ॥ (२३।२)

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

एवम् उक्तो महाप्राज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२४।२)

आदिदेश सुधर्माणं धौम्यं सूतं च संजयम् ॥ (२४।३)

विदुरं च महाबुद्धिं युयुत्सुं चैव कौरवम् । (२५।१)

इन्द्रसेनमुखांश्चैव भृत्यान् सूतांश्च सर्वशः ॥ (२५।२)

भवन्तः कारयन्त्वेषां प्रेतकार्याणि सर्वशः । (२६।१)

यथा चानाथवत् किंचिच्छरीरं न विनश्यति ॥ (२६।२)

शासनाद् धर्मराजस्य क्षत्ता सूतश्च संजयः । (२७।१)

सुधर्मा धौम्यसहित इन्द्रसेनादयस्तथा ॥ (२७।२)

चन्दनागुरुकाष्ठानि तथा कालीयकान्युत । (२८।१)

घृतं तैलं च गन्धांश्च क्षौमाणि वसनानि च ॥ (२८।२)

समाहृत्य महार्हाणि दारूणां चैव संचयान् । (२९।१)

रथांश्च मृदितांस्तत्र नानाप्रहरणानि च ॥ (२९।२)

चिताः कृत्वा प्रयत्नेन यथामुख्यान्नराधिपान् । (३०।१)

दाहयामासुर् अव्यग्रा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (३०।२)

दुर्योधनं च राजानं भ्रातॄंश्चास्य शताधिकान् । (३१।१)

शल्यं शलं च राजानं भूरिश्रवसम् एव च ॥ (३१।२)

जयद्रथं च राजानम् अभिमन्युं च भारत । (३२।१)

दौःशासनिं लक्ष्मणं च धृष्टकेतुं च पार्थिवम् ॥ (३२।२)

बृहन्तं सोमदत्तं च सृञ्जयांश्च शताधिकान् । (३३।१)

राजानं क्षेमधन्वानं विराटद्रुपदौ तथा ॥ (३३।२)

शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् । (३४।१)

युधामन्युं च विक्रान्तम् उत्तमौजसम् एव च ॥ (३४।२)

कौसल्यं द्रौपदेयांश्च शकुनिं चापि सौबलम् । (३५।१)

अचलं वृषकं चैव भगदत्तं च पार्थिवम् ॥ (३५।२)

कर्णं वैकर्तनं चैव सहपुत्रम् अमर्षणम् । (३६।१)

केकयांश्च महेष्वासांस्त्रिगर्तांश्च महारथान् ॥ (३६।२)

घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं बकभ्रातरम् एव च । (३७।१)

अलम्बुसं च राजानं जलसंधं च पार्थिवम् ॥ (३७।२)

अन्यांश्च पार्थिवान् राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः । (३८।१)

घृतधाराहुतैर् दीप्तैः पावकैः समदाहयन् ॥ (३८।२)

पितृमेधाश्च केषांचिद् अवर्तन्त महात्मनाम् । (३९।१)

सामभिश्चाप्यगायन्त ते ऽन्वशोच्यन्त चापरैः ॥ (३९।२)

साम्नाम् ऋचां च नादेन स्त्रीणां च रुदितस्वनैः । (४०।१)

कश्मलं सर्वभूतानां निशायां समपद्यत ॥ (४०।२)

ते विधूमाः प्रदीप्ताश्च दीप्यमानाश्च पावकाः । (४१।१)

नभसीवान्वदृश्यन्त ग्रहास्तन्वभ्रसंवृताः ॥ (४१।२)

ये चाप्यनाथास्तत्रासन् नानादेशसमागताः । (४२।१)

तांश्च सर्वान् समानाय्य राशीन् कृत्वा सहस्रशः ॥ (४२।२)

चित्वा दारुभिर् अव्यग्रः प्रभूतैः स्नेहतापितैः । (४३।१)

दाहयामास विदुरो धर्मराजस्य शासनात् ॥ (४३।२)

कारयित्वा क्रियास्तेषां कुरुराजो युधिष्ठिरः । (४४।१)

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गङ्गाम् अभिमुखो ऽगमत् ॥ (४४।२)