मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो ऽविदूरे नलिनीं प्रभूतकमलोत्पलाम् । (१।२)

सीताहरणदुःखार्तः पम्पां रामः समासदत् ॥ (१।३)

मारुतेन सुशीतेन सुखेनामृतगन्धिना । (२।१)

सेव्यमानो वने तस्मिञ्जगाम मनसा प्रियाम् ॥ (२।२)

विललाप स राजेन्द्रस्तत्र कान्ताम् अनुस्मरन् । (३।१)

कामबाणाभिसंतप्तः सौमित्रिस् तम् अथाब्रवीत् ॥ (३।२)

न त्वाम् एवंविधो भावः स्प्रष्टुम् अर्हति मानद । (४।१)

आत्मवन्तम् इव व्याधिः पुरुषं वृद्धशीलिनम् ॥ (४।२)

प्रवृत्तिर् उपलब्धा ते वैदेह्या रावणस्य च । (५।१)

तां त्वं पुरुषकारेण बुद्ध्या चैवोपपादय ॥ (५।२)

अभिगच्छाव सुग्रीवं शैलस्थं हरिपुंगवम् । (६।१)

मयि शिष्ये च भृत्ये च सहाये च समाश्वस ॥ (६।२)

एवं बहुविधैर् वाक्यैर् लक्ष्मणेन स राघवः । (७।१)

उक्तः प्रकृतिम् आपेदे कार्ये चानन्तरो ऽभवत् ॥ (७।२)

निषेव्य वारि पम्पायास् तर्पयित्वा पितॄन् अपि । (८।१)

प्रतस्थतुर् उभौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (८।२)

तावृश्यमूकम् अभ्येत्य बहुमूलफलं गिरिम् । (९।१)

गिर्यग्रे वानरान् पञ्च वीरौ ददृशतुस् तदा ॥ (९।२)

सुग्रीवः प्रेषयामास सचिवं वानरं तयोः । (१०।१)

बुद्धिमन्तं हनूमन्तं हिमवन्तम् इव स्थितम् ॥ (१०।२)

तेन सम्भाष्य पूर्वं तौ सुग्रीवम् अभिजग्मतुः । (११।१)

सख्यं वानरराजेन चक्रे रामस् ततो नृप ॥ (११।२)

तद्वासो दर्शयामासुस् तस्य कार्ये निवेदिते । (१२।१)

वानराणां तु यत् सीता ह्रियमाणाभ्यवासृजत् ॥ (१२।२)

तत् प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् । (१३।१)

पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयं रामो ऽभ्यषेचयत् ॥ (१३।२)

प्रतिजज्ञे च काकुत्स्थः समरे वालिनो वधम् । (१४।१)

सुग्रीवश् चापि वैदेह्याः पुनर् आनयनं नृप ॥ (१४।२)

इत्युक्त्वा समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् । (१५।१)

अभ्येत्य सर्वे किष्किन्धां तस्थुर् युद्धाभिकाङ्क्षिणः ॥ (१५।२)

सुग्रीवः प्राप्य किष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः । (१६।१)

नास्य तन् ममृषे वाली तं तारा प्रत्यषेधयत् ॥ (१६।२)

यथा नदति सुग्रीवो बलवान् एष वानरः । (१७।१)

मन्ये चाश्रयवान् प्राप्तो न त्वं निर्गन्तुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् । (१८।१)

प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥ (१८।२)

सर्वभूतरुतज्ञा त्वं पश्य बुद्ध्या समन्विता । (१९।१)

केनापाश्रयवान् प्राप्तो ममैष भ्रातृगन्धिकः ॥ (१९।२)

चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा । (२०।१)

पतिम् इत्यब्रवीत् प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ॥ (२०।२)

हृतदारो महासत्त्वो रामो दशरथात्मजः । (२१।१)

तुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ॥ (२१।२)

भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिर् अपराजितः । (२२।१)

लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ॥ (२२।२)

मैन्दश् च द्विविदश्चैव हनूमांश् चानिलात्मजः । (२३।१)

जाम्बवान् ऋक्षराजश्च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ॥ (२३।२)

सर्व एते महात्मानो बुद्धिमन्तो महाबलाः । (२४।१)

अलं तव विनाशाय रामवीर्यव्यपाश्रयात् ॥ (२४।२)

तस्यास्तद् आक्षिप्य वचो हितम् उक्तं कपीश्वरः । (२५।१)

पर्यशङ्कत ताम् ईर्षुः सुग्रीवगतमानसाम् ॥ (२५।२)

तारां परुषम् उक्त्वा स निर्जगाम गुहामुखात् । (२६।१)

