वैशम्पायन उवाच । (१।१)

ततः सम्प्रस्थितो राजा कौन्तेयो भूरिदक्षिणः । (१।२)

अगस्त्याश्रमम् आसाद्य दुर्जयायाम् उवास ह ॥ (१।३)

तत्र वै लोमशं राजा पप्रच्छ वदतां वरः । (२।१)

अगस्त्येनेह वातापिः किमर्थम् उपशामितः ॥ (२।२)

आसीद् वा किम्प्रभावश्च स दैत्यो मानवान्तकः । (३।१)

किमर्थं चोद्गतो मन्युर् अगस्त्यस्य महात्मनः ॥ (३।२)

लोमश उवाच । (४।१)

इल्वलो नाम दैतेय आसीत् कौरवनन्दन । (४।२)

मणिमत्यां पुरि पुरा वातापिस् तस्य चानुजः ॥ (४।३)

स ब्राह्मणं तपोयुक्तम् उवाच दितिनन्दनः । (५।१)

पुत्रं मे भगवान् एकम् इन्द्रतुल्यं प्रयच्छतु ॥ (५।२)

तस्मै स ब्राह्मणो नादात् पुत्रं वासवसंमितम् । (६।१)

चुक्रोध सो ऽसुरस् तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम् ॥ (६।२)

समाह्वयति यं वाचा गतं वैवस्वतक्षयम् । (७।१)

स पुनर् देहम् आस्थाय जीवन् स्म प्रतिदृश्यते ॥ (७।२)

ततो वातापिम् असुरं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् । (८।१)

तं ब्राह्मणं भोजयित्वा पुनर् एव समाह्वयत् ॥ (८।२)

तस्य पार्श्वं विनिर्भिद्य ब्राह्मणस्य महासुरः । (९।१)

वातापिः प्रहसन् राजन् निश्चक्राम विशां पते ॥ (९।२)

एवं स ब्राह्मणान् राजन् भोजयित्वा पुनः पुनः । (१०।१)

हिंसयामास दैतेय इल्वलो दुष्टचेतनः ॥ (१०।२)

अगस्त्यश्चापि भगवान् एतस्मिन् काल एव तु । (११।१)

पितॄन् ददर्श गर्ते वै लम्बमानान् अधोमुखान् ॥ (११।२)

सो ऽपृच्छल्लम्बमानांस् तान् भवन्त इह किंपराः । (१२।१)

संतानहेतोर् इति ते तम् ऊचुर् ब्रह्मवादिनः ॥ (१२।२)

ते तस्मै कथयामासुर् वयं ते पितरः स्वकाः । (१३।१)

गर्तम् एतम् अनुप्राप्ता लम्बामः प्रसवार्थिनः ॥ (१३।२)

यदि नो जनयेथास् त्वम् अगस्त्यापत्यम् उत्तमम् । (१४।१)

स्यान् नो ऽस्मान् निरयान्मोक्षस् त्वं च पुत्राप्नुया गतिम् ॥ (१४।२)

स तान् उवाच तेजस्वी सत्यधर्मपरायणः । (१५।१)

करिष्ये पितरः कामं व्येतु वो मानसो ज्वरः ॥ (१५।२)

ततः प्रसवसंतानं चिन्तयन् भगवान् ऋषिः । (१६।१)

आत्मनः प्रसवस्यार्थे नापश्यत् सदृशीं स्त्रियम् ॥ (१६।२)

स तस्य तस्य सत्त्वस्य तत् तद् अङ्गम् अनुत्तमम् । (१७।१)

संभृत्य तत्समैर् अङ्गैर् निर्ममे स्त्रियम् उत्तमाम् ॥ (१७।२)

स तां विदर्भराजाय पुत्रकामाय ताम्यते । (१८।१)

निर्मिताम् आत्मनो ऽर्थाय मुनिः प्रादान् महातपाः ॥ (१८।२)

सा तत्र जज्ञे सुभगा विद्युत्सौदामिनी यथा । (१९।१)

विभ्राजमाना वपुषा व्यवर्धत शुभानना ॥ (१९।२)

जातमात्रां च तां दृष्ट्वा वैदर्भः पृथिवीपतिः । (२०।१)

प्रहर्षेण द्विजातिभ्यो न्यवेदयत भारत ॥ (२०।२)

अभ्यनन्दन्त तां सर्वे ब्राह्मणा वसुधाधिप । (२१।१)

लोपामुद्रेति तस्याश् च चक्रिरे नाम ते द्विजाः ॥ (२१।२)

ववृधे सा महाराज बिभ्रती रूपम् उत्तमम् । (२२।१)

अप्स्विवोत्पलिनी शीघ्रम् अग्नेर् इव शिखा शुभा ॥ (२२।२)

तां यौवनस्थां राजेन्द्र शतं कन्याः स्वलंकृताः । (२३।१)

दाशीशतं च कल्याणीम् उपतस्थुर् वशानुगाः ॥ (२३।२)

सा स्म दासीशतवृता मध्ये कन्याशतस्य च । (२४।१)

आस्ते तेजस्विनी कन्या रोहिणीव दिवि प्रभो ॥ (२४।२)

यौवनस्थाम् अपि च तां शीलाचारसमन्विताम् । (२५।१)

न वव्रे पुरुषः कश्चिद् भयात् तस्य महात्मनः ॥ (२५।२)

सा तु सत्यवती कन्या रूपेणाप्सरसो ऽप्यति । (२६।१)

तोषयामास पितरं शीलेन स्वजनं तथा ॥ (२६।२)

वैदर्भीं तु तथायुक्तां युवतीं प्रेक्ष्य वै पिता । (२७।१)

मनसा चिन्तयामास कस्मै दद्यां सुताम् इति ॥ (२७।२)