महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 17

614 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्रौपद्युवाच । (१।१)

draupadyuvāca |

1.2१.२

अशोच्यं नु कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः । (१।२)

aśocyaṃ nu kutastasyā yasyā bhartā yudhiṣṭhiraḥ |

1.3१.३

जानन् सर्वाणि दुःखानि किं मां त्वं परिपृच्छसि ॥ (१।३)

jānan sarvāṇi duḥkhāni kiṃ māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||

2.1२.१

यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदानयत् । (२।१)

yanmāṃ dāsīpravādena prātikāmī tadānayat |

2.2२.२

सभायां पार्षदो मध्ये तन्मां दहति भारत ॥ (२।२)

sabhāyāṃ pārṣado madhye tanmāṃ dahati bhārata ||

3.1३.१

पार्थिवस्य सुता नाम का नु जीवेत मादृशी । (३।१)

pārthivasya sutā nāma kā nu jīveta mādṛśī |

3.2३.२

अनुभूय भृशं दुःखम् अन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ (३।२)

anubhūya bhṛśaṃ duḥkham anyatra draupadīṃ prabho ||

4.1४.१

वनवासगतायाश्च सैन्धवेन दुरात्मना । (४।१)

vanavāsagatāyāśca saindhavena durātmanā |

4.2४.२

परामर्शं द्वितीयं च सोढुम् उत्सहते नु का ॥ (४।२)

parāmarśaṃ dvitīyaṃ ca soḍhum utsahate nu kā ||

5.1५.१

मत्स्यराज्ञः समक्षं च तस्य धूर्तस्य पश्यतः । (५।१)

matsyarājñaḥ samakṣaṃ ca tasya dhūrtasya paśyataḥ |

5.2५.२

कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ (५।२)

kīcakena padā spṛṣṭā kā nu jīveta mādṛśī ||

6.1६.१

एवं बहुविधैः क्लेशैः क्लिश्यमानां च भारत । (६।१)

evaṃ bahuvidhaiḥ kleśaiḥ kliśyamānāṃ ca bhārata |

6.2६.२

न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ (६।२)

na māṃ jānāsi kaunteya kiṃ phalaṃ jīvitena me ||

7.1७.१

यो ऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत । (७।१)

yo 'yaṃ rājño virāṭasya kīcako nāma bhārata |

7.2७.२

सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ (७।२)

senānīḥ puruṣavyāghra syālaḥ paramadurmatiḥ ||

8.1८.१

स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि । (८।१)

sa māṃ sairandhriveṣeṇa vasantīṃ rājaveśmani |

8.2८.२

नित्यम् एवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ (८।२)

nityam evāha duṣṭātmā bhāryā mama bhaveti vai ||

9.1९.१

तेनोपमन्त्र्यमाणाया वधार्हेण सपत्नहन् । (९।१)

tenopamantryamāṇāyā vadhārheṇa sapatnahan |

9.2९.२

कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ (९।२)

kāleneva phalaṃ pakvaṃ hṛdayaṃ me vidīryate ||

10.1१०.१

भ्रातरं च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् । (१०।१)

bhrātaraṃ ca vigarhasva jyeṣṭhaṃ durdyūtadevinam |

10.2१०.२

यस्यास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखम् एतद् अनन्तकम् ॥ (१०।२)

yasyāsmi karmaṇā prāptā duḥkham etad anantakam ||

11.1११.१

को हि राज्यं परित्यज्य सर्वस्वं चात्मना सह । (११।१)

ko hi rājyaṃ parityajya sarvasvaṃ cātmanā saha |

11.2११.२

प्रव्रज्यायैव दीव्येत विना दुर्द्यूतदेविनम् ॥ (११।२)

pravrajyāyaiva dīvyeta vinā durdyūtadevinam ||

12.1१२.१

यदि निष्कसहस्रेण यच्चान्यत् सारवद् धनम् । (१२।१)

yadi niṣkasahasreṇa yaccānyat sāravad dhanam |

12.2१२.२

सायंप्रातर् अदेविष्यद् अपि संवत्सरान् बहून् ॥ (१२।२)

sāyaṃprātar adeviṣyad api saṃvatsarān bahūn ||

13.1१३.१

रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यम् अजाविकम् । (१३।१)

rukmaṃ hiraṇyaṃ vāsāṃsi yānaṃ yugyam ajāvikam |

13.2१३.२

अश्वाश्वतरसंघांश्च न जातु क्षयम् आवहेत् ॥ (१३।२)

aśvāśvatarasaṃghāṃśca na jātu kṣayam āvahet ||

14.1१४.१

सो ऽयं द्यूतप्रवादेन श्रिया प्रत्यवरोपितः । (१४।१)

so 'yaṃ dyūtapravādena śriyā pratyavaropitaḥ |

14.2१४.२

तूष्णीम् आस्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ (१४।२)

tūṣṇīm āste yathā mūḍhaḥ svāni karmāṇi cintayan ||

15.1१५.१

दश नागसहस्राणि पद्मिनां हेममालिनाम् । (१५।१)

daśa nāgasahasrāṇi padmināṃ hemamālinām |

15.2१५.२

यं यान्तम् अनुयान्तीह सो ऽयं द्यूतेन जीवति ॥ (१५।२)

yaṃ yāntam anuyāntīha so 'yaṃ dyūtena jīvati ||

16.1१६.१

तथा शतसहस्राणि नृणाम् अमिततेजसाम् । (१६।१)

tathā śatasahasrāṇi nṛṇām amitatejasām |

16.2१६.२

उपासते महाराजम् इन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ (१६।२)

upāsate mahārājam indraprasthe yudhiṣṭhiram ||

17.1१७.१

शतं दासीसहस्राणि यस्य नित्यं महानसे । (१७।१)

śataṃ dāsīsahasrāṇi yasya nityaṃ mahānase |

17.2१७.२

पात्रीहस्तं दिवारात्रम् अतिथीन् भोजयन्त्युत ॥ (१७।२)

pātrīhastaṃ divārātram atithīn bhojayantyuta ||

18.1१८.१

एष निष्कसहस्राणि प्रदाय ददतां वरः । (१८।१)

eṣa niṣkasahasrāṇi pradāya dadatāṃ varaḥ |

18.2१८.२

द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ (१८।२)

dyūtajena hyanarthena mahatā samupāvṛtaḥ ||

19.1१९.१

एनं हि स्वरसम्पन्ना बहवः सूतमागधाः । (१९।१)

enaṃ hi svarasampannā bahavaḥ sūtamāgadhāḥ |

19.2१९.२

सायंप्रातर् उपातिष्ठन् सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ (१९।२)

sāyaṃprātar upātiṣṭhan sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ||

20.1२०.१

सहस्रम् ऋषयो यस्य नित्यम् आसन् सभासदः । (२०।१)

sahasram ṛṣayo yasya nityam āsan sabhāsadaḥ |

20.2२०.२

तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैर् उपस्थिताः ॥ (२०।२)

tapaḥśrutopasaṃpannāḥ sarvakāmair upasthitāḥ ||

21.1२१.१

अन्धान् वृद्धांस्तथानाथान् सर्वान् राष्ट्रेषु दुर्गतान् । (२१।१)

andhān vṛddhāṃstathānāthān sarvān rāṣṭreṣu durgatān |

21.2२१.२

बिभर्त्यविमना नित्यम् आनृशंस्याद् युधिष्ठिरः ॥ (२१।२)

bibhartyavimanā nityam ānṛśaṃsyād yudhiṣṭhiraḥ ||

22.1२२.१

स एष निरयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः । (२२।१)

sa eṣa nirayaṃ prāpto matsyasya paricārakaḥ |

22.2२२.२

सभायां देविता राज्ञः कङ्को ब्रूते युधिष्ठिरः ॥ (२२।२)

sabhāyāṃ devitā rājñaḥ kaṅko brūte yudhiṣṭhiraḥ ||

23.1२३.१

इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः । (२३।१)

indraprasthe nivasataḥ samaye yasya pārthivāḥ |

23.2२३.२

आसन् बलिभृतः सर्वे सो ऽद्यान्यैर् भृतिम् इच्छति ॥ (२३।२)

āsan balibhṛtaḥ sarve so 'dyānyair bhṛtim icchati ||

24.1२४.१

पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन् वशवर्तिनः । (२४।१)

pārthivāḥ pṛthivīpālā yasyāsan vaśavartinaḥ |

24.2२४.२

स वशे विवशो राजा परेषाम् अद्य वर्तते ॥ (२४।२)

sa vaśe vivaśo rājā pareṣām adya vartate ||

25.1२५.१

प्रताप्य पृथिवीं सर्वां रश्मिवान् इव तेजसा । (२५।१)

pratāpya pṛthivīṃ sarvāṃ raśmivān iva tejasā |

25.2२५.२

सो ऽयं राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ (२५।२)

so 'yaṃ rājño virāṭasya sabhāstāro yudhiṣṭhiraḥ ||

26.1२६.१

यम् उपासन्त राजानः सभायाम् ऋषिभिः सह । (२६।१)

yam upāsanta rājānaḥ sabhāyām ṛṣibhiḥ saha |

26.2२६.२

तम् उपासीनम् अद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ (२६।२)

tam upāsīnam adyānyaṃ paśya pāṇḍava pāṇḍavam ||

27.1२७.१

अतदर्हं महाप्राज्ञं जीवितार्थे ऽभिसंश्रितम् । (२७।१)

atadarhaṃ mahāprājñaṃ jīvitārthe 'bhisaṃśritam |

27.2२७.२

दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद् धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ (२७।२)

dṛṣṭvā kasya na duḥkhaṃ syād dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram ||

28.1२८.१

उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्ना वीर वसुंधरा । (२८।१)

upāste sma sabhāyāṃ yaṃ kṛtsnā vīra vasuṃdharā |

28.2२८.२

तम् उपासीनम् अद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ (२८।२)

tam upāsīnam adyānyaṃ paśya bhārata bhāratam ||

29.1२९.१

एवं बहुविधैर् दुःखैः पीड्यमानाम् अनाथवत् । (२९।१)

evaṃ bahuvidhair duḥkhaiḥ pīḍyamānām anāthavat |

29.2२९.२

शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ (२९।२)

śokasāgaramadhyasthāṃ kiṃ māṃ bhīma na paśyasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit