MBh, 4, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
अथापरो ऽदृश्यत पाण्डवः प्रभुर् विराटराज्ञस्तुरगान् समीक्षतः । (१।२)
athāparo 'dṛśyata pāṇḍavaḥ prabhur virāṭarājñasturagān samīkṣataḥ |
तम् आपतन्तं ददृशे पृथग्जनो विमुक्तम् अभ्राद् इव सूर्यमण्डलम् ॥ (१।३)
tam āpatantaṃ dadṛśe pṛthagjano vimuktam abhrād iva sūryamaṇḍalam ||
स वै हयान् ऐक्षत तांस्ततस्ततः समीक्षमाणं च ददर्श मत्स्यराट् । (२।१)
sa vai hayān aikṣata tāṃstatastataḥ samīkṣamāṇaṃ ca dadarśa matsyarāṭ |
ततो ऽब्रवीत् तान् अनुगान् अमित्रहा कुतो ऽयम् आयाति नरो ऽमरप्रभः ॥ (२।२)
tato 'bravīt tān anugān amitrahā kuto 'yam āyāti naro 'maraprabhaḥ ||
अयं हयान् वीक्षति मामकान् दृढं ध्रुवं हयज्ञो भविता विचक्षणः । (३।१)
ayaṃ hayān vīkṣati māmakān dṛḍhaṃ dhruvaṃ hayajño bhavitā vicakṣaṇaḥ |
प्रवेश्यताम् एष समीपम् आशु मे विभाति वीरो हि यथामरस्तथा ॥ (३।२)
praveśyatām eṣa samīpam āśu me vibhāti vīro hi yathāmarastathā ||
अभ्येत्य राजानम् अमित्रहाब्रवीज् जयो ऽस्तु ते पार्थिव भद्रम् अस्तु च । (४।१)
abhyetya rājānam amitrahābravīj jayo 'stu te pārthiva bhadram astu ca |
हयेषु युक्तो नृप संमतः सदा तवाश्वसूतो निपुणो भवाम्यहम् ॥ (४।२)
hayeṣu yukto nṛpa saṃmataḥ sadā tavāśvasūto nipuṇo bhavāmyaham ||
ददामि यानानि धनं निवेशनं ममाश्वसूतो भवितुं त्वम् अर्हसि । (५।२)
dadāmi yānāni dhanaṃ niveśanaṃ mamāśvasūto bhavituṃ tvam arhasi |
कुतो ऽसि कस्यासि कथं त्वम् आगतः प्रब्रूहि शिल्पं तव विद्यते च यत् ॥ (५।३)
kuto 'si kasyāsi kathaṃ tvam āgataḥ prabrūhi śilpaṃ tava vidyate ca yat ||
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः । (६।२)
pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ |
अश्वानां प्रकृतिं वेद्मि विनयं चापि सर्वशः । (७।१)
aśvānāṃ prakṛtiṃ vedmi vinayaṃ cāpi sarvaśaḥ |
दुष्टानां प्रतिपत्तिं च कृत्स्नं चैव चिकित्सितम् ॥ (७।२)
duṣṭānāṃ pratipattiṃ ca kṛtsnaṃ caiva cikitsitam ||
न कातरं स्यान्मम जातु वाहनं न मे ऽस्ति दुष्टा वडवा कुतो हयाः । (८।१)
na kātaraṃ syānmama jātu vāhanaṃ na me 'sti duṣṭā vaḍavā kuto hayāḥ |
जनस्तु माम् आह स चापि पाण्डवो युधिष्ठिरो ग्रन्थिकम् एव नामतः ॥ (८।२)
janastu mām āha sa cāpi pāṇḍavo yudhiṣṭhiro granthikam eva nāmataḥ ||
यद् अस्ति किंचिन्मम वाजिवाहनं तद् अस्तु सर्वं त्वदधीनम् अद्य वै । (९।२)
yad asti kiṃcinmama vājivāhanaṃ tad astu sarvaṃ tvadadhīnam adya vai |
ये चापि केचिन्मम वाजियोजकास् त्वदाश्रयाः सारथयश्च सन्तु मे ॥ (९।३)
ye cāpi kecinmama vājiyojakās tvadāśrayāḥ sārathayaśca santu me ||
इदं तवेष्टं यदि वै सुरोपम ब्रवीहि यत् ते प्रसमीक्षितं वसु । (१०।१)
idaṃ taveṣṭaṃ yadi vai suropama bravīhi yat te prasamīkṣitaṃ vasu |
न ते ऽनुरूपं हयकर्म विद्यते प्रभासि राजेव हि संमतो मम ॥ (१०।२)
na te 'nurūpaṃ hayakarma vidyate prabhāsi rājeva hi saṃmato mama ||
युधिष्ठिरस्येव हि दर्शनेन मे समं तवेदं प्रियदर्श दर्शनम् । (११।१)
yudhiṣṭhirasyeva hi darśanena me samaṃ tavedaṃ priyadarśa darśanam |
कथं तु भृत्यैः स विनाकृतो वने वसत्यनिन्द्यो रमते च पाण्डवः ॥ (११।२)
kathaṃ tu bhṛtyaiḥ sa vinākṛto vane vasatyanindyo ramate ca pāṇḍavaḥ ||
तथा स गन्धर्ववरोपमो युवा विराटराज्ञा मुदितेन पूजितः । (१२।२)
tathā sa gandharvavaropamo yuvā virāṭarājñā muditena pūjitaḥ |
न चैनम् अन्ये ऽपि विदुः कथंचन प्रियाभिरामं विचरन्तम् अन्तरा ॥ (१२।३)
na cainam anye 'pi viduḥ kathaṃcana priyābhirāmaṃ vicarantam antarā ||
एवं हि मत्स्ये न्यवसन्त पाण्डवा यथाप्रतिज्ञाभिर् अमोघदर्शनाः । (१३।१)
evaṃ hi matsye nyavasanta pāṇḍavā yathāpratijñābhir amoghadarśanāḥ |
अज्ञातचर्यां व्यचरन् समाहिताः समुद्रनेमीपतयो ऽतिदुःखिताः ॥ (१३।२)
ajñātacaryāṃ vyacaran samāhitāḥ samudranemīpatayo 'tiduḥkhitāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.