MBh, 5, 72
Select a line for its word-by-word analysis.
यथा यथैव शान्तिः स्यात् कुरूणां मधुसूदन । (१।२)
yathā yathaiva śāntiḥ syāt kurūṇāṃ madhusūdana |
तथा तथैव भाषेथा मा स्म युद्धेन भीषयेः ॥ (१।३)
tathā tathaiva bhāṣethā mā sma yuddhena bhīṣayeḥ ||
नोग्रं दुर्योधनो वाच्यः साम्नैवैनं समाचरेः ॥ (२।२)
nograṃ duryodhano vācyaḥ sāmnaivainaṃ samācareḥ ||
प्रकृत्या पापसत्त्वश्च तुल्यचेताश्च दस्युभिः । (३।१)
prakṛtyā pāpasattvaśca tulyacetāśca dasyubhiḥ |
अदीर्घदर्शी निष्ठूरी क्षेप्ता क्रूरपराक्रमः । (४।१)
adīrghadarśī niṣṭhūrī kṣeptā krūraparākramaḥ |
दीर्घमन्युर् अनेयश्च पापात्मा निकृतिप्रियः ॥ (४।२)
dīrghamanyur aneyaśca pāpātmā nikṛtipriyaḥ ||
म्रियेतापि न भज्येत नैव जह्यात् स्वकं मतम् । (५।१)
mriyetāpi na bhajyeta naiva jahyāt svakaṃ matam |
सुहृदाम् अप्यवाचीनस्त्यक्तधर्मः प्रियानृतः । (६।१)
suhṛdām apyavācīnastyaktadharmaḥ priyānṛtaḥ |
स मन्युवशम् आपन्नः स्वभावं दुष्टम् आस्थितः । (७।१)
sa manyuvaśam āpannaḥ svabhāvaṃ duṣṭam āsthitaḥ |
स्वभावात् पापम् अन्वेति तृणैस्तुन्न इवोरगः ॥ (७।२)
svabhāvāt pāpam anveti tṛṇaistunna ivoragaḥ ||
यच्छीलो यत्स्वभावश्च यद्बलो यत्पराक्रमः ॥ (८।२)
yacchīlo yatsvabhāvaśca yadbalo yatparākramaḥ ||
इन्द्रज्येष्ठा इवाभूम मोदमानाः सबान्धवाः ॥ (९।२)
indrajyeṣṭhā ivābhūma modamānāḥ sabāndhavāḥ ||
ये समुच्चिछिदुर् ज्ञातीन् सुहृदश्च सबान्धवान् ॥ (११।२)
ye samuccichidur jñātīn suhṛdaśca sabāndhavān ||
पर्यायकाले धर्मस्य प्राप्ते बलिर् अजायत ॥ (१२।२)
paryāyakāle dharmasya prāpte balir ajāyata ||
बहुलस्तालजङ्घानां कृमीणाम् उद्धतो वसुः ॥ (१३।२)
bahulastālajaṅghānāṃ kṛmīṇām uddhato vasuḥ ||
अजबिन्दुः सुवीराणां सुराष्ट्राणां कुशर्द्धिकः । (१४।१)
ajabinduḥ suvīrāṇāṃ surāṣṭrāṇāṃ kuśarddhikaḥ |
बाहुः सुन्दरवेगानां दीप्ताक्षाणां पुरूरवाः ॥ (१५।२)
bāhuḥ sundaravegānāṃ dīptākṣāṇāṃ purūravāḥ ||
सहजश्चेदिमत्स्यानां प्रचेतानां बृहद्बलः । (१६।१)
sahajaścedimatsyānāṃ pracetānāṃ bṛhadbalaḥ |
धारणश्चेन्द्रवत्सानां मुकुटानां विगाहनः ॥ (१६।२)
dhāraṇaścendravatsānāṃ mukuṭānāṃ vigāhanaḥ ||
युगान्ते कृष्ण सम्भूताः कुलेषु पुरुषाधमाः ॥ (१७।२)
yugānte kṛṣṇa sambhūtāḥ kuleṣu puruṣādhamāḥ ||
अप्ययं नः कुरूणां स्याद् युगान्ते कालसंभृतः । (१८।१)
apyayaṃ naḥ kurūṇāṃ syād yugānte kālasaṃbhṛtaḥ |
दुर्योधनः कुलाङ्गारो जघन्यः पापपूरुषः ॥ (१८।२)
duryodhanaḥ kulāṅgāro jaghanyaḥ pāpapūruṣaḥ ||
तस्मान्मृदु शनैर् एनं ब्रूया धर्मार्थसंहितम् । (१९।१)
tasmānmṛdu śanair enaṃ brūyā dharmārthasaṃhitam |
अपि दुर्योधनं कृष्ण सर्वे वयम् अधश्चराः । (२०।१)
api duryodhanaṃ kṛṣṇa sarve vayam adhaścarāḥ |
नीचैर् भूत्वानुयास्यामो मा स्म नो भरता नशन् ॥ (२०।२)
nīcair bhūtvānuyāsyāmo mā sma no bharatā naśan ||
अप्युदासीनवृत्तिः स्याद् यथा नः कुरुभिः सह । (२१।१)
apyudāsīnavṛttiḥ syād yathā naḥ kurubhiḥ saha |
वासुदेव तथा कार्यं न कुरून् अनयः स्पृशेत् ॥ (२१।२)
vāsudeva tathā kāryaṃ na kurūn anayaḥ spṛśet ||
वाच्यः पितामहो वृद्धो ये च कृष्ण सभासदः । (२२।१)
vācyaḥ pitāmaho vṛddho ye ca kṛṣṇa sabhāsadaḥ |
भ्रातॄणाम् अस्तु सौभ्रात्रं धार्तराष्ट्रः प्रशाम्यताम् ॥ (२२।२)
bhrātṝṇām astu saubhrātraṃ dhārtarāṣṭraḥ praśāmyatām ||
अहम् एतद् ब्रवीम्येवं राजा चैव प्रशंसति । (२३।१)
aham etad bravīmyevaṃ rājā caiva praśaṃsati |
अर्जुनो नैव युद्धार्थी भूयसी हि दयार्जुने ॥ (२३।२)
arjuno naiva yuddhārthī bhūyasī hi dayārjune ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.