वैशंपायन उवाच । (१।१)

हते चित्राङ्गदे भीष्मो बाले भ्रातरि चानघ । (१।२)

पालयामास तद् राज्यं सत्यवत्या मते स्थितः । (१।३)

तथा विचित्रवीर्यं तु वर्तमानं सुखे ऽतुले ॥ (१।४)

सम्प्राप्तयौवनं पश्यन् भ्रातरं धीमतां वरम् । (२।१)

भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन् मतिम् ॥ (२।२)

अथ काशिपतेर् भीष्मः कन्यास्तिस्रो ऽप्सरःसमाः । (३।१)

शुश्राव सहिता राजन् वृण्वतीर् वै स्वयंवरम् ॥ (३।२)

ततः स रथिनां श्रेष्ठो रथेनैकेन वर्मभृत् । (४।१)

जगामानुमते मातुः पुरीं वाराणसीं प्रति ॥ (४।२)

तत्र राज्ञः समुदितान् सर्वतः समुपागतान् । (५।१)

ददर्श कन्यास्ताश्चैव भीष्मः शंतनुनन्दनः । (५।२)

तासां कामेन संमत्ताः सहिताः काशिकोसलाः । (५।३)

वङ्गाः पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च ते जग्मुस्तां पुरीं प्रति ॥ (५।४)

कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु नामस्वथ सहस्रशः । (६।१)

वैशंपायनः । (६।२)

एकाकिनं तदा भीष्मं वृद्धं शांतनुनन्दनम् । (६।३)

सोद्वेगा इव तं दृष्ट्वा कन्याः परमशोभनाः । (६।४)

अपाक्रामन्त ताः सर्वा वृद्ध इत्येव चिन्तया । (६।५)

वृद्धः परमधर्मात्मा वलीपलितधारणः । (६।६)

किंकारणम् इहायातो निर्लज्जो भरतर्षभः । (६।७)

मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं वदिष्यति भारत । (६।८)

ब्रह्मचारीति भीष्मो हि वृथैव प्रथितो भुवि । (६।९)

इत्येवं प्रब्रुवन्तस्ते हसन्ति स्म नृपाधमाः । (६।१०)

क्षत्रियाणां वचः श्रुत्वा भीष्मश्चुक्रोध भारत । (६।११)

भीष्मः स्वयं तदा राजन् वरयामास ताः प्रभुः ॥ (६।१२)

उवाच च महीपालान् राजञ् जलदनिःस्वनः । (७।१)

रथम् आरोप्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ॥ (७।२)

आहूय दानं कन्यानां गुणवद्भ्यः स्मृतं बुधैः । (८।१)

अलंकृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्यपि ॥ (८।२)

प्रयच्छन्त्यपरे कन्यां मिथुनेन गवाम् अपि । (९।१)

वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्ये ऽनुमान्य च ॥ (९।२)

प्रमत्ताम् उपयान्त्यन्ये स्वयम् अन्ये च विन्दते । (१०।१)

आर्षं विधिं पुरस्कृत्य दारान् विन्दन्ति चापरे । (१०।२)

अष्टमं तम् अथो वित्त विवाहं कविभिः स्मृतम् ॥ (१०।३)

स्वयंवरं तु राजन्याः प्रशंसन्त्युपयान्ति च । (११।१)

प्रमथ्य तु हृताम् आहुर् ज्यायसीं धर्मवादिनः ॥ (११।२)

ता इमाः पृथिवीपाला जिहीर्षामि बलाद् इतः । (१२।१)

ते यतध्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा । (१२।२)

स्थितो ऽहं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ (१२।३)

एवम् उक्त्वा महीपालान् काशिराजं च वीर्यवान् । (१३।१)

सर्वाः कन्याः स कौरव्यो रथम् आरोपयत् स्वकम् । (१३।२)

आमन्त्र्य च स तान् प्रायाच्छीघ्रं कन्याः प्रगृह्य ताः ॥ (१३।३)

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे समुत्पेतुर् अमर्षिताः । (१४।१)

