महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 72

736 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीमसेन उवाच । (१।१)

bhīmasena uvāca

1.2१.२

यथा यथैव शान्तिः स्यात् कुरूणां मधुसूदन । (१।२)

yathā yathaiva śāntiḥ syāt kurūṇāṃ madhusūdana |

1.3१.३

तथा तथैव भाषेथा मा स्म युद्धेन भीषयेः ॥ (१।३)

tathā tathaiva bhāṣethā mā sma yuddhena bhīṣayeḥ ||

2.1२.१

अमर्षी नित्यसंरब्धः श्रेयोद्वेषी महामनाः । (२।१)

amarṣī nityasaṃrabdhaḥ śreyodveṣī mahāmanāḥ |

2.2२.२

नोग्रं दुर्योधनो वाच्यः साम्नैवैनं समाचरेः ॥ (२।२)

nograṃ duryodhano vācyaḥ sāmnaivainaṃ samācareḥ ||

3.1३.१

प्रकृत्या पापसत्त्वश्च तुल्यचेताश्च दस्युभिः । (३।१)

prakṛtyā pāpasattvaśca tulyacetāśca dasyubhiḥ |

3.2३.२

ऐश्वर्यमदमत्तश्च कृतवैरश्च पाण्डवैः ॥ (३।२)

aiśvaryamadamattaśca kṛtavairaśca pāṇḍavaiḥ ||

4.1४.१

अदीर्घदर्शी निष्ठूरी क्षेप्ता क्रूरपराक्रमः । (४।१)

adīrghadarśī niṣṭhūrī kṣeptā krūraparākramaḥ |

4.2४.२

दीर्घमन्युर् अनेयश्च पापात्मा निकृतिप्रियः ॥ (४।२)

dīrghamanyur aneyaśca pāpātmā nikṛtipriyaḥ ||

5.1५.१

म्रियेतापि न भज्येत नैव जह्यात् स्वकं मतम् । (५।१)

mriyetāpi na bhajyeta naiva jahyāt svakaṃ matam |

5.2५.२

तादृशेन शमं कृष्ण मन्ये परमदुष्करम् ॥ (५।२)

tādṛśena śamaṃ kṛṣṇa manye paramaduṣkaram ||

6.1६.१

सुहृदाम् अप्यवाचीनस्त्यक्तधर्मः प्रियानृतः । (६।१)

suhṛdām apyavācīnastyaktadharmaḥ priyānṛtaḥ |

6.2६.२

प्रतिहन्त्येव सुहृदां वाचश्चैव मनांसि च ॥ (६।२)

pratihantyeva suhṛdāṃ vācaścaiva manāṃsi ca ||

7.1७.१

स मन्युवशम् आपन्नः स्वभावं दुष्टम् आस्थितः । (७।१)

sa manyuvaśam āpannaḥ svabhāvaṃ duṣṭam āsthitaḥ |

7.2७.२

स्वभावात् पापम् अन्वेति तृणैस्तुन्न इवोरगः ॥ (७।२)

svabhāvāt pāpam anveti tṛṇaistunna ivoragaḥ ||

8.1८.१

दुर्योधनो हि यत्सेनः सर्वथा विदितस्तव । (८।१)

duryodhano hi yatsenaḥ sarvathā viditastava |

8.2८.२

यच्छीलो यत्स्वभावश्च यद्बलो यत्पराक्रमः ॥ (८।२)

yacchīlo yatsvabhāvaśca yadbalo yatparākramaḥ ||

9.1९.१

पुरा प्रसन्नाः कुरवः सहपुत्रास्तथा वयम् । (९।१)

purā prasannāḥ kuravaḥ sahaputrāstathā vayam |

9.2९.२

इन्द्रज्येष्ठा इवाभूम मोदमानाः सबान्धवाः ॥ (९।२)

indrajyeṣṭhā ivābhūma modamānāḥ sabāndhavāḥ ||

10.1१०.१

दुर्योधनस्य क्रोधेन भारता मधुसूदन । (१०।१)

duryodhanasya krodhena bhāratā madhusūdana |

10.2१०.२

धक्ष्यन्ते शिशिरापाये वनानीव हुताशनैः ॥ (१०।२)

dhakṣyante śiśirāpāye vanānīva hutāśanaiḥ ||

11.1११.१

अष्टादशेमे राजानः प्रख्याता मधुसूदन । (११।१)

aṣṭādaśeme rājānaḥ prakhyātā madhusūdana |

11.2११.२

ये समुच्चिछिदुर् ज्ञातीन् सुहृदश्च सबान्धवान् ॥ (११।२)

ye samuccichidur jñātīn suhṛdaśca sabāndhavān ||

12.1१२.१

असुराणां समृद्धानां ज्वलताम् इव तेजसा । (१२।१)

asurāṇāṃ samṛddhānāṃ jvalatām iva tejasā |

12.2१२.२

पर्यायकाले धर्मस्य प्राप्ते बलिर् अजायत ॥ (१२।२)

paryāyakāle dharmasya prāpte balir ajāyata ||

13.1१३.१

हैहयानाम् उदावर्तो नीपानां जनमेजयः । (१३।१)

haihayānām udāvarto nīpānāṃ janamejayaḥ |

13.2१३.२

बहुलस्तालजङ्घानां कृमीणाम् उद्धतो वसुः ॥ (१३।२)

bahulastālajaṅghānāṃ kṛmīṇām uddhato vasuḥ ||

14.1१४.१

अजबिन्दुः सुवीराणां सुराष्ट्राणां कुशर्द्धिकः । (१४।१)

ajabinduḥ suvīrāṇāṃ surāṣṭrāṇāṃ kuśarddhikaḥ |

14.2१४.२

अर्कजश्च बलीहानां चीनानां धौतमूलकः ॥ (१४।२)

arkajaśca balīhānāṃ cīnānāṃ dhautamūlakaḥ ||

15.1१५.१

हयग्रीवो विदेहानां वरप्रश्च महौजसाम् । (१५।१)

hayagrīvo videhānāṃ varapraśca mahaujasām |

15.2१५.२

बाहुः सुन्दरवेगानां दीप्ताक्षाणां पुरूरवाः ॥ (१५।२)

bāhuḥ sundaravegānāṃ dīptākṣāṇāṃ purūravāḥ ||

16.1१६.१

सहजश्चेदिमत्स्यानां प्रचेतानां बृहद्बलः । (१६।१)

sahajaścedimatsyānāṃ pracetānāṃ bṛhadbalaḥ |

16.2१६.२

धारणश्चेन्द्रवत्सानां मुकुटानां विगाहनः ॥ (१६।२)

dhāraṇaścendravatsānāṃ mukuṭānāṃ vigāhanaḥ ||

17.1१७.१

शमश्च नन्दिवेगानाम् इत्येते कुलपांसनाः । (१७।१)

śamaśca nandivegānām ityete kulapāṃsanāḥ |

17.2१७.२

युगान्ते कृष्ण सम्भूताः कुलेषु पुरुषाधमाः ॥ (१७।२)

yugānte kṛṣṇa sambhūtāḥ kuleṣu puruṣādhamāḥ ||

18.1१८.१

अप्ययं नः कुरूणां स्याद् युगान्ते कालसंभृतः । (१८।१)

apyayaṃ naḥ kurūṇāṃ syād yugānte kālasaṃbhṛtaḥ |

18.2१८.२

दुर्योधनः कुलाङ्गारो जघन्यः पापपूरुषः ॥ (१८।२)

duryodhanaḥ kulāṅgāro jaghanyaḥ pāpapūruṣaḥ ||

19.1१९.१

तस्मान्मृदु शनैर् एनं ब्रूया धर्मार्थसंहितम् । (१९।१)

tasmānmṛdu śanair enaṃ brūyā dharmārthasaṃhitam |

19.2१९.२

कामानुबन्धबहुलं नोग्रम् उग्रपराक्रमम् ॥ (१९।२)

kāmānubandhabahulaṃ nogram ugraparākramam ||

20.1२०.१

अपि दुर्योधनं कृष्ण सर्वे वयम् अधश्चराः । (२०।१)

api duryodhanaṃ kṛṣṇa sarve vayam adhaścarāḥ |

20.2२०.२

नीचैर् भूत्वानुयास्यामो मा स्म नो भरता नशन् ॥ (२०।२)

nīcair bhūtvānuyāsyāmo mā sma no bharatā naśan ||

21.1२१.१

अप्युदासीनवृत्तिः स्याद् यथा नः कुरुभिः सह । (२१।१)

apyudāsīnavṛttiḥ syād yathā naḥ kurubhiḥ saha |

21.2२१.२

वासुदेव तथा कार्यं न कुरून् अनयः स्पृशेत् ॥ (२१।२)

vāsudeva tathā kāryaṃ na kurūn anayaḥ spṛśet ||

22.1२२.१

वाच्यः पितामहो वृद्धो ये च कृष्ण सभासदः । (२२।१)

vācyaḥ pitāmaho vṛddho ye ca kṛṣṇa sabhāsadaḥ |

22.2२२.२

भ्रातॄणाम् अस्तु सौभ्रात्रं धार्तराष्ट्रः प्रशाम्यताम् ॥ (२२।२)

bhrātṝṇām astu saubhrātraṃ dhārtarāṣṭraḥ praśāmyatām ||

23.1२३.१

अहम् एतद् ब्रवीम्येवं राजा चैव प्रशंसति । (२३।१)

aham etad bravīmyevaṃ rājā caiva praśaṃsati |

23.2२३.२

अर्जुनो नैव युद्धार्थी भूयसी हि दयार्जुने ॥ (२३।२)

arjuno naiva yuddhārthī bhūyasī hi dayārjune ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit