वैशंपायन उवाच । (१।१)

गते भगवति व्यासे पाण्डवा हृष्टमानसाः । (१।२)

ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः । (१।३)

आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वम् अभिवाद्यानुमान्य च । (१।४)

समैर् उदङ्मुखैर् मार्गैर् यथोद्दिष्टं परंतपाः ॥ (१।५)

ते गच्छन्तस्त्वहोरात्रं तीर्थं सोमश्रवायणम् । (२।१)

पाञ्चालनगरं प्रति । (२।२)

अभ्याजग्मुर् लोकनदीं गङ्गां भागीरथीं प्रति । (२।३)

चन्द्रास्तमयवेलायाम् अर्धरात्रे समागमे । (२।४)

वारि चैवानुमज्जन्तः । (२।५)

आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः ॥ (२।६)

उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषाम् अग्रे धनंजयः । (३।१)

प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महायशाः ॥ (३।२)

तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रियः । (४।१)

ईर्ष्युर् गन्धर्वराजः स्म जलक्रीडाम् उपागतः ॥ (४।२)

शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् । (५।१)

तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद् बली ॥ (५।२)

स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परंतपान् । (६।१)

विस्फारयन् धनुर् घोरम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

संध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या । (७।१)

अशीतिभिस्त्रुटैर् हीनं तं मुहूर्तं प्रचक्षते ॥ (७।२)

विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । (८।१)

शेषम् अन्यन् मनुष्याणां कामचारम् इह स्मृतम् ॥ (८।२)

लोभात् प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् । (९।१)

उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान् ॥ (९।२)

ततो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः । (१०।१)

गर्हयन्ति नरान् सर्वान् बलस्थान् नृपतीन् अपि ॥ (१०।२)

आरात् तिष्ठत मा मह्यं समीपम् उपसर्पत । (११।१)

कस्मान् मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम् ॥ (११।२)

अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम् । (१२।१)

अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा ॥ (१२।२)

अङ्गारपर्णम् इति च ख्यातं वनम् इदं मम । (१३।१)

अनु गङ्गां च वाकां च चित्रं यत्र वसाम्यहम् ॥ (१३।२)

न कुणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः । (१४।१)

इदं समुपसर्पन्ति तत् किं समुपसर्पथ ॥ (१४।२)

अर्जुन उवाच । (१५।१)

समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्याम् अस्यां च दुर्मते । (१५।२)

रात्रावहनि संधौ च कस्य कॢप्तः परिग्रहः । (१५।३)

भुक्तो वाप्यथवाभुक्तो रात्रावहनि खेचर । (१५।४)

न कालनियमो ह्यस्ति गङ्गां प्राप्य सरिद्वराम् ॥ (१५।५)

वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वाम् अधृष्णुमः । (१६।१)

अशक्ता हि क्षणे क्रूरे युष्मान् अर्चन्ति मानवाः ॥ (१६।२)

पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद् विनिःसृता । (१७।१)

गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा प्रतिपद्यते । (१७।२)

गङ्गां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् । (१७।३)

रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा । (१७।४)

अपर्युषितपापास्ते नदीः सप्त पिबन्ति ये ॥ (१७।५)

इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिर् आकाशगा पुनः । (१८।१)

देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम् । (१८।२)

वङ्क्षुर् भद्रा चोत्तरगा हिमवत्पदनिःसृता ॥ (१८।३)

तथा पितॄन् वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः । (१९।१)

गङ्गा भवति गन्धर्व यथा द्वैपायनो ऽब्रवीत् ॥ (१९।२)

असंबाधा देवनदी स्वर्गसम्पादनी शुभा । (२०।१)

कथम् इच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः ॥ (२०।२)

अनिवार्यम् असंबाधं तव वाचा कथं वयम् । (२१।१)

न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम् ॥ (२१।२)

वैशंपायन उवाच । (२२।१)

अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनम्य कार्मुकम् । (२२।२)

मुमोच सायकान् दीप्तान् अहीन् आशीविषान् इव ॥ (२२।३)

उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तमम् । (२३।१)

व्यपोवाह शरांस्तस्य सर्वान् एव धनंजयः ॥ (२३।२)

अर्जुन उवाच । (२४।१)

बिभीषिकैषा गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यते । (२४।२)

अस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तैषा फेनवत् प्रविलीयते ॥ (२४।३)

मानुषान् अति गन्धर्वान् सर्वान् गन्धर्व लक्षये । (२५।१)

तस्माद् अस्त्रेण दिव्येन योत्स्ये ऽहं न तु मायया ॥ (२५।२)

पुरास्त्रम् इदम् आग्नेयं प्रादात् किल बृहस्पतिः । (२६।१)

भरद्वाजस्य गन्धर्व गुरुपुत्रः शतक्रतोः ॥ (२६।२)

भरद्वाजाद् अग्निवेश्यो ऽग्निवेश्याद् गुरुर् मम । (२७।१)

स त्विदं मह्यम् अददाद् द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः ॥ (२७।२)

वैशंपायन उवाच । (२८।१)

इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच ह । (२८।२)

प्रदीप्तम् अस्त्रम् आग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत् ॥ (२८।३)

विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धर्वं महाबलम् । (२९।१)

अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तम् अवाङ्मुखम् ॥ (२९।२)

शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनंजयः । (३०।१)

भ्रातॄन् प्रति चकर्षाथ सो ऽस्त्रपाताद् अचेतसम् ॥ (३०।२)

युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी । (३१।१)

नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणम् अभीप्सती ॥ (३१।२)

गन्धर्व्युवाच । (३२।१)

त्राहि त्वं मां महाराज पतिं चेमं विमुञ्च मे । (३२।२)

गन्धर्वीं शरणं प्राप्तां नाम्ना कुम्भीनसीं प्रभो । (३२।३)

दीनं वाक्यं तु तच्छ्रुत्वा युधिष्ठिर उवाच ह । (३२।४)

दृष्ट्वोवाच महाबाहुः फाल्गुनं वै युधिष्ठिरः । (३२।५)

दृष्ट्वानुग्रहभावाच्च पार्थः पार्थम् उवाच ह ॥ (३२।६)

युधिष्ठिर उवाच । (३३।१)

युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथम् अपराक्रमम् । (३३।२)

को नु हन्याद् रिपुं त्वादृङ् मुञ्चेमं रिपुसूदन ॥ (३३।३)

अर्जुन उवाच । (३४।१)

अङ्गेमं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचः । (३४।२)

प्रदिशत्यभयं ते ऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ (३४।३)

गन्धर्व उवाच । (३५।१)

जितो ऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम् । (३५।२)

न च श्लाघे बलेनाद्य न नाम्ना जनसंसदि ॥ (३५।३)

साध्विमं लब्धवांल् लाभं यो ऽहं दिव्यास्त्रधारिणम् । (३६।१)

गान्धर्व्या मायया योद्धुम् इच्छामि वयसा वरम् ॥ (३६।२)

अस्त्राग्निना विचित्रो ऽयं दग्धो मे रथ उत्तमः । (३७।१)

सो ऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथो ऽभवम् ॥ (३७।२)

संभृता चैव विद्येयं तपसेह पुरा मया । (३८।१)

निवेदयिष्ये ताम् अद्य प्राणदाया महात्मने ॥ (३८।२)

संस्तम्भितं हि तरसा जितं शरणम् आगतम् । (३९।१)

यो ऽरिं संयोजयेत् प्राणैः कल्याणं किं न सो ऽर्हति ॥ (३९।२)

चक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुः । (४०।१)

ददौ स विश्वावसवे मह्यं विश्वावसुर् ददौ ॥ (४०।२)

सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति । (४१।१)

आगमो ऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे ॥ (४१।२)

यच्चक्षुषा द्रष्टुम् इच्छेत् त्रिषु लोकेषु किंचन । (४२।१)

तत् पश्येद् यादृशं चेच्छेत् तादृशं द्रष्टुम् अर्हति ॥ (४२।२)

समानपद्ये षण्मासान् स्थितो विद्यां लभेद् इमाम् । (४३।१)

अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते ॥ (४३।२)

विद्यया ह्यनया राजन् वयं नृभ्यो विशेषिताः । (४४।१)

अविशिष्टाश्च देवानाम् अनुभावप्रवर्तिताः ॥ (४४।२)

गन्धर्वजानाम् अश्वानाम् अहं पुरुषसत्तम । (४५।१)

भ्रातृभ्यस्तव पञ्चभ्यः पृथग् दाता शतं शतम् ॥ (४५।२)

देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यगन्धा मनोगमाः । (४६।१)

क्षीणाः क्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः ॥ (४६।२)

पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणे । (४७।१)

दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि ॥ (४७।२)

ततो भागीकृतो देवैर् वज्रभाग उपास्यते । (४८।१)

लोके यत् साधनं किंचित् सा वै वज्रतनुः स्मृता ॥ (४८।२)

वज्रपाणिर् ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम् । (४९।१)

वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः ॥ (४९।२)

वज्रं क्षत्रस्य वाजिनोऽवध्या वाजिनः स्मृताः । (५०।१)

रथाङ्गं वडवा सूते सूताश्चाश्वेषु ये मताः ॥ (५०।२)

कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः । (५१।१)

इमे गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति ते हयाः ॥ (५१।२)

अर्जुन उवाच । (५२।१)

यदि प्रीतेन वा दत्तं संशये जीवितस्य वा । (५२।२)

विद्या वित्तं श्रुतं वापि न तद् गन्धर्व कामये ॥ (५२।३)

गन्धर्व उवाच । (५३।१)

संयोगो वै प्रीतिकरः संसत्सु प्रतिदृश्यते । (५३।२)

जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते ॥ (५३।३)

त्वत्तो ह्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रम् आग्नेयम् उत्तमम् । (५४।१)

तथैव सख्यं बीभत्सो चिराय भरतर्षभ ॥ (५४।२)

अर्जुन उवाच । (५५।१)

त्वत्तो ऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान् संयोगः शाश्वतो ऽस्तु नौ । (५५।२)

सखे तद् ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद् भयं त्यजेत् ॥ (५५।३)