संस्पृशन्तः स्वकान् बाहून् दशन्तो दशनच्छदान् ॥ (१४।२)

तेषाम् आभरणान्याशु त्वरितानां विमुञ्चताम् । (१५।१)

आमुञ्चतां च वर्माणि संभ्रमः सुमहान् अभूत् ॥ (१५।२)

ताराणाम् इव संपातो बभूव जनमेजय । (१६।१)

भूषणानां च शुभ्राणां कवचानां च सर्वशः ॥ (१६।२)

सवर्मभिर् भूषणैस्ते द्राग् भ्राजद्भिर् इतस्ततः । (१७।१)

सक्रोधामर्षजिह्मभ्रूसकषायदृशस् तथा ॥ (१७।२)

सूतोपकॢप्तान् रुचिरान् सदश्वोद्यतधूर्गतान् । (१८।१)

रथान् आस्थाय ते वीराः सर्वप्रहरणान्विताः । (१८।२)

प्रयान्तम् एकं कौरव्यम् अनुसस्रुर् उदायुधाः ॥ (१८।३)

ततः समभवद् युद्धं तेषां तस्य च भारत । (१९।१)

एकस्य च बहूनां च तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ (१९।२)

ते त्विषून् दशसाहस्रांस्तस्मै युगपद् आक्षिपन् । (२०।१)

अप्राप्तांश्चैव तान् आशु भीष्मः सर्वांस्तदाछिनत् । (२०।२)

आछिनच्छरवर्षेण महता लोमवाहिना ॥ (२०।३)

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे सर्वतः परिवारयन् । (२१।१)

ववर्षुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिम् अम्बुदाः ॥ (२१।२)

स तद् बाणमयं वर्षं शरैर् आवार्य सर्वतः । (२२।१)

ततः सर्वान् महीपालान् प्रत्यविध्यत् त्रिभिस्त्रिभिः । (२२।२)

एकैकस्तु ततो भीष्मं राजन् विव्याध पञ्चभिः । (२२।३)

स च तान् प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमी । (२२।४)

तद् युद्धम् आसीत् तुमुलं घोरं देवासुरोपमम् । (२२।५)

अस्यतां लोकवीराणां शरशक्तिसमाकुलम् । (२२।६)

स धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि च । (२२।७)

चिछेद समरे भीष्मः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२२।८)

तस्याति पुरुषान् अन्यांल्लाघवं रथचारिणः । (२३।१)

रक्षणं चात्मनः संख्ये शत्रवो ऽप्यभ्यपूजयन् । (२३।२)

अक्षतः क्षपयित्वान्यान् असंख्येयपराक्रमः । (२३।३)

आनिनाय स काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ॥ (२३।४)

तान् विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रविशारदः । (२४।१)

कन्याभिः सहितः प्रायाद् भारतो भारतान् प्रति ॥ (२४।२)

ततस्तं पृष्ठतो राजञ् शाल्वराजो महारथः । (२५।१)

अभ्याहनद् अमेयात्मा भीष्मं शांतनवं रणे ॥ (२५।२)

वारणं जघने निघ्नन् दन्ताभ्याम् अपरो यथा । (२६।१)

वाशिताम् अनुसंप्राप्तो यूथपो बलिनां वरः ॥ (२६।२)

स्त्रीकाम तिष्ठ तिष्ठेति भीष्मम् आह स पार्थिवः । (२७।१)

शाल्वराजो महाबाहुर् अमर्षेणाभिचोदितः ॥ (२७।२)

ततः स पुरुषव्याघ्रो भीष्मः परबलार्दनः । (२८।१)

शाल्वराजं सुसंक्रुद्धो न्यवर्तत परंतपः । (२८।२)

तद्वाक्याकुलितः क्रोधाद् विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् । (२८।३)

विततेषु धनुष्पाणिर् विकुञ्चितललाटभृत् । (२८।४)

दहन् यथा कृष्णगतिः कक्षं वातेरितः प्रभुः ॥ (२८।५)

क्षत्रधर्मं समास्थाय व्यपेतभयसंभ्रमः । (२९।१)

निवर्तयामास रथं शाल्वं प्रति महारथः ॥ (२९।२)

निवर्तमानं तं दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते । (३०।१)

प्रेक्षकाः समपद्यन्त भीष्मशाल्वसमागमे ॥ (३०।२)

तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वाशितान्तरे । (३१।१)

अन्योन्यम् अभिवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ । (३१।२)

ततः क्रुद्धः शांतनवो दृष्ट्वा तं नृपम् आगतम् । (३१।३)

साल्वेश्वरं स राजानं हयान् क्रुद्धो ऽभ्यचोदयत् । (३१।४)

संस्पृशंश्च धनुःश्रेष्ठं सज्यं कृत्वा नरर्षभः । (३१।५)

समवस्थाय दुर्धर्षः सशरः सशरासनः । (३१।६)

अभ्यद्रवत् साल्वपतिं युद्धाय कुरुपुंगवः । (३१।७)

कवची बद्धनिस्त्रिंशस्तलबद्धः प्रतापवान् । (३१।८)

तिष्ठ तिष्ठेति राजानं साल्वं शांतनवो ऽब्रवीत् । (३१।९)

कन्यार्थं वै ततः साल्वं प्रावर्तत महाबलः । (३१।१०)

ततस्तु युद्धम् अभवत् तदा राजन् स्वयंवरे । (३१।११)

भीष्मस्य चैव राजर्षेः साल्वस्यापि तथैव च । (३१।१२)

आयोधनं महाघोरम् इन्द्रलेखारिणोर् इव । (३१।१३)

भीरूणां भीतिजनकं शूराणां हर्षवर्धनम् । (३१।१४)

सुराणां विस्मयकरं दुष्टानां प्रीतिवर्धनम् । (३१।१५)

अदृष्टम् अश्रुतं कैश्चित् सर्वलोकभयंकरम् ॥ (३१।१६)

ततो भीष्मं शांतनवं शरैः शतसहस्रशः । (३२।१)

शाल्वराजो नरश्रेष्ठः समवाकिरद् आशुगैः । (३२।२)

विव्याध च तदा भीष्मं वामपार्श्वे स्तनान्तरे । (३२।३)

त्वरमाणस्त्वराकाले क्षत्रियर्षभसत्तमः ॥ (३२।४)

पूर्वम् अभ्यर्दितं दृष्ट्वा भीष्मं शाल्वेन ते नृपाः । (३३।१)

विस्मिताः समपद्यन्त साधु साध्विति चाब्रुवन् ॥ (३३।२)

लाघवं तस्य ते दृष्ट्वा संयुगे सर्वपार्थिवाः । (३४।१)

अपूजयन्त संहृष्टा वाग्भिः शाल्वं नराधिपाः ॥ (३४।२)

क्षत्रियाणां तदा वाचः श्रुत्वा परपुरंजयः । (३५।१)

क्रुद्धः शांतनवो भीष्मस्तिष्ठ तिष्ठेत्यभाषत ॥ (३५।२)

सारथिं चाब्रवीत् क्रुद्धो याहि यत्रैष पार्थिवः । (३६।१)

यावद् एनं निहन्म्यद्य भुजंगम् इव पक्षिराट् । (३६।२)

तद्वचः सारथिः श्रुत्वा यत्र शाल्वस्ततो ययौ । (३६।३)

न भेतव्यं त्वया सूत तस्मात् साल्वनृपात्मजात् । (३६।४)

पश्यतस्ते वधिष्यामि साल्वेशं पश्य मे बलम् । (३६।५)

पतेत् त्वयि शरः कश्चिन् नाहं साल्वस्य शंतनुः ॥ (३६।६)

ततो ऽस्त्रं वारुणं सम्यग् योजयामास कौरवः । (३७।१)

तेनाश्वांश्चतुरो ऽमृद्नाच्छाल्वराज्ञो नराधिप ॥ (३७।२)

अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य शाल्वराज्ञः स कौरवः । (३८।१)

भीष्मो नृपतिशार्दूल न्यवधीत् तस्य सारथिम् । (३८।२)

अर्धचन्द्रेण बाणेन धनुश्चिछेद जह्नुजः । (३८।३)

अस्त्रेण चाप्यथैकेन न्यवधीत् तुरगोत्तमान् । (३८।४)

साल्वस्तु विरथो राजन् हताश्वो हतसारथिः । (३८।५)

निक्षिप्य च धनुः श्रीमान् भूमौ तिष्ठद् अवाङ्मुखः ॥ (३८।६)

कन्याहेतोर् नरश्रेष्ठ भीष्मः शांतनवस्तदा । (३९।१)

जित्वा विसर्जयामास जीवन्तं नृपसत्तमम् । (३९।२)

ततः शाल्वः स्वनगरं प्रययौ भरतर्षभ । (३९।३)

स्वराज्यम् अन्वशाच्चैव धर्मेण नृपतिस्तदा ॥ (३९।४)

राजानो ये च तत्रासन् स्वयंवरदिदृक्षवः । (४०।१)

स्वान्येव ते ऽपि राष्ट्राणि जग्मुः परपुरंजय । (४०।२)

ते वनानि च रम्याणि शैलांश्च सरितस्तथा । (४०।३)

अतिक्रम्य च राजानः स्वं स्वं राज्यं प्रचक्रमुः । (४०।४)

भीष्मः स्वयंवरे कन्या विजित्य कुरुसत्तमः ॥ (४०।५)

एवं विजित्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः । (४१।१)

निहत्याजौ नृपान् कांश्चित् कश्चिद् विद्राव्य सैनिकान् । (४१।२)

यशः कीर्तिं बलं धैर्यं नृपाणाम् अपहृत्य च । (४१।३)

प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरवः । (४१।४)

भीष्मः शांतनवस्तदा । (४१।५)

अतिक्रम्य च राजानः स्वं स्वं राज्यं प्रचक्रमुः । (४१।६)

कुरुक्षेत्रं पुण्यतमम् । (४१।७)

विचित्रवीर्यो धर्मात्मा प्रशास्ति वसुधाम् इमाम् । (४१।८)

यथा पितास्य कौरव्यः शंतनुर् नृपसत्तमः ॥ (४१।९)

सो ऽचिरेणैव कालेन अत्यक्रामन् नराधिप । (४२।१)

वनानि सरितश्चैव शैलांश्च विविधद्रुमान् ॥ (४२।२)

अक्षतः क्षपयित्वारीन् संख्ये ऽसंख्येयविक्रमः । (४३।१)

आनयामास काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ॥ (४३।२)

स्नुषा इव स धर्मात्मा भगिन्य इव चानुजाः । (४४।१)

यथा दुहितरश्चैव प्रतिगृह्य ययौ कुरून् । (४४।२)

आनिन्ये स महाबाहुर् भ्रातुः प्रियचिकीर्षया ॥ (४४।३)

ताः सर्वा गुणसम्पन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे । (४५।१)

भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहृताः ॥ (४५।२)

सतां धर्मेण धर्मज्ञः कृत्वा कर्मातिमानुषम् । (४६।१)

भ्रातुर् विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे । (४६।२)

सत्यवत्या सह मिथः कृत्वा निश्चयम् आत्मवान् ॥ (४६।३)

विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्मं काशिपतेः सुता । (४७।१)

ज्येष्ठा तासाम् इदं वाक्यम् अब्रवीद्ध सती तदा ॥ (४७।२)

मया सौभपतिः पूर्वं मनसाभिवृतः पतिः । (४८।१)

तेन चास्मि वृता पूर्वम् एष कामश्च मे पितुः ॥ (४८।२)

मया वरयितव्यो ऽभूच्छाल्वस्तस्मिन् स्वयंवरे । (४९।१)

एतद् विज्ञाय धर्मज्ञ ततस्त्वं धर्मम् आचर ॥ (४९।२)

एवम् उक्तस्तया भीष्मः कन्यया विप्रसंसदि । (५०।१)

चिन्ताम् अभ्यगमद् वीरो युक्तां तस्यैव कर्मणः । (५०।२)

अन्यासक्ता त्वियं कन्या ज्येष्ठा क्षात्रे मया जिता । (५०।३)

वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतमङ्गलवाचना । (५०।४)

निर्दिष्टा तु परस्यैव सा त्याज्या परचिन्तनी । (५०।५)

इत्युक्त्वा चानुमान्यैव भ्रातरं स्ववशानुगम् ॥ (५०।६)

स विनिश्चित्य धर्मज्ञो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (५१।१)

अनुजज्ञे तदा ज्येष्ठाम् अम्बां काशिपतेः सुताम् ॥ (५१।२)

अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद् भ्रात्रे यवीयसे । (५२।१)

भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (५२।२)

तयोः पाणिं गृहीत्वा स रूपयौवनदर्पितः । (५३।१)

विचित्रवीर्यो धर्मात्मा कामात्मा समपद्यत । (५३।२)

विचित्रवीर्यः । (५३।३)

भीष्मः । (५३।४)

वैशंपायनः । (५३।५)

अम्बा । (५३।६)

वैशंपायनः । (५३।७)

अम्बा । (५३।८)

यज्ञसेनः । (५३।९)

वैशंपायनः । (५३।१०)

अम्बा । (५३।११)

वैशंपायनः । (५३।१२)

वैशंपायनः । (५३।१३)

नैनाम् ऐच्छत् कथंचन । (५३।१४)

अम्बाम् अन्यस्य कीर्त्यन्तीम् अब्रवीच्चारुदर्शनाम् । (५३।१५)

प्रत्यक्षफल एवैष कामो ऽसाधुर् निरर्थकः । (५३।१६)

परतन्त्रोपभोगे माम् आर्य नायोक्तुम् अर्हसि । (५३।१७)

प्रतिष्ठितः शंतनोर् वै तात यस्य त्वम् अन्वयः । (५३।१८)

अकामवृत्तो धर्मात्मन् साधु मन्ये मतं तव । (५३।१९)

इत्युक्त्वाम्बां समालोक्य विधिवद् वाक्यम् अब्रवीत् । (५३।२०)

विसृष्टा ह्यसि गच्छ त्वं यथाकामम् अनिन्दिते । (५३।२१)

नानियोज्ये समर्थो ऽहं नियोक्तुं भ्रातरं प्रियम् । (५३।२२)

अन्यभावगतां चापि को नारीं वासयेद् गृहे । (५३।२३)

अतस्त्वां न नियोक्ष्यामि अन्यकामासि गम्यताम् । (५३।२४)

अहम् अप्यूर्ध्वरेता वै निवृत्तो दारकर्मणि । (५३।२५)

न संबन्धस्तद् आवाभ्यां भविता वै कथंचन । (५३।२६)

इत्युक्ता सा गता तत्र सखीभिः परिवारिता । (५३।२७)

निर्दिष्टा हि शनै राजन् साल्वराजपुरं प्रति । (५३।२८)

अथाम्बा साल्वम् आगम्य साब्रवीन् मनसा वृता । (५३।२९)

पुरा निर्दिष्टभावा त्वाम् आगतास्मि वरानन । (५३।३०)

देवव्रतं समुत्सृज्य सानुजं भरतर्षभम् । (५३।३१)

प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विधिवन् मां समुद्यताम् । (५३।३२)

तयैवम् उक्तः साल्वो ऽपि प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (५३।३३)

निर्जितासीह भीष्मेण मां विनिर्जित्य राजसु । (५३।३४)

अन्येन निर्जितां भद्रे विसृष्टां तेन चालयात् । (५३।३५)

न गृह्णामि वरारोहे तत्र चैव तु गम्यताम् । (५३।३६)

इत्युक्ता सा समागम्य भीष्मं पुनर् अथाब्रवीत् । (५३।३७)

अम्बाब्रवीत् ततो भीष्मं त्वयाहं सहसा हृता । (५३।३८)

क्षत्रधर्मम् अवेक्षस्व त्वं भर्ता मम धर्मतः । (५३।३९)

यां यः स्वयंवरे कन्यां निर्जयेच्छौर्यसंपदा । (५३।४०)

राज्ञः सर्वान् विनिर्जित्य स ताम् उद्वाहयेद् ध्रुवम् । (५३।४१)

अतस्त्वम् एव भर्ता मे त्वयाहं निर्जिता यतः । (५३।४२)

तस्माद् वहस्व मां भीष्म निर्जितां संसदि त्वया । (५३।४३)

ऊर्ध्वरेता ह्यहम् इति प्रत्युवाच पुनः पुनः । (५३।४४)

भीष्मं सा चाब्रवीद् अम्बा यथाजैषीस्तथा कुरु । (५३।४५)

एवम् अन्वगमद् भीष्मं षट् समाः पुष्करेक्षणा । (५३।४६)

ऊर्ध्वरेतास्त्वहं भद्रे विवाहविमुखो ऽभवम् । (५३।४७)

तम् एव साल्वं गच्छ त्वं यः पुरा मनसा वृतः । (५३।४८)

अन्यसक्तं किमर्थं त्वम् आत्मानम् अवदः पुरा । (५३।४९)

अन्यसक्तां वधूं कन्यां वासयेत् स्वगृहे न हि । (५३।५०)

नाहम् उद्वाहयिष्ये त्वां मम भ्रात्रे यवीयसे । (५३।५१)

विचित्रवीर्याय शुभे यथेष्टं गम्यताम् इति । (५३।५२)

भूयः साल्वं समभ्येत्य राजन् गृह्णीष्व माम् इति । (५३।५३)

नाहं गृह्णाम्यन्यजिताम् इति साल्वनिराकृता । (५३।५४)

ऊर्ध्वरेतास्त्वहम् इति भीष्मेण च निराकृता । (५३।५५)

अम्बा भीष्मं पुनः साल्वं भीष्मं साल्वं पुनः पुनः । (५३।५६)

गमनागमनेनैवम् अनैषीत् षट् समा नृप । (५३।५७)

अश्रुभिर् भूमिम् उक्षन्ती शोचन्ती सा मनस्विनी । (५३।५८)

पीनोन्नतकुचद्वन्द्वा विशालजघनेक्षणा । (५३।५९)

श्रोणीभरालसगमा राकाचन्द्रनिभानना । (५३।६०)

वर्षत्कादम्बिनीमूर्ध्नि स्फुरन्ती चञ्चलेव सा । (५३।६१)

सा ततो द्वादश समा बाहुदामभितो नदीम् । (५३।६२)

पार्श्वे हिमवतो रम्ये तपो घोरं समाददे । (५३।६३)

संक्षिप्तकरणा तत्र तप आस्थाय सुव्रता । (५३।६४)

पादाङ्गुष्ठेन सातिष्ठद् अकम्पन्त ततः सुराः । (५३।६५)

तस्यास्तत् तु तपो दृष्ट्वा सुराणां क्षोभकारकम् । (५३।६६)

विस्मितश्चैव हृष्टश्च तस्यानुग्रहबुद्धिमान् । (५३।६७)

अनन्तसेनो भगवान् कुमारो वरदः प्रभुः । (५३।६८)

मानयन् राजपुत्रीं तां ददौ तस्यै शुभां स्रजम् । (५३।६९)

एषा पुष्करिणी दिव्या यथावत् समुपस्थिता । (५३।७०)

अम्बे त्वच्छोकशमनी माला भुवि भविष्यति । (५३।७१)

एतां चैव मया दत्तां मालां यो धारयिष्यति । (५३।७२)

सो ऽस्य भीष्मस्य निधने कारणं वै भविष्यति । (५३।७३)

अन्यपूर्वेति मां साल्वो नाभिनन्दति बालिशः । (५३।७४)

साहं धर्माच्च कामाच्च विहीना शोकधारिणी । (५३।७५)

अपतिः क्षत्रियान् सर्वान् आक्रन्दामि समन्ततः । (५३।७६)

इयं वः क्षत्रिया माला या भीष्मं निहनिष्यति । (५३।७७)

अहं च भार्या तस्य स्यां यो भीष्मं घातयिष्यति । (५३।७८)

तस्याश्चङ्क्रम्यमाणायाः समाः पञ्च गताः पराः । (५३।७९)

नाभवच्छरणं कश्चित् क्षत्रियो भीष्मजाद् भयात् । (५३।८०)

अगच्छत् सोमकं साम्बा पाञ्चालेषु यशस्विनम् । (५३।८१)

सत्यसंधं महेष्वासं सत्यधर्मपरायणम् । (५३।८२)

सा सभाद्वारम् आगम्य पाञ्चालैर् अभिरक्षितम् । (५३।८३)

पाञ्चालराजम् आक्रन्दत् प्रगृह्य सुभुजा भुजौ । (५३।८४)

भीष्मेण हन्यमानां मां मज्जन्तीम् इव च ह्रदे । (५३।८५)

यज्ञसेनाभिधावेह पाणिम् आलम्ब्य चेश्वर । (५३।८६)

तेन मे सर्वधर्माश्च रतिभोगाश्च केवलाः । (५३।८७)

उभौ च लोकौ कीर्तिश्च समूलौ सफलौ हृतौ । (५३।८८)

क्रोशन्त्येवं न विन्दामि राजन्यं शरणं क्वचित् । (५३।८९)

किं नु निःक्षत्रियो लोको यत्रानाथो ऽवसीदति । (५३।९०)

समागम्य तु राजानो मयोक्ता राजसत्तमाः । (५३।९१)

इक्ष्वाकूणां तु ये वृद्धाः पाञ्चालानां च ये वराः । (५३।९२)

त्वत्प्रसादाद् विवाहे ऽस्मिन् मा धर्मो मा पराजयेत् । (५३।९३)

प्रसीद यज्ञसेनेह गतिर् मे भव सोमक । (५३।९४)

जानामि त्वां बोधयामि राजपुत्रि विशेषतः । (५३।९५)

यथाशक्ति यथाधर्मं बलं संधारयाम्यहम् । (५३।९६)

अन्यस्मात् पार्थिवाद् यत् ते भयं स्यात् पार्थिवात्मजे । (५३।९७)

तस्यापनयने हेतुं संविधातुम् अहं प्रभुः । (५३।९८)

न हि शांतनवस्याहं महास्त्रस्य प्रहारिणः । (५३।९९)

ईश्वरः क्षत्रियाणां हि बलं धर्मो ऽनुवर्तते । (५३।१००)

सा साधु व्रज कल्याणि न मां भीष्मो दहेद् बलात् । (५३।१०१)

न हि भीष्माद् अहं धर्मं शक्तो दातुं कथंचन । (५३।१०२)

इत्युक्ता स्रजम् आसज्य द्वारि राज्ञो व्यपाद्रवत् । (५३।१०३)

व्युदस्तां सर्वलोकेषु तपसा संशितव्रताम् । (५३।१०४)

ताम् अन्वगच्छद् द्रुपदः सान्त्वं जल्पन् पुनः पुनः । (५३।१०५)

स्रजं गृहाण कल्याणि न नो वैरं प्रसञ्जय । (५३।१०६)

एवम् एव त्वया कार्यम् इति स्म प्रतिकाङ्क्षते । (५३।१०७)

न तु तस्यान्यथा भावो दैवम् एतद् अमानुषम् । (५३।१०८)

यश्चैनां स्रजम् आदाय स्वयं वै प्रतिमोक्षते । (५३।१०९)

स भीष्मं समरे हन्ता मम धर्मप्रणाशनम् । (५३।११०)

तां स्रजं द्रुपदो राजा कंचित् कालं ररक्ष सः । (५३।१११)

ततो विस्रम्भम् आस्थाय तूष्णीम् एताम् उपैक्षत । (५३।११२)

तां शिखण्डिन्यबध्नात् तु बाला पितुर् अवज्ञया । (५३।११३)

तां पिता त्वत्यजच्छीघ्रं त्रस्तो भीष्मस्य किल्बिषात् । (५३।११४)

इषीकं ब्राह्मणं भीता साभ्यगच्छत् तपस्विनम् । (५३।११५)

