महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 196

196 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्रोण उवाच । (१।१)

droṇa uvāca

1.2१.२

मन्त्राय समुपानीतैर् धृतराष्ट्रहितैर् नृप । (१।२)

mantrāya samupānītair dhṛtarāṣṭrahitair nṛpa |

1.3१.३

धर्म्यं पथ्यं यशस्यं च वाच्यम् इत्यनुशुश्रुमः ॥ (१।३)

dharmyaṃ pathyaṃ yaśasyaṃ ca vācyam ityanuśuśrumaḥ ||

2.1२.१

ममाप्येषा मतिस्तात या भीष्मस्य महात्मनः । (२।१)

mamāpyeṣā matistāta yā bhīṣmasya mahātmanaḥ |

2.2२.२

संविभज्यास्तु कौन्तेया धर्म एष सनातनः ॥ (२।२)

saṃvibhajyāstu kaunteyā dharma eṣa sanātanaḥ ||

3.1३.१

प्रेष्यतां द्रुपदायाशु नरः कश्चित् प्रियंवदः । (३।१)

preṣyatāṃ drupadāyāśu naraḥ kaścit priyaṃvadaḥ |

3.2३.२

बहुलं रत्नम् आदाय तेषाम् अर्थाय भारत ॥ (३।२)

bahulaṃ ratnam ādāya teṣām arthāya bhārata ||

4.1४.१

मिथः कृत्यं च तस्मै स आदाय बहु गच्छतु । (४।१)

mithaḥ kṛtyaṃ ca tasmai sa ādāya bahu gacchatu |

4.2४.२

वृद्धिं च परमां ब्रूयात् तत्संयोगोद्भवां तथा ॥ (४।२)

vṛddhiṃ ca paramāṃ brūyāt tatsaṃyogodbhavāṃ tathā ||

5.1५.१

संप्रीयमाणं त्वां ब्रूयाद् राजन् दुर्योधनं तथा । (५।१)

saṃprīyamāṇaṃ tvāṃ brūyād rājan duryodhanaṃ tathā |

5.2५.२

असकृद् द्रुपदे चैव धृष्टद्युम्ने च भारत ॥ (५।२)

asakṛd drupade caiva dhṛṣṭadyumne ca bhārata ||

6.1६.१

उचितत्वं प्रियत्वं च योगस्यापि च वर्णयेत् । (६।१)

ucitatvaṃ priyatvaṃ ca yogasyāpi ca varṇayet |

6.2६.२

पुनः पुनश्च कौन्तेयान् माद्रीपुत्रौ च सान्त्वयन् ॥ (६।२)

punaḥ punaśca kaunteyān mādrīputrau ca sāntvayan ||

7.1७.१

हिरण्मयानि शुभ्राणि बहून्याभरणानि च । (७।१)

hiraṇmayāni śubhrāṇi bahūnyābharaṇāni ca |

7.2७.२

वचनात् तव राजेन्द्र द्रौपद्याः सम्प्रयच्छतु ॥ (७।२)

vacanāt tava rājendra draupadyāḥ samprayacchatu ||

8.1८.१

तथा द्रुपदपुत्राणां सर्वेषां भरतर्षभ । (८।१)

tathā drupadaputrāṇāṃ sarveṣāṃ bharatarṣabha |

8.2८.२

पाण्डवानां च सर्वेषां कुन्त्या युक्तानि यानि च । (८।२)

pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kuntyā yuktāni yāni ca |

8.3८.३

दत्त्वा तानि महार्हाणि पाण्डवान् संप्रहर्षय ॥ (८।३)

dattvā tāni mahārhāṇi pāṇḍavān saṃpraharṣaya ||

9.1९.१

एवं सान्त्वसमायुक्तं द्रुपदं पाण्डवैः सह । (९।१)

evaṃ sāntvasamāyuktaṃ drupadaṃ pāṇḍavaiḥ saha |

9.2९.२

उक्त्वाथानन्तरं ब्रूयात् तेषाम् आगमनं प्रति । (९।२)

uktvāthānantaraṃ brūyāt teṣām āgamanaṃ prati |

9.3९.३

संधीयतां यथाबुद्धिस्तत्त्ववेत्तृविदां वरः ॥ (९।३)

saṃdhīyatāṃ yathābuddhistattvavettṛvidāṃ varaḥ ||

10.1१०.१

अनुज्ञातेषु वीरेषु बलं गच्छतु शोभनम् । (१०।१)

anujñāteṣu vīreṣu balaṃ gacchatu śobhanam |

10.2१०.२

दुःशासनो विकर्णश्च पाण्डवान् आनयन्त्विह ॥ (१०।२)

duḥśāsano vikarṇaśca pāṇḍavān ānayantviha ||

11.1११.१

ततस्ते पार्थिवश्रेष्ठ पूज्यमानाः सदा त्वया । (११।१)

tataste pārthivaśreṣṭha pūjyamānāḥ sadā tvayā |

11.2११.२

प्रकृतीनाम् अनुमते पदे स्थास्यन्ति पैतृके ॥ (११।२)

prakṛtīnām anumate pade sthāsyanti paitṛke ||

12.1१२.१

एवं तव महाराज तेषु पुत्रेषु चैव ह । (१२।१)

evaṃ tava mahārāja teṣu putreṣu caiva ha |

12.2१२.२

वृत्तम् औपयिकं मन्ये भीष्मेण सह भारत ॥ (१२।२)

vṛttam aupayikaṃ manye bhīṣmeṇa saha bhārata ||

13.1१३.१

कर्ण उवाच । (१३।१)

karṇa uvāca

13.2१३.२

योजितावर्थमानाभ्यां सर्वकार्येष्वनन्तरौ । (१३।२)

yojitāvarthamānābhyāṃ sarvakāryeṣvanantarau |

13.3१३.३

न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः किम् अद्भुततरं ततः ॥ (१३।३)

na mantrayetāṃ tvacchreyaḥ kim adbhutataraṃ tataḥ ||

14.1१४.१

दुष्टेन मनसा यो वै प्रच्छन्नेनान्तरात्मना । (१४।१)

duṣṭena manasā yo vai pracchannenāntarātmanā |

14.2१४.२

ब्रूयान् निःश्रेयसं नाम कथं कुर्यात् सतां मतम् ॥ (१४।२)

brūyān niḥśreyasaṃ nāma kathaṃ kuryāt satāṃ matam ||

15.1१५.१

न मित्राण्यर्थकृच्छ्रेषु श्रेयसे वेतराय वा । (१५।१)

na mitrāṇyarthakṛcchreṣu śreyase vetarāya vā |

15.2१५.२

विधिपूर्वं हि सर्वस्य दुःखं वा यदि वा सुखम् ॥ (१५।२)

vidhipūrvaṃ hi sarvasya duḥkhaṃ vā yadi vā sukham ||

16.1१६.१

कृतप्रज्ञो ऽकृतप्रज्ञो बालो वृद्धश्च मानवः । (१६।१)

kṛtaprajño 'kṛtaprajño bālo vṛddhaśca mānavaḥ |

16.2१६.२

ससहायो ऽसहायश्च सर्वं सर्वत्र विन्दति ॥ (१६।२)

sasahāyo 'sahāyaśca sarvaṃ sarvatra vindati ||

17.1१७.१

श्रूयते हि पुरा कश्चिद् अम्बुवीच इति श्रुतः । (१७।१)

śrūyate hi purā kaścid ambuvīca iti śrutaḥ |

17.2१७.२

आसीद् राजगृहे राजा मागधानां महीक्षिताम् ॥ (१७।२)

āsīd rājagṛhe rājā māgadhānāṃ mahīkṣitām ||

18.1१८.१

स हीनः करणैः सर्वैर् उच्छ्वासपरमो नृपः । (१८।१)

sa hīnaḥ karaṇaiḥ sarvair ucchvāsaparamo nṛpaḥ |

18.2१८.२

अमात्यसंस्थः कार्येषु सर्वेष्वेवाभवत् तदा । (१८।२)

amātyasaṃsthaḥ kāryeṣu sarveṣvevābhavat tadā |

18.3१८.३

तस्यामात्या बभूवुस्ते अन्योन्यसहितास्तदा ॥ (१८।३)

