MBh, 1, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
सुपर्णेनोह्यमानास्ते जग्मुस्तं देशम् आशु वै । (१।३)
suparṇenohyamānāste jagmustaṃ deśam āśu vai |
भवनैर् आवृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैर् अपि ॥ (२।२)
bhavanair āvṛtaṃ ramyaistathā padmākarair api ||
प्रसन्नसलिलैश्चापि ह्रदैश्चित्रैर् विभूषितम् । (३।१)
prasannasalilaiścāpi hradaiścitrair vibhūṣitam |
दिव्यगन्धवहैः पुण्यैर् मारुतैर् उपवीजितम् ॥ (३।२)
divyagandhavahaiḥ puṇyair mārutair upavījitam ||
उपजिघ्रद्भिर् आकाशं वृक्षैर् मलयजैर् अपि । (४।१)
upajighradbhir ākāśaṃ vṛkṣair malayajair api |
शोभितं पुष्पवर्षाणि मुञ्चद्भिर् मारुतोद्धुतैः । (४।२)
śobhitaṃ puṣpavarṣāṇi muñcadbhir mārutoddhutaiḥ |
वायुविक्षिप्तकुसुमैस्तथान्यैर् अपि पादपैः ॥ (४।३)
vāyuvikṣiptakusumaistathānyair api pādapaiḥ ||
किरद्भिर् इव तत्रस्थान् नागान् पुष्पाम्बुवृष्टिभिः । (५।१)
kiradbhir iva tatrasthān nāgān puṣpāmbuvṛṣṭibhiḥ |
मनःसंहर्षणं पुण्यं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम् । (५।२)
manaḥsaṃharṣaṇaṃ puṇyaṃ gandharvāpsarasāṃ priyam |
नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम् ॥ (५।५)
nānāpakṣirutaṃ ramyaṃ kadrūputrapraharṣaṇam ||
तत् ते वनं समासाद्य विजह्रुः पन्नगा मुदा । (६।१)
tat te vanaṃ samāsādya vijahruḥ pannagā mudā |
त्वं हि देशान् बहून् रम्यान् पतन् पश्यसि खेचर ॥ (७।२)
tvaṃ hi deśān bahūn ramyān patan paśyasi khecara ||
स विचिन्त्याब्रवीत् पक्षी मातरं विनतां तदा । (८।१)
sa vicintyābravīt pakṣī mātaraṃ vinatāṃ tadā |
किं कारणं मया मातः कर्तव्यं सर्पभाषितम् । (८।२)
kiṃ kāraṇaṃ mayā mātaḥ kartavyaṃ sarpabhāṣitam |
किमर्थं च वयं सर्पान् वहामो दुर्बलाधमान् । (८।३)
kimarthaṃ ca vayaṃ sarpān vahāmo durbalādhamān |
पणं वितथम् आस्थाय सर्पैर् उपधिना कृतम् ॥ (९।३)
paṇaṃ vitatham āsthāya sarpair upadhinā kṛtam ||
उवाच वचनं सर्पांस्तेन दुःखेन दुःखितः ॥ (१०।३)
uvāca vacanaṃ sarpāṃstena duḥkhena duḥkhitaḥ ||
किम् आहृत्य विदित्वा वा किं वा कृत्वेह पौरुषम् । (११।१)
kim āhṛtya viditvā vā kiṃ vā kṛtveha pauruṣam |
दास्याद् वो विप्रमुच्येयं सत्यं शंसत लेलिहाः ॥ (११।२)
dāsyād vo vipramucyeyaṃ satyaṃ śaṃsata lelihāḥ ||
श्रुत्वा तम् अब्रुवन् सर्पा आहरामृतम् ओजसा । (१२।१)
śrutvā tam abruvan sarpā āharāmṛtam ojasā |
ततो दास्याद् विप्रमोक्षो भविता तव खेचर ॥ (१२।२)
tato dāsyād vipramokṣo bhavitā tava khecara ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.