स्थितं माल्यवतो ऽभ्याशे सुग्रीवं सो ऽभ्यभाषत ॥ (२६।२)

असकृत् त्वं मया मूढ निर्जितो जीवितप्रियः । (२७।१)

मुक्तो ज्ञातिर् इति ज्ञात्वा का त्वरा मरणे पुनः ॥ (२७।२)

इत्युक्तः प्राह सुग्रीवो भ्रातरं हेतुमद् वचः । (२८।१)

प्राप्तकालम् अमित्रघ्नो रामं संबोधयन्न् इव ॥ (२८।२)

हृतदारस्य मे राजन् हृतराज्यस्य च त्वया । (२९।१)

किं नु जीवितसामर्थ्यम् इति विद्धि समागतम् ॥ (२९।२)

एवम् उक्त्वा बहुविधं ततस् तौ संनिपेततुः । (३०।१)

समरे वालिसुग्रीवौ शालतालशिलायुधौ ॥ (३०।२)

उभौ जघ्नतुर् अन्योन्यम् उभौ भूमौ निपेततुः । (३१।१)

उभौ ववल्गतुश्चित्रं मुष्टिभिश्च निजघ्नतुः ॥ (३१।२)

उभौ रुधिरसंसिक्तौ नखदन्तपरिक्षतौ । (३२।१)

शुशुभाते तदा वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ (३२।२)

न विशेषस्तयोर् युद्धे तदा कश्चन दृश्यते । (३३।१)

सुग्रीवस्य तदा मालां हनूमान् कण्ठ आसजत् ॥ (३३।२)

स मालया तदा वीरः शुशुभे कण्ठसक्तया । (३४।१)

श्रीमान् इव महाशैलो मलयो मेघमालया ॥ (३४।२)

कृतचिह्नं तु सुग्रीवं रामो दृष्ट्वा महाधनुः । (३५।१)

विचकर्ष धनुःश्रेष्ठं वालिम् उद्दिश्य लक्ष्यवत् ॥ (३५।२)

विस्फारस् तस्य धनुषो यन्त्रस्येव तदा बभौ । (३६।१)

वितत्रास तदा वाली शरेणाभिहतो हृदि ॥ (३६।२)

स भिन्नमर्माभिहतो वक्त्राच्छोणितम् उद्वमन् । (३७।१)

ददर्शावस्थितं रामम् आरात् सौमित्रिणा सह ॥ (३७।२)

गर्हयित्वा स काकुत्स्थं पपात भुवि मूर्छितः । (३८।१)

तारा ददर्श तं भूमौ तारापतिम् इव च्युतम् ॥ (३८।२)

हते वालिनि सुग्रीवः किष्किन्धां प्रत्यपद्यत । (३९।१)

तां च तारापतिमुखीं तारां निपतितेश्वराम् ॥ (३९।२)

रामस्तु चतुरो मासान् पृष्ठे माल्यवतः शुभे । (४०।१)

निवासम् अकरोद् धीमान् सुग्रीवेणाभ्युपस्थितः ॥ (४०।२)

रावणो ऽपि पुरीं गत्वा लङ्कां कामबलात्कृतः । (४१।१)

सीतां निवेशयामास भवने नन्दनोपमे । (४१।२)

अशोकवनिकाभ्याशे तापसाश्रमसंनिभे ॥ (४१।३)

भर्तृस्मरणतन्वङ्गी तापसीवेषधारिणी । (४२।१)

उपवासतपःशीला तत्र सा पृथुलेक्षणा । (४२।२)

उवास दुःखवसतीः फलमूलकृताशना ॥ (४२।३)

दिदेश राक्षसीस्तत्र रक्षणे राक्षसाधिपः । (४३।१)

प्रासासिशूलपरशुमुद्गरालातधारिणीः ॥ (४३।२)

द्व्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटाक्षीं दीर्घजिह्वाम् अजिह्विकाम् । (४४।१)

त्रिस्तनीम् एकपादां च त्रिजटाम् एकलोचनाम् ॥ (४४।२)

एताश् चान्याश् च दीप्ताक्ष्यः करभोत्कटमूर्धजाः । (४५।१)

परिवार्यासते सीतां दिवारात्रम् अतन्द्रिताः ॥ (४५।२)

तास् तु ताम् आयतापाङ्गीं पिशाच्यो दारुणस्वनाः । (४६।१)

तर्जयन्ति सदा रौद्राः परुषव्यञ्जनाक्षराः ॥ (४६।२)

खादाम पाटयामैनां तिलशः प्रविभज्य ताम् । (४७।१)

येयं भर्तारम् अस्माकम् अवमन्येह जीवति ॥ (४७।२)

इत्येवं परिभर्त्सन्तीस् त्रास्यमाना पुनः पुनः । (४८।१)

भर्तृशोकसमाविष्टा निःश्वस्येदम् उवाच ताः ॥ (४८।२)

आर्याः खादत मां शीघ्रं न मे लोभो ऽस्ति जीविते । (४९।१)

विना तं पुण्डरीकाक्षं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ (४९।२)

अप्येवाहं निराहारा जीवितप्रियवर्जिता । (५०।१)

शोषयिष्यामि गात्राणि व्याली तालगता यथा ॥ (५०।२)

न त्वन्यम् अभिगच्छेयं पुमांसं राघवाद् ऋते । (५१।१)

इति जानीत सत्यं मे क्रियतां यद् अनन्तरम् ॥ (५१।२)

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा राक्षस्यस् ताः खरस्वनाः । (५२।१)

आख्यातुं राक्षसेन्द्राय जग्मुस् तत् सर्वम् आदितः ॥ (५२।२)

गतासु तासु सर्वासु त्रिजटा नाम राक्षसी । (५३।१)

सान्त्वयामास वैदेहीं धर्मज्ञा प्रियवादिनी ॥ (५३।२)

सीते वक्ष्यामि ते किंचिद् विश्वासं कुरु मे सखि । (५४।१)

भयं ते व्येतु वामोरु शृणु चेदं वचो मम ॥ (५४।२)

अविन्ध्यो नाम मेधावी वृद्धो राक्षसपुंगवः । (५५।१)

स रामस्य हितान्वेषी त्वदर्थे हि स मावदत् ॥ (५५।२)

सीता मद्वचनाद् वाच्या समाश्वास्य प्रसाद्य च । (५६।१)

भर्ता ते कुशली रामो लक्ष्मणानुगतो बली ॥ (५६।२)

सख्यं वानरराजेन शक्रप्रतिमतेजसा । (५७।१)

कृतवान् राघवः श्रीमांस् त्वदर्थे च समुद्यतः ॥ (५७।२)

मा च ते ऽस्तु भयं भीरु रावणाल्लोकगर्हितात् । (५८।१)

नलकूबरशापेन रक्षिता ह्यस्यनिन्दिते ॥ (५८।२)

शप्तो ह्येष पुरा पापो वधूं रम्भां परामृशन् । (५९।१)

न शक्तो विवशां नारीम् उपैतुम् अजितेन्द्रियः ॥ (५९।२)

क्षिप्रम् एष्यति ते भर्ता सुग्रीवेणाभिरक्षितः । (६०।१)

सौमित्रिसहितो धीमांस् त्वां चेतो मोक्षयिष्यति ॥ (६०।२)

स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मे ऽनिष्टदर्शनाः । (६१।१)

विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यकुलघातिनः ॥ (६१।२)

दारुणो ह्येष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः । (६२।१)

स्वभावाच्छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ॥ (६२।२)

स्पर्धते सर्वदेवैर् यः कालोपहतचेतनः । (६३।१)

मया विनाशलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ॥ (६३।२)

तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जन् पङ्के दशाननः । (६४।१)

असकृत् खरयुक्ते तु रथे नृत्यन्न् इव स्थितः ॥ (६४।२)

कुम्भकर्णादयश् चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः । (६५।१)

कृष्यन्ते दक्षिणाम् आशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥ (६५।२)

श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यविभूषणः । (६६।१)

श्वेतपर्वतम् आरूढ एक एव विभीषणः ॥ (६६।२)

सचिवाश्चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः । (६७।१)

श्वेतपर्वतम् आरूढा मोक्ष्यन्ते ऽस्मान् महाभयात् ॥ (६७।२)

रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा । (६८।१)

यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ॥ (६८।२)

अस्थिसंचयम् आरूढो भुञ्जानो मधुपायसम् । (६९।१)

लक्ष्मणश्च मया दृष्टो निरीक्षन् सर्वतोदिशः ॥ (६९।२)

रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता । (७०।१)

असकृत् त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशम् उत्तराम् ॥ (७०।२)

हर्षम् एष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्तृसमन्विता । (७१।१)

राघवेण सह भ्रात्रा सीते त्वम् अचिराद् इव ॥ (७१।२)

इति सा मृगशावाक्षी तच्छ्रुत्वा त्रिजटावचः । (७२।१)

बभूवाशावती बाला पुनर् भर्तृसमागमे ॥ (७२।२)

यावद् अभ्यागता रौद्राः पिशाच्यस् ताः सुदारुणाः । (७३।१)

ददृशुस् तां त्रिजटया सहासीनां यथा पुरा ॥ (७३।२)