tasyāmātyā babhūvuste anyonyasahitāstadā ||

19.1१९.१

तस्यामात्यो महाकर्णिर् बभूवैकेश्वरः पुरा । (१९।१)

tasyāmātyo mahākarṇir babhūvaikeśvaraḥ purā |

19.2१९.२

स लब्धबलम् आत्मानं मन्यमानो ऽवमन्यते ॥ (१९।२)

sa labdhabalam ātmānaṃ manyamāno 'vamanyate ||

20.1२०.१

स राज्ञ उपभोग्यानि स्त्रियो रत्नधनानि च । (२०।१)

sa rājña upabhogyāni striyo ratnadhanāni ca |

20.2२०.२

आददे सर्वशो मूढ ऐश्वर्यं च स्वयं तदा ॥ (२०।२)

ādade sarvaśo mūḍha aiśvaryaṃ ca svayaṃ tadā ||

21.1२१.१

तद् आदाय च लुब्धस्य लाभाल्लोभो व्यवर्धत । (२१।१)

tad ādāya ca lubdhasya lābhāllobho vyavardhata |

21.2२१.२

तथा हि सर्वम् आदाय राज्यम् अस्य जिहीर्षति ॥ (२१।२)

tathā hi sarvam ādāya rājyam asya jihīrṣati ||

22.1२२.१

हीनस्य करणैः सर्वैर् उच्छ्वासपरमस्य च । (२२।१)

hīnasya karaṇaiḥ sarvair ucchvāsaparamasya ca |

22.2२२.२

यतमानो ऽपि तद् राज्यं न शशाकेति नः श्रुतम् ॥ (२२।२)

yatamāno 'pi tad rājyaṃ na śaśāketi naḥ śrutam ||

23.1२३.१

किम् अन्यद् विहितान् नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता । (२३।१)

kim anyad vihitān nūnaṃ tasya sā puruṣendratā |

23.2२३.२

यत् तस्य राज्यं सामात्यो न शक्नोत्यभिवर्धितुम् । (२३।२)

yat tasya rājyaṃ sāmātyo na śaknotyabhivardhitum |

23.3२३.३

यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशां पते ॥ (२३।३)

yadi te vihitaṃ rājyaṃ bhaviṣyati viśāṃ pate ||

24.1२४.१

मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद् ध्रुवम् । (२४।१)

miṣataḥ sarvalokasya sthāsyate tvayi tad dhruvam |

24.2२४.२

अतो ऽन्यथा चेद् विहितं यतमानो न लप्स्यसे ॥ (२४।२)

ato 'nyathā ced vihitaṃ yatamāno na lapsyase ||

25.1२५.१

एवं विद्वन्न् उपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम् । (२५।१)

evaṃ vidvann upādatsva mantriṇāṃ sādhvasādhutām |

25.2२५.२

दुष्टानां चैव बोद्धव्यम् अदुष्टानां च भाषितम् ॥ (२५।२)

duṣṭānāṃ caiva boddhavyam aduṣṭānāṃ ca bhāṣitam ||

26.1२६.१

द्रोण उवाच । (२६।१)

droṇa uvāca

26.2२६.२

विद्म ते भावदोषेण यदर्थम् इदम् उच्यते । (२६।२)

vidma te bhāvadoṣeṇa yadartham idam ucyate |

26.3२६.३

दुष्टः पाण्डवहेतोस्त्वं दोषं ख्यापयसे हि नः ॥ (२६।३)

duṣṭaḥ pāṇḍavahetostvaṃ doṣaṃ khyāpayase hi naḥ ||

27.1२७.१

हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुरुवर्धनम् । (२७।१)

hitaṃ tu paramaṃ karṇa bravīmi kuruvardhanam |

27.2२७.२

अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत् परमं हितम् ॥ (२७।२)

atha tvaṃ manyase duṣṭaṃ brūhi yat paramaṃ hitam ||

28.1२८.१

अतो ऽन्यथा चेत् क्रियते यद् ब्रवीमि परं हितम् । (२८।१)

ato 'nyathā cet kriyate yad bravīmi paraṃ hitam |

28.2२८.२

कुरवो विनशिष्यन्ति नचिरेणेति मे मतिः ॥ (२८।२)

kuravo vinaśiṣyanti nacireṇeti me matiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 196

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit