धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

युधिष्ठिर महाबाहो कच्चित् तात कुशल्यसि । (१।२)

सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पौरजानपदैस्तथा ॥ (१।३)

ये च त्वाम् उपजीवन्ति कच्चित् ते ऽपि निरामयाः । (२।१)

सचिवा भृत्यवर्गाश्च गुरवश्चैव ते विभो ॥ (२।२)

कच्चिद् वर्तसि पौराणीं वृत्तिं राजर्षिसेविताम् । (३।१)

कच्चिद् दायान् अनुच्छिद्य कोशस्ते ऽभिप्रपूर्यते ॥ (३।२)

अरिमध्यस्थमित्रेषु वर्तसे चानुरूपतः । (४।१)

ब्राह्मणान् अग्रहारैर् वा यथावद् अनुपश्यसि ॥ (४।२)

कच्चित् ते परितुष्यन्ति शीलेन भरतर्षभ । (५।१)

शत्रवो गुरवः पौरा भृत्या वा स्वजनो ऽपि वा ॥ (५।२)

कच्चिद् यजसि राजेन्द्र श्रद्धावान् पितृदेवताः । (६।१)

अतिथींश्चान्नपानेन कच्चिद् अर्चसि भारत ॥ (६।२)

कच्चिच्च विषये विप्राः स्वकर्मनिरतास्तव । (७।१)

क्षत्रिया वैश्यवर्गा वा शूद्रा वापि कुटुम्बिनः ॥ (७।२)

कच्चित् स्त्रीबालवृद्धं ते न शोचति न याचते । (८।१)

जामयः पूजिताः कच्चित् तव गेहे नरर्षभ ॥ (८।२)

कच्चिद् राजर्षिवंशो ऽयं त्वाम् आसाद्य महीपतिम् । (९।१)

यथोचितं महाराज यशसा नावसीदति ॥ (९।२)

वैशंपायन उवाच । (१०।१)

इत्येवंवादिनं तं स न्यायवित् प्रत्यभाषत । (१०।२)

कुशलप्रश्नसंयुक्तं कुशलो वाक्यकर्मणि ॥ (१०।३)

कच्चित् ते वर्धते राजंस्तपो मन्दश्रमस्य ते । (११।१)

अपि मे जननी चेयं शुश्रूषुर् विगतक्लमा । (११।२)

अप्यस्याः सफलो राजन् वनवासो भविष्यति ॥ (११।३)

इयं च माता ज्येष्ठा मे वीतवाताध्वकर्शिता । (१२।१)

घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति ॥ (१२।२)

हतान् पुत्रान्महावीर्यान् क्षत्रधर्मपरायणान् । (१३।१)

नापध्यायति वा कच्चिद् अस्मान् पापकृतः सदा ॥ (१३।२)

क्व चासौ विदुरो राजन्नैनं पश्यामहे वयम् । (१४।१)

संजयः कुशली चायं कच्चिन्नु तपसि स्थितः ॥ (१४।२)

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं धृतराष्ट्रो जनाधिपम् । (१५।१)

कुशली विदुरः पुत्र तपो घोरं समास्थितः ॥ (१५।२)

वायुभक्षो निराहारः कृशो धमनिसंततः । (१६।१)

कदाचिद् दृश्यते विप्रैः शून्ये ऽस्मिन् कानने क्वचित् ॥ (१६।२)

इत्येवं वदतस्तस्य जटी वीटामुखः कृशः । (१७।१)

दिग्वासा मलदिग्धाङ्गो वनरेणुसमुक्षितः ॥ (१७।२)

दूराद् आलक्षितः क्षत्ता तत्राख्यातो महीपतेः । (१८।१)

निवर्तमानः सहसा जनं दृष्ट्वाश्रमं प्रति ॥ (१८।२)

तम् अन्वधावन्नृपतिर् एक एव युधिष्ठिरः । (१९।१)

प्रविशन्तं वनं घोरं लक्ष्यालक्ष्यं क्वचित् क्वचित् ॥ (१९।२)

भो भो विदुर राजाहं दयितस्ते युधिष्ठिरः । (२०।१)

इति ब्रुवन्नरपतिस्तं यत्नाद् अभ्यधावत ॥ (२०।२)

ततो विविक्त एकान्ते तस्थौ बुद्धिमतां वरः । (२१।१)

विदुरो वृक्षम् आश्रित्य कंचित् तत्र वनान्तरे ॥ (२१।२)

तं राजा क्षीणभूयिष्ठम् आकृतीमात्रसूचितम् । (२२।१)

अभिजज्ञे महाबुद्धिं महाबुद्धिर् युधिष्ठिरः ॥ (२२।२)

युधिष्ठिरो ऽहम् अस्मीति वाक्यम् उक्त्वाग्रतः स्थितः । (२३।१)

विदुरस्याश्रवे राजा स च प्रत्याह संज्ञया ॥ (२३।२)

ततः सो ऽनिमिषो भूत्वा राजानं समुदैक्षत । (२४।१)

संयोज्य विदुरस्तस्मिन् दृष्टिं दृष्ट्या समाहितः ॥ (२४।२)

विवेश विदुरो धीमान् गात्रैर् गात्राणि चैव ह । (२५।१)

प्राणान् प्राणेषु च दधद् इन्द्रियाणीन्द्रियेषु च ॥ (२५।२)

स योगबलम् आस्थाय विवेश नृपतेस्तनुम् । (२६।१)

विदुरो धर्मराजस्य तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥ (२६।२)

विदुरस्य शरीरं तत् तथैव स्तब्धलोचनम् । (२७।१)

वृक्षाश्रितं तदा राजा ददर्श गतचेतनम् ॥ (२७।२)

बलवन्तं तथात्मानं मेने बहुगुणं तदा । (२८।१)

धर्मराजो महातेजास्तच्च सस्मार पाण्डवः ॥ (२८।२)

पौराणम् आत्मनः सर्वं विद्यावान् स विशां पते । (२९।१)

योगधर्मं महातेजा व्यासेन कथितं यथा ॥ (२९।२)

धर्मराजस्तु तत्रैनं संचस्कारयिषुस्तदा । (३०।१)

दग्धुकामो ऽभवद् विद्वान् अथ वै वाग् अभाषत ॥ (३०।२)

भो भो राजन्न दग्धव्यम् एतद् विदुरसंज्ञकम् । (३१।१)

कलेवरम् इहैतत् ते धर्म एष सनातनः ॥ (३१।२)

लोकाः संतानका नाम भविष्यन्त्यस्य पार्थिव । (३२।१)

यतिधर्मम् अवाप्तो ऽसौ नैव शोच्यः परंतप ॥ (३२।२)

इत्युक्तो धर्मराजः स विनिवृत्य ततः पुनः । (३३।१)

राज्ञो वैचित्रवीर्यस्य तत् सर्वं प्रत्यवेदयत् ॥ (३३।२)

ततः स राजा द्युतिमान् स च सर्वो जनस्तदा । (३४।१)

भीमसेनादयश्चैव परं विस्मयम् आगताः ॥ (३४।२)

तच्छ्रुत्वा प्रीतिमान् राजा भूत्वा धर्मजम् अब्रवीत् । (३५।१)

आपो मूलं फलं चैव ममेदं प्रतिगृह्यताम् ॥ (३५।२)

यदन्नो हि नरो राजंस्तदन्नो ऽस्यातिथिः स्मृतः । (३६।१)

इत्युक्तः स तथेत्येव प्राह धर्मात्मजो नृपम् । (३६।२)

फलं मूलं च बुभुजे राज्ञा दत्तं सहानुजः ॥ (३६।३)

ततस्ते वृक्षमूलेषु कृतवासपरिग्रहाः । (३७।१)

तां रात्रिं न्यवसन् सर्वे फलमूलजलाशनाः ॥ (३७।२)