महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 23

23 of 1995 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

सम्प्रहृष्टास्ततो नागा जलधाराप्लुतास्तदा । (१।२)

samprahṛṣṭāstato nāgā jaladhārāplutāstadā |

1.3१.३

सुपर्णेनोह्यमानास्ते जग्मुस्तं देशम् आशु वै । (१।३)

suparṇenohyamānāste jagmustaṃ deśam āśu vai |

1.4१.४

तं द्वीपं मकरावासं विहितं विश्वकर्मणा । (१।४)

taṃ dvīpaṃ makarāvāsaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā |

1.5१.५

इन्द्रतुल्यबला घोरं ददृशुः सर्वम् आयतम् । (१।५)

indratulyabalā ghoraṃ dadṛśuḥ sarvam āyatam |

1.6१.६

सुपर्णसहिताः सर्पाः काननं च मनोरमम् । (१।६)

suparṇasahitāḥ sarpāḥ kānanaṃ ca manoramam |

1.7१.७

सागराम्बुपरिक्षिप्तं पक्षिसंघनिनादितम् ॥ (१।७)

sāgarāmbuparikṣiptaṃ pakṣisaṃghanināditam ||

2.1२.१

विचित्रफलपुष्पाभिर् वनराजिभिर् आवृतम् । (२।१)

vicitraphalapuṣpābhir vanarājibhir āvṛtam |

2.2२.२

भवनैर् आवृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैर् अपि ॥ (२।२)

bhavanair āvṛtaṃ ramyaistathā padmākarair api ||

3.1३.१

प्रसन्नसलिलैश्चापि ह्रदैश्चित्रैर् विभूषितम् । (३।१)

prasannasalilaiścāpi hradaiścitrair vibhūṣitam |

3.2३.२

दिव्यगन्धवहैः पुण्यैर् मारुतैर् उपवीजितम् ॥ (३।२)

divyagandhavahaiḥ puṇyair mārutair upavījitam ||

4.1४.१

उपजिघ्रद्भिर् आकाशं वृक्षैर् मलयजैर् अपि । (४।१)

upajighradbhir ākāśaṃ vṛkṣair malayajair api |

4.2४.२

शोभितं पुष्पवर्षाणि मुञ्चद्भिर् मारुतोद्धुतैः । (४।२)

śobhitaṃ puṣpavarṣāṇi muñcadbhir mārutoddhutaiḥ |

4.3४.३

वायुविक्षिप्तकुसुमैस्तथान्यैर् अपि पादपैः ॥ (४।३)

vāyuvikṣiptakusumaistathānyair api pādapaiḥ ||

5.1५.१

किरद्भिर् इव तत्रस्थान् नागान् पुष्पाम्बुवृष्टिभिः । (५।१)

kiradbhir iva tatrasthān nāgān puṣpāmbuvṛṣṭibhiḥ |

5.2५.२

मनःसंहर्षणं पुण्यं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम् । (५।२)

manaḥsaṃharṣaṇaṃ puṇyaṃ gandharvāpsarasāṃ priyam |

5.3५.३

मत्तभ्रमरसंघुष्टं मनोज्ञाकृतिदर्शनम् । (५।३)

mattabhramarasaṃghuṣṭaṃ manojñākṛtidarśanam |

5.4५.४

रमणीयं शिवं पुण्यं सर्वैर् जनमनोहरैः । (५।४)

ramaṇīyaṃ śivaṃ puṇyaṃ sarvair janamanoharaiḥ |

5.5५.५

नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम् ॥ (५।५)

nānāpakṣirutaṃ ramyaṃ kadrūputrapraharṣaṇam ||

6.1६.१

तत् ते वनं समासाद्य विजह्रुः पन्नगा मुदा । (६।१)

tat te vanaṃ samāsādya vijahruḥ pannagā mudā |

6.2६.२

अब्रुवंश्च महावीर्यं सुपर्णं पतगोत्तमम् ॥ (६।२)

abruvaṃśca mahāvīryaṃ suparṇaṃ patagottamam ||

7.1७.१

वहास्मान् अपरं द्वीपं सुरम्यं विपुलोदकम् । (७।१)

vahāsmān aparaṃ dvīpaṃ suramyaṃ vipulodakam |

7.2७.२

त्वं हि देशान् बहून् रम्यान् पतन् पश्यसि खेचर ॥ (७।२)

tvaṃ hi deśān bahūn ramyān patan paśyasi khecara ||

8.1८.१

स विचिन्त्याब्रवीत् पक्षी मातरं विनतां तदा । (८।१)

sa vicintyābravīt pakṣī mātaraṃ vinatāṃ tadā |

8.2८.२

किं कारणं मया मातः कर्तव्यं सर्पभाषितम् । (८।२)

kiṃ kāraṇaṃ mayā mātaḥ kartavyaṃ sarpabhāṣitam |

8.3८.३

किमर्थं च वयं सर्पान् वहामो दुर्बलाधमान् । (८।३)

kimarthaṃ ca vayaṃ sarpān vahāmo durbalādhamān |

8.4८.४

एवम् उक्तस्तदा तेन विनता प्राह खेचरम् । (८।४)

evam uktastadā tena vinatā prāha khecaram |

8.5८.५

पुत्रं सर्वगुणोपेतं महावीर्यबलाचलम् ॥ (८।५)

putraṃ sarvaguṇopetaṃ mahāvīryabalācalam ||

9.1९.१

विनतोवाच । (९।१)

vinatovāca |

9.2९.२

दासीभूतास्म्यनार्याया भगिन्याः पतगोत्तम । (९।२)

dāsībhūtāsmyanāryāyā bhaginyāḥ patagottama |

9.3९.३

पणं वितथम् आस्थाय सर्पैर् उपधिना कृतम् ॥ (९।३)

paṇaṃ vitatham āsthāya sarpair upadhinā kṛtam ||

10.1१०.१

सूत उवाच । (१०।१)

sūta uvāca

10.2१०.२

तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेचरः । (१०।२)

tasmiṃstu kathite mātrā kāraṇe gaganecaraḥ |

10.3१०.३

उवाच वचनं सर्पांस्तेन दुःखेन दुःखितः ॥ (१०।३)

uvāca vacanaṃ sarpāṃstena duḥkhena duḥkhitaḥ ||

11.1११.१

किम् आहृत्य विदित्वा वा किं वा कृत्वेह पौरुषम् । (११।१)

kim āhṛtya viditvā vā kiṃ vā kṛtveha pauruṣam |

11.2११.२

दास्याद् वो विप्रमुच्येयं सत्यं शंसत लेलिहाः ॥ (११।२)

dāsyād vo vipramucyeyaṃ satyaṃ śaṃsata lelihāḥ ||

12.1१२.१

श्रुत्वा तम् अब्रुवन् सर्पा आहरामृतम् ओजसा । (१२।१)

śrutvā tam abruvan sarpā āharāmṛtam ojasā |

12.2१२.२

ततो दास्याद् विप्रमोक्षो भविता तव खेचर ॥ (१२।२)

tato dāsyād vipramokṣo bhavitā tava khecara ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit