गुरुर् उवाच । (१।१)

प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथायम् उपपद्यते । (१।२)

तेषां विज्ञाननिष्ठानाम् अन्यत् तत्त्वं न रोचते ॥ (१।३)

दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः । (२।१)

प्रयोजनम् अतस्त्वत्र मार्गम् इच्छन्ति संस्तुतम् ॥ (२।२)

सद्भिर् आचरितत्वात् तु वृत्तम् एतद् अगर्हितम् । (३।१)

इयं सा बुद्धिर् अन्येयं यया याति परां गतिम् ॥ (३।२)

शरीरवान् उपादत्ते मोहात् सर्वपरिग्रहान् । (४।१)

कामक्रोधादिभिर् भावैर् युक्तो राजसतामसैः ॥ (४।२)

नाशुद्धम् आचरेत् तस्माद् अभीप्सन् देहयापनम् । (५।१)

कर्मणो विवरं कुर्वन्न लोकान् आप्नुयाच्छुभान् ॥ (५।२)

लोहयुक्तं यथा हेम विपक्वं न विराजते । (६।१)

तथापक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते ॥ (६।२)

यश्चाधर्मं चरेन्मोहात् कामलोभावनुप्लवन् । (७।१)

धर्म्यं पन्थानम् आक्रम्य सानुबन्धो विनश्यति ॥ (७।२)

शन्दादीन् विषयांस्तस्माद् असंरागाद् अनुप्लवेत् । (८।१)

क्रोधहर्षौ विषादश्च जायन्ते हि परस्परम् ॥ (८।२)

पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसतामसे । (९।१)

कम् अभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदेत् ॥ (९।२)

स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाः । (१०।१)

नावगच्छन्त्यविज्ञानाद् आत्मजं पार्थिवं गुणम् ॥ (१०।२)

मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यते । (११।१)

पार्थिवो ऽयं तथा देहो मृद्विकारैर् विलिप्यते ॥ (११।२)

मधु तैलं पयः सर्पिर् मांसानि लवणं गुडः । (१२।१)

धान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा ॥ (१२।२)

यद्वत् कान्तारम् आतिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत् । (१३।१)

श्रमाद् आहारम् आदद्याद् अस्वाद्वपि हि यापनम् ॥ (१३।२)

तद्वत् संसारकान्तारम् आतिष्ठञ् श्रमतत्परः । (१४।१)

यात्रार्थम् अद्याद् आहारं व्याधितो भेषजं यथा ॥ (१४।२)

सत्यशौचार्जवत्यागैर् यशसा विक्रमेण च । (१५।१)

क्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च ॥ (१५।२)

भावान् सर्वान् यथावृत्तान् संवसेत यथाक्रमम् । (१६।१)

शान्तिम् इच्छन्न् अदीनात्मा संयच्छेद् इन्द्रियाणि च ॥ (१६।२)

सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताः । (१७।१)

चक्रवत् परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम् ॥ (१७।२)

तस्मात् सम्यक् परीक्षेत दोषान् अज्ञानसंभवान् । (१८।१)

अज्ञानप्रभवं नित्यम् अहंकारं परित्यजेत् ॥ (१८।२)

महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमः । (१९।१)

त्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वम् अहंकारे प्रतिष्ठितम् ॥ (१९।२)

यथेह नियतं कालो दर्शयत्यार्तवान् गुणान् । (२०।१)

तद्वद् भूतेष्वहंकारं विद्याद् भूतप्रवर्तकम् ॥ (२०।२)

संमोहकं तमो विद्यात् कृष्णम् अज्ञानसंभवम् । (२१।१)

प्रीतिदुःखनिबद्धांश्च समस्तांस्त्रीन् अथो गुणान् । (२१।२)

सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान् ॥ (२१।३)

प्रमोहो हर्षजः प्रीतिर् असंदेहो धृतिः स्मृतिः । (२२।१)

एतान् सत्त्वगुणान् विद्याद् इमान् राजसतामसान् ॥ (२२।२)

कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमः । (२३।१)

विषादशोकावरतिर् मानदर्पावनार्यता ॥ (२३।२)

दोषाणाम् एवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् । (२४।१)

विमृशेद् आत्मसंस्थानाम् एकैकम् अनुसंततम् ॥ (२४।२)

शिष्य उवाच । (२५।१)

के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताः । (२५।२)

के पुनः पुनर् आयान्ति के मोहाद् अफला इव ॥ (२५।३)

केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर् विमृशेद् बुधः । (२६।१)

एतत् सर्वं समाचक्ष्व यथा विद्याम् अहं प्रभो ॥ (२६।२)

गुरुर् उवाच । (२७।१)

दोषैर् मूलाद् अवच्छिन्नैर् विशुद्धात्मा विमुच्यते । (२७।२)

विनाशयति सम्भूतम् अयस्मयमयो यथा । (२७।३)

तथाकृतात्मा सहजैर् दोषैर् नश्यति राजसैः ॥ (२७।४)

राजसं तामसं चैव शुद्धात्माकर्मसंभवम् । (२८।१)

तत् सर्वं देहिनां बीजं सर्वम् आत्मवतः समम् ॥ (२८।२)

तस्माद् आत्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव च । (२९।१)

रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलताम् इयात् ॥ (२९।२)

अथवा मन्त्रवद् ब्रूयुर् मांसादानां यजुष्कृतम् । (३०।१)

हेतुः स एवानादाने शुद्धधर्मानुपालने ॥ (३०।२)

रजसा धर्मयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुयात् । (३१।१)

अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान् सर्वांश्च सेवते ॥ (३१।२)

तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते । (३२।१)

हिंसाविहाराभिरतस् तन्द्रीनिद्रासमन्वितः ॥ (३२।२)

सत्त्वस्थः सात्त्विकान् भावाञ् शुद्धान् पश्यति संश्रितः । (३३।१)

स देही विमलः श्रीमाञ् शुद्धो विद्यासमन्वितः ॥ (३३।२)