महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 88

1923 of 1995 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

समागतान् वेदविदो राज्ञश्च पृथिवीश्वरान् । (१।२)

samāgatān vedavido rājñaśca pṛthivīśvarān |

1.3१.३

दृष्ट्वा युधिष्ठिरो राजा भीमसेनम् अथाब्रवीत् ॥ (१।३)

dṛṣṭvā yudhiṣṭhiro rājā bhīmasenam athābravīt ||

2.1२.१

उपयाता नरव्याघ्रा य इमे जगदीश्वराः । (२।१)

upayātā naravyāghrā ya ime jagadīśvarāḥ |

2.2२.२

एतेषां क्रियतां पूजा पूजार्हा हि नरेश्वराः ॥ (२।२)

eteṣāṃ kriyatāṃ pūjā pūjārhā hi nareśvarāḥ ||

3.1३.१

इत्युक्तः स तथा चक्रे नरेन्द्रेण यशस्विना । (३।१)

ityuktaḥ sa tathā cakre narendreṇa yaśasvinā |

3.2३.२

भीमसेनो महातेजा यमाभ्यां सह भारत ॥ (३।२)

bhīmaseno mahātejā yamābhyāṃ saha bhārata ||

4.1४.१

अथाभ्यगच्छद् गोविन्दो वृष्णिभिः सह धर्मजम् । (४।१)

athābhyagacchad govindo vṛṣṇibhiḥ saha dharmajam |

4.2४.२

बलदेवं पुरस्कृत्य सर्वप्राणभृतां वरः ॥ (४।२)

baladevaṃ puraskṛtya sarvaprāṇabhṛtāṃ varaḥ ||

5.1५.१

युयुधानेन सहितः प्रद्युम्नेन गदेन च । (५।१)

yuyudhānena sahitaḥ pradyumnena gadena ca |

5.2५.२

निशठेनाथ साम्बेन तथैव कृतवर्मणा ॥ (५।२)

niśaṭhenātha sāmbena tathaiva kṛtavarmaṇā ||

6.1६.१

तेषाम् अपि परां पूजां चक्रे भीमो महाभुजः । (६।१)

teṣām api parāṃ pūjāṃ cakre bhīmo mahābhujaḥ |

6.2६.२

विविशुस्ते च वेश्मानि रत्नवन्ति नरर्षभाः ॥ (६।२)

viviśuste ca veśmāni ratnavanti nararṣabhāḥ ||

7.1७.१

युधिष्ठिरसमीपे तु कथान्ते मधुसूदनः । (७।१)

yudhiṣṭhirasamīpe tu kathānte madhusūdanaḥ |

7.2७.२

अर्जुनं कथयामास बहुसंग्रामकर्शितम् ॥ (७।२)

arjunaṃ kathayāmāsa bahusaṃgrāmakarśitam ||

8.1८.१

स तं पप्रच्छ कौन्तेयः पुनः पुनर् अरिंदमम् । (८।१)

sa taṃ papraccha kaunteyaḥ punaḥ punar ariṃdamam |

8.2८.२

धर्मराड् भ्रातरं जिष्णुं समाचष्ट जगत्पतिः ॥ (८।२)

dharmarāḍ bhrātaraṃ jiṣṇuṃ samācaṣṭa jagatpatiḥ ||

9.1९.१

आगमद् द्वारकावासी ममाप्तः पुरुषो नृप । (९।१)

āgamad dvārakāvāsī mamāptaḥ puruṣo nṛpa |

9.2९.२

यो ऽद्राक्षीत् पाण्डवश्रेष्ठं बहुसंग्रामकर्शितम् ॥ (९।२)

yo 'drākṣīt pāṇḍavaśreṣṭhaṃ bahusaṃgrāmakarśitam ||

10.1१०.१

समीपे च महाबाहुम् आचष्ट च मम प्रभो । (१०।१)

samīpe ca mahābāhum ācaṣṭa ca mama prabho |

10.2१०.२

कुरु कार्याणि कौन्तेय हयमेधार्थसिद्धये ॥ (१०।२)

kuru kāryāṇi kaunteya hayamedhārthasiddhaye ||

11.1११.१

इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (११।१)

ityuktaḥ pratyuvācainaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

11.2११.२

दिष्ट्या स कुशली जिष्णुर् उपयाति च माधव ॥ (११।२)

diṣṭyā sa kuśalī jiṣṇur upayāti ca mādhava ||

12.1१२.१

तव यत् संदिदेशासौ पाण्डवानां बलाग्रणीः । (१२।१)

tava yat saṃdideśāsau pāṇḍavānāṃ balāgraṇīḥ |

12.2१२.२

तद् आख्यातुम् इहेच्छामि भवता यदुनन्दन ॥ (१२।२)

tad ākhyātum ihecchāmi bhavatā yadunandana ||

13.1१३.१

इत्युक्ते राजशार्दूल वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा । (१३।१)

ityukte rājaśārdūla vṛṣṇyandhakapatistadā |

13.2१३.२

प्रोवाचेदं वचो वाग्मी धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ (१३।२)

provācedaṃ vaco vāgmī dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram ||

14.1१४.१

इदम् आह महाराज पार्थवाक्यं नरः स माम् । (१४।१)

idam āha mahārāja pārthavākyaṃ naraḥ sa mām |

14.2१४.२

वाच्यो युधिष्ठिरः कृष्ण काले वाक्यम् इदं मम ॥ (१४।२)

vācyo yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇa kāle vākyam idaṃ mama ||

15.1१५.१

आगमिष्यन्ति राजानः सर्वतः कौरवान् प्रति । (१५।१)

āgamiṣyanti rājānaḥ sarvataḥ kauravān prati |

15.2१५.२

तेषाम् एकैकशः पूजा कार्येत्येतत् क्षमं हि नः ॥ (१५।२)

teṣām ekaikaśaḥ pūjā kāryetyetat kṣamaṃ hi naḥ ||

16.1१६.१

इत्येतद् वचनाद् राजा विज्ञाप्यो मम मानद । (१६।१)

ityetad vacanād rājā vijñāpyo mama mānada |

16.2१६.२

न तद् आत्ययिकं हि स्याद् यद् अर्घ्यानयने भवेत् ॥ (१६।२)

na tad ātyayikaṃ hi syād yad arghyānayane bhavet ||

17.1१७.१

कर्तुम् अर्हति तद् राजा भवांश्चाप्यनुमन्यताम् । (१७।१)

kartum arhati tad rājā bhavāṃścāpyanumanyatām |

17.2१७.२

राजद्वेषाद् विनश्येयुर् नेमा राजन् प्रजाः पुनः ॥ (१७।२)

rājadveṣād vinaśyeyur nemā rājan prajāḥ punaḥ ||

18.1१८.१

इदम् अन्यच्च कौन्तेय वचः स पुरुषो ऽब्रवीत् । (१८।१)

idam anyacca kaunteya vacaḥ sa puruṣo 'bravīt |

18.2१८.२

धनंजयस्य नृपते तन्मे निगदतः शृणु ॥ (१८।२)

dhanaṃjayasya nṛpate tanme nigadataḥ śṛṇu ||

19.1१९.१

उपयास्यति यज्ञं नो मणिपूरपतिर् नृपः । (१९।१)

upayāsyati yajñaṃ no maṇipūrapatir nṛpaḥ |

19.2१९.२

पुत्रो मम महातेजा दयितो बभ्रुवाहनः ॥ (१९।२)

putro mama mahātejā dayito babhruvāhanaḥ ||

20.1२०.१

तं भवान्मदपेक्षार्थं विधिवत् प्रतिपूजयेत् । (२०।१)

taṃ bhavānmadapekṣārthaṃ vidhivat pratipūjayet |

20.2२०.२

स हि भक्तो ऽनुरक्तश्च मम नित्यम् इति प्रभो ॥ (२०।२)

sa hi bhakto 'nuraktaśca mama nityam iti prabho ||

21.1२१.१

इत्येतद् वचनं श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२१।१)

ityetad vacanaṃ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

21.2२१.२

अभिनन्द्यास्य तद् वाक्यम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

abhinandyāsya tad vākyam idaṃ vacanam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 88

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit