MBh, 15, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः प्रभाते राजा स धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (१।२)
tataḥ prabhāte rājā sa dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ |
कार्त्तिक्यां कारयित्वेष्टिं ब्राह्मणैर् वेदपारगैः ॥ (२।२)
kārttikyāṃ kārayitveṣṭiṃ brāhmaṇair vedapāragaiḥ ||
ततः स्त्रियः कौरवपाण्डवानां याश्चाप्यन्याः कौरवराजवंश्याः । (४।१)
tataḥ striyaḥ kauravapāṇḍavānāṃ yāścāpyanyāḥ kauravarājavaṃśyāḥ |
तासां नादः प्रादुरासीत् तदानीं वैचित्रवीर्ये नृपतौ प्रयाते ॥ (४।२)
tāsāṃ nādaḥ prādurāsīt tadānīṃ vaicitravīrye nṛpatau prayāte ||
ततो लाजैः सुमनोभिश्च राजा विचित्राभिस्तद् गृहं पूजयित्वा । (५।१)
tato lājaiḥ sumanobhiśca rājā vicitrābhistad gṛhaṃ pūjayitvā |
संयोज्यार्थैर् भृत्यजनं च सर्वं ततः समुत्सृज्य ययौ नरेन्द्रः ॥ (५।२)
saṃyojyārthair bhṛtyajanaṃ ca sarvaṃ tataḥ samutsṛjya yayau narendraḥ ||
ततो राजा प्राञ्जलिर् वेपमानो युधिष्ठिरः सस्वनं बाष्पकण्ठः । (६।१)
tato rājā prāñjalir vepamāno yudhiṣṭhiraḥ sasvanaṃ bāṣpakaṇṭhaḥ |
विलप्योच्चैर् हा महाराज साधो क्व गन्तासीत्यपतत् तात भूमौ ॥ (६।२)
vilapyoccair hā mahārāja sādho kva gantāsītyapatat tāta bhūmau ||
तथार्जुनस्तीव्रदुःखाभितप्तो मुहुर् मुहुर् निःश्वसन् भारताग्र्यः । (७।१)
tathārjunastīvraduḥkhābhitapto muhur muhur niḥśvasan bhāratāgryaḥ |
युधिष्ठिरं मैवम् इत्येवम् उक्त्वा निगृह्याथोदीधरत् सीदमानः ॥ (७।२)
yudhiṣṭhiraṃ maivam ityevam uktvā nigṛhyāthodīdharat sīdamānaḥ ||
वृकोदरः फल्गुनश्चैव वीरौ माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च । (८।१)
vṛkodaraḥ phalgunaścaiva vīrau mādrīputrau viduraḥ saṃjayaśca |
वैश्यापुत्रः सहितो गौतमेन धौम्यो विप्राश्चान्वयुर् बाष्पकण्ठाः ॥ (८।२)
vaiśyāputraḥ sahito gautamena dhaumyo viprāścānvayur bāṣpakaṇṭhāḥ ||
कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं स्कन्धासक्तं हस्तम् अथोद्वहन्ती । (९।१)
kuntī gāndhārīṃ baddhanetrāṃ vrajantīṃ skandhāsaktaṃ hastam athodvahantī |
राजा गान्धार्याः स्कन्धदेशे ऽवसज्य पाणिं ययौ धृतराष्ट्रः प्रतीतः ॥ (९।२)
rājā gāndhāryāḥ skandhadeśe 'vasajya pāṇiṃ yayau dhṛtarāṣṭraḥ pratītaḥ ||
तथा कृष्णा द्रौपदी यादवी च बालापत्या चोत्तरा कौरवी च । (१०।१)
tathā kṛṣṇā draupadī yādavī ca bālāpatyā cottarā kauravī ca |
चित्राङ्गदा याश्च काश्चित् स्त्रियो ऽन्याः सार्धं राज्ञा प्रस्थितास्ता वधूभिः ॥ (१०।२)
citrāṅgadā yāśca kāścit striyo 'nyāḥ sārdhaṃ rājñā prasthitāstā vadhūbhiḥ ||
तासां नादो रुदतीनां तदासीद् राजन् दुःखात् कुररीणाम् इवोच्चैः । (११।१)
tāsāṃ nādo rudatīnāṃ tadāsīd rājan duḥkhāt kurarīṇām ivoccaiḥ |
ततो निष्पेतुर् ब्राह्मणक्षत्रियाणां विट्शूद्राणां चैव नार्यः समन्तात् ॥ (११।२)
tato niṣpetur brāhmaṇakṣatriyāṇāṃ viṭśūdrāṇāṃ caiva nāryaḥ samantāt ||
तन्निर्याणे दुःखितः पौरवर्गो गजाह्वये ऽतीव बभूव राजन् । (१२।१)
tanniryāṇe duḥkhitaḥ pauravargo gajāhvaye 'tīva babhūva rājan |
यथा पूर्वं गच्छतां पाण्डवानां द्यूते राजन् कौरवाणां सभायाम् ॥ (१२।२)
yathā pūrvaṃ gacchatāṃ pāṇḍavānāṃ dyūte rājan kauravāṇāṃ sabhāyām ||
या नापश्यच्चन्द्रमा नैव सूर्यो रामाः कदाचिद् अपि तस्मिन्नरेन्द्रे । (१३।१)
yā nāpaśyaccandramā naiva sūryo rāmāḥ kadācid api tasminnarendre |
महावनं गच्छति कौरवेन्द्रे शोकेनार्ता राजमार्गं प्रपेदुः ॥ (१३।२)
mahāvanaṃ gacchati kauravendre śokenārtā rājamārgaṃ prapeduḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.