महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 21

1349 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

देवस्थान उवाच । (१।१)

devasthāna uvāca

1.2१.२

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

1.3१.३

इन्द्रेण समये पृष्टो यद् उवाच बृहस्पतिः ॥ (१।३)

indreṇa samaye pṛṣṭo yad uvāca bṛhaspatiḥ ||

2.1२.१

संतोषो वै स्वर्गतमः संतोषः परमं सुखम् । (२।१)

saṃtoṣo vai svargatamaḥ saṃtoṣaḥ paramaṃ sukham |

2.2२.२

तुष्टेर् न किंचित् परतः सुसम्यक् परितिष्ठति ॥ (२।२)

tuṣṭer na kiṃcit parataḥ susamyak paritiṣṭhati ||

3.1३.१

यदा संहरते कामान् कूर्मो ऽङ्गानीव सर्वशः । (३।१)

yadā saṃharate kāmān kūrmo 'ṅgānīva sarvaśaḥ |

3.2३.२

तदात्मज्योतिर् आत्मैव स्वात्मनैव प्रसीदति ॥ (३।२)

tadātmajyotir ātmaiva svātmanaiva prasīdati ||

4.1४.१

न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति । (४।१)

na bibheti yadā cāyaṃ yadā cāsmānna bibhyati |

4.2४.२

कामद्वेषौ च जयति तदात्मानं प्रपश्यति ॥ (४।२)

kāmadveṣau ca jayati tadātmānaṃ prapaśyati ||

5.1५.१

यदासौ सर्वभूतानां न क्रुध्यति न दुष्यति । (५।१)

yadāsau sarvabhūtānāṃ na krudhyati na duṣyati |

5.2५.२

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ (५।२)

karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā ||

6.1६.१

एवं कौन्तेय भूतानि तं तं धर्मं तथा तथा । (६।१)

evaṃ kaunteya bhūtāni taṃ taṃ dharmaṃ tathā tathā |

6.2६.२

तदा तदा प्रपश्यन्ति तस्माद् बुध्यस्व भारत ॥ (६।२)

tadā tadā prapaśyanti tasmād budhyasva bhārata ||

7.1७.१

अन्ये शमं प्रशंसन्ति व्यायामम् अपरे तथा । (७।१)

anye śamaṃ praśaṃsanti vyāyāmam apare tathā |

7.2७.२

नैकं न चापरं केचिद् उभयं च तथापरे ॥ (७।२)

naikaṃ na cāparaṃ kecid ubhayaṃ ca tathāpare ||

8.1८.१

यज्ञम् एके प्रशंसन्ति संन्यासम् अपरे जनाः । (८।१)

yajñam eke praśaṃsanti saṃnyāsam apare janāḥ |

8.2८.२

दानम् एके प्रशंसन्ति केचिद् एव प्रतिग्रहम् । (८।२)

dānam eke praśaṃsanti kecid eva pratigraham |

8.3८.३

केचित् सर्वं परित्यज्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते ॥ (८।३)

kecit sarvaṃ parityajya tūṣṇīṃ dhyāyanta āsate ||

9.1९.१

राज्यम् एके प्रशंसन्ति सर्वेषां परिपालनम् । (९।१)

rājyam eke praśaṃsanti sarveṣāṃ paripālanam |

9.2९.२

हत्वा भित्त्वा च छित्त्वा च केचिद् एकान्तशीलिनः ॥ (९।२)

hatvā bhittvā ca chittvā ca kecid ekāntaśīlinaḥ ||

10.1१०.१

एतत् सर्वं समालोक्य बुधानाम् एष निश्चयः । (१०।१)

etat sarvaṃ samālokya budhānām eṣa niścayaḥ |

10.2१०.२

अद्रोहेणैव भूतानां यो धर्मः स सतां मतः ॥ (१०।२)

adroheṇaiva bhūtānāṃ yo dharmaḥ sa satāṃ mataḥ ||

11.1११.१

अद्रोहः सत्यवचनं संविभागो धृतिः क्षमा । (११।१)

adrohaḥ satyavacanaṃ saṃvibhāgo dhṛtiḥ kṣamā |

11.2११.२

प्रजनः स्वेषु दारेषु मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥ (११।२)

prajanaḥ sveṣu dāreṣu mārdavaṃ hrīr acāpalam ||

12.1१२.१

धनं धर्मप्रधानेष्टं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् । (१२।१)

dhanaṃ dharmapradhāneṣṭaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt |

12.2१२.२

तस्माद् एवं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ॥ (१२।२)

tasmād evaṃ prayatnena kaunteya paripālaya ||

13.1१३.१

यो हि राज्ये स्थितः शश्वद् वशी तुल्यप्रियाप्रियः । (१३।१)

yo hi rājye sthitaḥ śaśvad vaśī tulyapriyāpriyaḥ |

13.2१३.२

क्षत्रियो यज्ञशिष्टाशी राजशास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ (१३।२)

kṣatriyo yajñaśiṣṭāśī rājaśāstrārthatattvavit ||

14.1१४.१

असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः । (१४।१)

asādhunigraharataḥ sādhūnāṃ pragrahe rataḥ |

14.2१४.२

धर्मे वर्त्मनि संस्थाप्य प्रजा वर्तेत धर्मवित् ॥ (१४।२)

dharme vartmani saṃsthāpya prajā varteta dharmavit ||

15.1१५.१

पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वने वन्येन वर्तयन् । (१५।१)

putrasaṃkrāmitaśrīstu vane vanyena vartayan |

15.2१५.२

विधिना श्रामणेनैव कुर्यात् कालम् अतन्द्रितः ॥ (१५।२)

vidhinā śrāmaṇenaiva kuryāt kālam atandritaḥ ||

16.1१६.१

य एवं वर्तते राजा राजधर्मविनिश्चितः । (१६।१)

ya evaṃ vartate rājā rājadharmaviniścitaḥ |

16.2१६.२

तस्यायं च परश्चैव लोकः स्यात् सफलो नृप । (१६।२)

tasyāyaṃ ca paraścaiva lokaḥ syāt saphalo nṛpa |

16.3१६.३

निर्वाणं तु सुदुष्पारं बहुविघ्नं च मे मतम् ॥ (१६।३)

nirvāṇaṃ tu suduṣpāraṃ bahuvighnaṃ ca me matam ||

17.1१७.१

एवं धर्मम् अनुक्रान्ताः सत्यदानतपःपराः । (१७।१)

evaṃ dharmam anukrāntāḥ satyadānatapaḥparāḥ |

17.2१७.२

आनृशंस्यगुणैर् युक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ (१७।२)

ānṛśaṃsyaguṇair yuktāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ ||

18.1१८.१

प्रजानां पालने युक्ता दमम् उत्तमम् आस्थिताः । (१८।१)

prajānāṃ pālane yuktā damam uttamam āsthitāḥ |

18.2१८.२

गोब्राह्मणार्थं युद्धेन सम्प्राप्ता गतिम् उत्तमाम् ॥ (१८।२)

gobrāhmaṇārthaṃ yuddhena samprāptā gatim uttamām ||

19.1१९.१

एवं रुद्राः सवसवस्तथादित्याः परंतप । (१९।१)

evaṃ rudrāḥ savasavastathādityāḥ paraṃtapa |

19.2१९.२

साध्या राजर्षिसंघाश्च धर्मम् एतं समाश्रिताः । (१९।२)

sādhyā rājarṣisaṃghāśca dharmam etaṃ samāśritāḥ |

19.3१९.३

अप्रमत्तास्ततः स्वर्गं प्राप्ताः पुण्यैः स्वकर्मभिः ॥ (१९।३)

apramattāstataḥ svargaṃ prāptāḥ puṇyaiḥ svakarmabhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit