दमयन्त्युवाच । (१।१)

गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः । (१।२)

उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः ॥ (१।३)

अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वं समाहिता । (२।१)

पृच्छेथाः पुरुषं ह्येनं यथातत्त्वम् अनिन्दिते ॥ (२।२)

अत्र मे महती शङ्का भवेद् एष नलो नृपः । (३।१)

तथा च मे मनस्तुष्टिर् हृदयस्य च निर्वृतिः ॥ (३।२)

ब्रूयाश् चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा । (४।१)

प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुध्येथास्त्वम् अनिन्दिते ॥ (४।२)

बृहदश्व उवाच । (५।१)

एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकम् अब्रवीत् । (५।२)

दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थान्ववैक्षत ॥ (५।३)

केशिन्युवाच । (६।१)

स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम् । (६।२)

दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ ॥ (६।३)

कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थम् इह चागताः । (७।१)

तत् त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुम् इच्छति ॥ (७।२)

बाहुक उवाच । (८।१)

श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कौसल्येन यशस्विना । (८।२)

द्वितीयो दमयन्त्या वै श्वोभूत इति भामिनि ॥ (८।३)

श्रुत्वा तं प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिः । (९।१)

हयैर् वातजवैर् मुख्यैर् अहम् अस्य च सारथिः ॥ (९।२)

केशिन्युवाच । (१०।१)

अथ यो ऽसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनः । (१०।२)

त्वं च कस्य कथं चेदं त्वयि कर्म समाहितम् ॥ (१०।३)

बाहुक उवाच । (११।१)

पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रुतः । (११।२)

स नले विद्रुते भद्रे भाङ्गस्वरिम् उपस्थितः ॥ (११।३)

अहम् अप्यश्वकुशलः सूदत्वे च सुनिष्ठितः । (१२।१)

ऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम् ॥ (१२।२)

केशिन्युवाच । (१३।१)

अथ जानाति वार्ष्णेयः क्व नु राजा नलो गतः । (१३।२)

कथंचित् त्वयि वैतेन कथितं स्यात् तु बाहुक ॥ (१३।३)

बाहुक उवाच । (१४।१)

इहैव पुत्रौ निक्षिप्य नलस्याशुभकर्मणः । (१४।२)

गतस् ततो यथाकामं नैष जानाति नैषधम् ॥ (१४।३)

न चान्यः पुरुषः कश्चिन् नलं वेत्ति यशस्विनि । (१५।१)

गूढश्चरति लोके ऽस्मिन् नष्टरूपो महीपतिः ॥ (१५।२)

आत्मैव हि नलं वेत्ति या चास्य तदनन्तरा । (१६।१)

न हि वै तानि लिङ्गानि नलं शंसन्ति कर्हिचित् ॥ (१६।२)

केशिन्युवाच । (१७।१)

यो ऽसावयोध्यां प्रथमं गतवान् ब्राह्मणस् तदा । (१७।२)

इमानि नारीवाक्यानि कथयानः पुनः पुनः ॥ (१७।३)

क्व नु त्वं कितव छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम । (१८।१)

उत्सृज्य विपिने सुप्ताम् अनुरक्तां प्रियां प्रिय ॥ (१८।२)

सा वै यथा समादिष्टा तत्रास्ते त्वत्प्रतीक्षिणी । (१९।१)

दह्यमाना दिवारात्रं वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ॥ (१९।२)

तस्या रुदन्त्याः सततं तेन दुःखेन पार्थिव । (२०।१)

प्रसादं कुरु वै वीर प्रतिवाक्यं प्रयच्छ च ॥ (२०।२)

तस्यास् तत् प्रियम् आख्यानं प्रब्रवीहि महामते । (२१।१)

तद् एव वाक्यं वैदर्भी श्रोतुम् इच्छत्यनिन्दिता ॥ (२१।२)

एतच्छ्रुत्वा प्रतिवचस् तस्य दत्तं त्वया किल । (२२।१)

यत् पुरा तत् पुनस् त्वत्तो वैदर्भी श्रोतुम् इच्छति ॥ (२२।२)

बृहदश्व उवाच । (२३।१)

एवम् उक्तस्य केशिन्या नलस्य कुरुनन्दन । (२३।२)

हृदयं व्यथितं चासीद् अश्रुपूर्णे च लोचने ॥ (२३।३)

स निगृह्यात्मनो दुःखं दह्यमानो महीपतिः । (२४।१)

बाष्पसंदिग्धया वाचा पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

वैषम्यम् अपि सम्प्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः । (२५।१)

आत्मानम् आत्मना सत्यो जितस्वर्गा न संशयः ॥ (२५।२)

रहिता भर्तृभिश् चैव न क्रुध्यन्ति कदाचन । (२६।१)

प्राणांश् चारित्रकवचा धारयन्तीह सत्स्त्रियः ॥ (२६।२)

प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर् हृतवाससः । (२७।१)

आधिभिर् दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुम् अर्हति ॥ (२७।२)

सत्कृतासत्कृता वापि पतिं दृष्ट्वा तथागतम् । (२८।१)

भ्रष्टराज्यं श्रिया हीनं क्षुधितं व्यसनाप्लुतम् ॥ (२८।२)

एवं ब्रुवाणस् तद् वाक्यं नलः परमदुःखितः । (२९।१)

न बाष्पम् अशकत् सोढुं प्ररुरोद च भारत ॥ (२९।२)

ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत् । (३०।१)

तत् सर्वं कथितं चैव विकारं चैव तस्य तम् ॥ (३०।२)