गङ्गाद्वारि तपस्यन्तं तुष्टिहेतोस्तपस्विनी । (५३।११६)

उपचाराभितुष्टस्ताम् अब्रवीद् ऋषिसत्तमः । (५३।११७)

गङ्गाद्वारे विभजनं भविता नचिराद् इव । (५३।११८)

तत्र गन्धर्वराजानं तुम्बुरुं प्रियदर्शनम् । (५३।११९)

आराधयितुम् ईहस्व सम्यक् परिचरस्व तम् । (५३।१२०)

अहम् अप्यत्र साचिव्यं कर्तास्मि तव शोभने । (५३।१२१)

तं तदाचर भद्रं ते स ते श्रेयो विधास्यति । (५३।१२२)

ततो विभजनं तत्र गन्धर्वाणाम् अवर्तत । (५३।१२३)

तत्र द्वाववशिष्येतां गन्धर्वावमितौजसौ । (५३।१२४)

तयोर् एकः समीक्ष्यैनां स्त्रीबुभूषुर् उवाच ह । (५३।१२५)

इदं गृह्णीष्व पुंलिङ्गं वृणे स्त्रीलिङ्गम् एव ते । (५३।१२६)

नियमं चक्रतुस्तत्र स्त्री पुमांश्चैव तावुभौ । (५३।१२७)

ततः पुमान् समभवच्छिखण्डी परवीरहा । (५३।१२८)

स्त्री भूत्वा ह्यपचक्राम स गन्धर्वो मुदान्वितः । (५३।१२९)

लब्ध्वा तु महतीं प्रीतिं याज्ञसेनिर् महायशाः । (५३।१३०)

ततो बुद्बुदकं गत्वा पुनर् अस्त्राणि सो ऽकरोत् । (५३।१३१)

तत्र चास्त्राणि दिव्यानि कृत्वा स सुमहाद्युतिः । (५३।१३२)

स्वदेशम् अभिसंपेदे पाञ्चालं कुरुनन्दन । (५३।१३३)

सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ महेष्वासः कृताञ्जलिः । (५३।१३४)

उवाच भवता भीष्मान् न भेतव्यं कथंचन । (५३।१३५)

अम्बायां निर्गतायां तु भीष्मः शांतनवस्तदा । (५३।१३६)

न्यायेन कारयामास राज्ञो वैवाहिकीं क्रियाम् । (५३।१३७)

अम्बिकाम्बालिके चैव परिणीयाग्निसंनिधौ ॥ (५३।१३८)

ते चापि बृहती श्यामे नीलकुञ्चितमूर्धजे । (५४।१)

रक्ततुङ्गनखोपेते पीनश्रोणिपयोधरे ॥ (५४।२)

आत्मनः प्रतिरूपो ऽसौ लब्धः पतिर् इति स्थिते । (५५।१)

विचित्रवीर्यं कल्याणं पूजयामासतुस्तु ते । (५५।२)

अन्योन्यं प्रीतिसक्ते च एकभावाविव स्थिते ॥ (५५।३)

स चाश्विरूपसदृशो देवसत्त्वपराक्रमः । (५६।१)

सर्वासाम् एव नारीणां चित्तप्रमथनो ऽभवत् ॥ (५६।२)

ताभ्यां सह समाः सप्त विहरन् पृथिवीपतिः । (५७।१)

विचित्रवीर्यस्तरुणो यक्ष्माणं समपद्यत ॥ (५७।२)

सुहृदां यतमानानाम् आप्तैः सह चिकित्सकैः । (५८।१)

जगामास्तम् इवादित्यः कौरव्यो यमसादनम् । (५८।२)

धर्मात्मा स तु गाङ्गेयश्चिन्ताशोकपरायणः ॥ (५८।३)

प्रेतकार्याणि सर्वाणि तस्य सम्यग् अकारयत् । (५९।१)

राज्ञो विचित्रवीर्यस्य सत्यवत्या मते स्थितः । (५९।२)

ऋत्विग्भिः सहितो भीष्मः सर्वैश्च कुरुपुंगवैः ॥ (५९।३)