महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 242

540 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततस् तु शिल्पिनः सर्वे अमात्यप्रवराश्च ह । (१।२)

tatas tu śilpinaḥ sarve amātyapravarāśca ha |

1.3१.३

विदुरश् च महाप्राज्ञो धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ (१।३)

viduraś ca mahāprājño dhārtarāṣṭre nyavedayat ||

2.1२.१

सज्जं क्रतुवरं राजन् कालप्राप्तं च भारत । (२।१)

sajjaṃ kratuvaraṃ rājan kālaprāptaṃ ca bhārata |

2.2२.२

सौवर्णं च कृतं दिव्यं लाङ्गलं सुमहाधनम् ॥ (२।२)

sauvarṇaṃ ca kṛtaṃ divyaṃ lāṅgalaṃ sumahādhanam ||

3.1३.१

एतच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धार्तराष्ट्रो विशां पते । (३।१)

etacchrutvā nṛpaśreṣṭho dhārtarāṣṭro viśāṃ pate |

3.2३.२

आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम् ॥ (३।२)

ājñāpayāmāsa nṛpaḥ kraturājapravartanam ||

4.1४.१

ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः । (४।१)

tataḥ pravavṛte yajñaḥ prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ |

4.2४.२

दीक्षितश्चापि गान्धारिर् यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ॥ (४।२)

dīkṣitaścāpi gāndhārir yathāśāstraṃ yathākramam ||

5.1५.१

प्रहृष्टो धृतराष्ट्रो ऽभूद् विदुरश् च महायशाः । (५।१)

prahṛṣṭo dhṛtarāṣṭro 'bhūd viduraś ca mahāyaśāḥ |

5.2५.२

भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी ॥ (५।२)

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo gāndhārī ca yaśasvinī ||

6.1६.१

निमन्त्रणार्थं दूतांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान् । (६।१)

nimantraṇārthaṃ dūtāṃśca preṣayāmāsa śīghragān |

6.2६.२

पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च । (६।२)

pārthivānāṃ ca rājendra brāhmaṇānāṃ tathaiva ca |

6.3६.३

ते प्रयाता यथोद्दिष्टं दूतास् त्वरितवाहनाः ॥ (६।३)

te prayātā yathoddiṣṭaṃ dūtās tvaritavāhanāḥ ||

7.1७.१

तत्र कंचित् प्रयातं तु दूतं दुःशासनो ऽब्रवीत् । (७।१)

tatra kaṃcit prayātaṃ tu dūtaṃ duḥśāsano 'bravīt |

7.2७.२

गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान् पापपूरुषान् । (७।२)

gaccha dvaitavanaṃ śīghraṃ pāṇḍavān pāpapūruṣān |

7.3७.३

निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्तस्मिन् महावने ॥ (७।३)

nimantraya yathānyāyaṃ viprāṃstasmin mahāvane ||

8.1८.१

स गत्वा पाण्डवावासम् उवाचाभिप्रणम्य तान् । (८।१)

sa gatvā pāṇḍavāvāsam uvācābhipraṇamya tān |

8.2८.२

दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः ॥ (८।२)

duryodhano mahārāja yajate nṛpasattamaḥ ||

9.1९.१

स्ववीर्यार्जितम् अर्थौघम् अवाप्य कुरुनन्दनः । (९।१)

svavīryārjitam arthaugham avāpya kurunandanaḥ |

9.2९.२

तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश् च ततस् ततः ॥ (९।२)

tatra gacchanti rājāno brāhmaṇāś ca tatas tataḥ ||

10.1१०.१

अहं तु प्रेषितो राजन् कौरवेण महात्मना । (१०।१)

ahaṃ tu preṣito rājan kauraveṇa mahātmanā |

10.2१०.२

आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः । (१०।२)

āmantrayati vo rājā dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ |

10.3१०.३

मनो ऽभिलषितं राज्ञस् तं क्रतुं द्रष्टुम् अर्हथ ॥ (१०।३)

mano 'bhilaṣitaṃ rājñas taṃ kratuṃ draṣṭum arhatha ||

11.1११.१

ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम् । (११।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā tacchrutvā dūtabhāṣitam |

11.2११.२

अब्रवीन् नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः । (११।२)

abravīn nṛpaśārdūlo diṣṭyā rājā suyodhanaḥ |

11.3११.३

यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः ॥ (११।३)

yajate kratumukhyena pūrveṣāṃ kīrtivardhanaḥ ||

12.1१२.१

वयम् अप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन । (१२।१)

vayam apyupayāsyāmo na tvidānīṃ kathaṃcana |

12.2१२.२

समयः परिपाल्यो नो यावद् वर्षं त्रयोदशम् ॥ (१२।२)

samayaḥ paripālyo no yāvad varṣaṃ trayodaśam ||

13.1१३.१

श्रुत्वैतद् धर्मराजस्य भीमो वचनम् अब्रवीत् । (१३।१)

śrutvaitad dharmarājasya bhīmo vacanam abravīt |

13.2१३.२

तदा तु नृपतिर् गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१३।२)

tadā tu nṛpatir gantā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

14.1१४.१

अस्त्रशस्त्रप्रदीप्ते ऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति । (१४।१)

astraśastrapradīpte 'gnau yadā taṃ pātayiṣyati |

14.2१४.२

वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं रणसत्त्रे नराधिपः ॥ (१४।२)

varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ raṇasattre narādhipaḥ ||

15.1१५.१

यदा क्रोधहविर् मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः । (१५।१)

yadā krodhahavir moktā dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ |

15.2१५.२

आगन्तारस् तदा स्मेति वाच्यस् ते स सुयोधनः ॥ (१५।२)

āgantāras tadā smeti vācyas te sa suyodhanaḥ ||

16.1१६.१

शेषास् तु पाण्डवा राजन् नैवोचुः किंचिद् अप्रियम् । (१६।१)

śeṣās tu pāṇḍavā rājan naivocuḥ kiṃcid apriyam |

16.2१६.२

दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ (१६।२)

dūtaścāpi yathāvṛttaṃ dhārtarāṣṭre nyavedayat ||

17.1१७.१

अथाजग्मुर् नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः । (१७।१)

athājagmur naraśreṣṭhā nānājanapadeśvarāḥ |

17.2१७.२

ब्राह्मणाश् च महाभागा धार्तराष्ट्रपुरं प्रति ॥ (१७।२)

brāhmaṇāś ca mahābhāgā dhārtarāṣṭrapuraṃ prati ||

18.1१८.१

ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथावर्णं यथाक्रमम् । (१८।१)

te tvarcitā yathāśāstraṃ yathāvarṇaṃ yathākramam |

18.2१८.२

मुदा परमया युक्ताः प्रीत्या चापि नरेश्वर ॥ (१८।२)

mudā paramayā yuktāḥ prītyā cāpi nareśvara ||

19.1१९.१

धृतराष्ट्रो ऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः । (१९।१)

dhṛtarāṣṭro 'pi rājendra saṃvṛtaḥ sarvakauravaiḥ |

19.2१९.२

हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत ॥ (१९।२)

harṣeṇa mahatā yukto viduraṃ pratyabhāṣata ||

20.1२०.१

यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्याद् अन्नसंयुतः । (२०।१)

yathā sukhī janaḥ sarvaḥ kṣattaḥ syād annasaṃyutaḥ |

20.2२०.२

तुष्येच्च यज्ञसदने तथा क्षिप्रं विधीयताम् ॥ (२०।२)

tuṣyecca yajñasadane tathā kṣipraṃ vidhīyatām ||

21.1२१.१

विदुरस् त्वेवम् आज्ञप्तः सर्ववर्णान् अरिंदम । (२१।१)

viduras tvevam ājñaptaḥ sarvavarṇān ariṃdama |

21.2२१.२

यथाप्रमाणतो विद्वान् पूजयामास धर्मवित् ॥ (२१।२)

yathāpramāṇato vidvān pūjayāmāsa dharmavit ||

22.1२२.१

भक्ष्यभोज्यान्नपानेन माल्यैश् चापि सुगन्धिभिः । (२२।१)

bhakṣyabhojyānnapānena mālyaiś cāpi sugandhibhiḥ |

22.2२२.२

वासोभिर् विविधैश् चैव योजयामास हृष्टवत् ॥ (२२।२)

vāsobhir vividhaiś caiva yojayāmāsa hṛṣṭavat ||

23.1२३.१

कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम् । (२३।१)

kṛtvā hyavabhṛthaṃ vīro yathāśāstraṃ yathākramam |

23.2२३.२

सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु । (२३।२)

sāntvayitvā ca rājendro dattvā ca vividhaṃ vasu |

23.3२३.३

विसर्जयामास नृपान् ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥ (२३।३)

visarjayāmāsa nṛpān brāhmaṇāṃśca sahasraśaḥ ||

24.1२४.१

विसर्जयित्वा स नृपान् भ्रातृभिः परिवारितः । (२४।१)

visarjayitvā sa nṛpān bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |

24.2२४.२

विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः ॥ (२४।२)

viveśa hāstinapuraṃ sahitaḥ karṇasaubalaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 242

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit