महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 105

403 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

लोमश उवाच । (१।१)

lomaśa uvāca

1.2१.२

एतच्छ्रुत्वान्तरिक्षाच्च स राजा राजसत्तम । (१।२)

etacchrutvāntarikṣācca sa rājā rājasattama |

1.3१.३

यथोक्तं तच्चकाराथ श्रद्दधद् भरतर्षभ ॥ (१।३)

yathoktaṃ taccakārātha śraddadhad bharatarṣabha ||

2.1२.१

षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्याप्रतिमतेजसः । (२।१)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyāpratimatejasaḥ |

2.2२.२

रुद्रप्रसादाद् राजर्षेः समजायन्त पार्थिव ॥ (२।२)

rudraprasādād rājarṣeḥ samajāyanta pārthiva ||

3.1३.१

ते घोराः क्रूरकर्माण आकाशपरिसर्पिणः । (३।१)

te ghorāḥ krūrakarmāṇa ākāśaparisarpiṇaḥ |

3.2३.२

बहुत्वाच्चावजानन्तः सर्वांल्लोकान् सहामरान् ॥ (३।२)

bahutvāccāvajānantaḥ sarvāṃllokān sahāmarān ||

4.1४.१

त्रिदशांश्चाप्यबाधन्त तथा गन्धर्वराक्षसान् । (४।१)

tridaśāṃścāpyabādhanta tathā gandharvarākṣasān |

4.2४.२

सर्वाणि चैव भूतानि शूराः समरशालिनः ॥ (४।२)

sarvāṇi caiva bhūtāni śūrāḥ samaraśālinaḥ ||

5.1५.१

वध्यमानास् ततो लोकाः सागरैर् मन्दबुद्धिभिः । (५।१)

vadhyamānās tato lokāḥ sāgarair mandabuddhibhiḥ |

5.2५.२

ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्वदैवतैः ॥ (५।२)

brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ sahitāḥ sarvadaivataiḥ ||

6.1६.१

तान् उवाच महाभागः सर्वलोकपितामहः । (६।१)

tān uvāca mahābhāgaḥ sarvalokapitāmahaḥ |

6.2६.२

गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे लोकैः सार्धं यथागतम् ॥ (६।२)

gacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve lokaiḥ sārdhaṃ yathāgatam ||

7.1७.१

नातिदीर्घेण कालेन सागराणां क्षयो महान् । (७।१)

nātidīrgheṇa kālena sāgarāṇāṃ kṣayo mahān |

7.2७.२

भविष्यति महाघोरः स्वकृतैः कर्मभिः सुराः ॥ (७।२)

bhaviṣyati mahāghoraḥ svakṛtaiḥ karmabhiḥ surāḥ ||

8.1८.१

एवम् उक्तास् ततो देवा लोकाश् च मनुजेश्वर । (८।१)

evam uktās tato devā lokāś ca manujeśvara |

8.2८.२

पितामहम् अनुज्ञाप्य विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥ (८।२)

pitāmaham anujñāpya viprajagmur yathāgatam ||

9.1९.१

ततः काले बहुतिथे व्यतीते भरतर्षभ । (९।१)

tataḥ kāle bahutithe vyatīte bharatarṣabha |

9.2९.२

दीक्षितः सगरो राजा हयमेधेन वीर्यवान् । (९।२)

dīkṣitaḥ sagaro rājā hayamedhena vīryavān |

9.3९.३

तस्याश्वो व्यचरद् भूमिं पुत्रैः सुपरिरक्षितः ॥ (९।३)

tasyāśvo vyacarad bhūmiṃ putraiḥ suparirakṣitaḥ ||

10.1१०.१

समुद्रं स समासाद्य निस्तोयं भीमदर्शनम् । (१०।१)

samudraṃ sa samāsādya nistoyaṃ bhīmadarśanam |

10.2१०.२

रक्ष्यमाणः प्रयत्नेन तत्रैवान्तरधीयत ॥ (१०।२)

rakṣyamāṇaḥ prayatnena tatraivāntaradhīyata ||

11.1११.१

ततस् ते सागरास् तात हृतं मत्वा हयोत्तमम् । (११।१)

tatas te sāgarās tāta hṛtaṃ matvā hayottamam |

11.2११.२

आगम्य पितुर् आचख्युर् अदृश्यं तुरगं हृतम् । (११।२)

āgamya pitur ācakhyur adṛśyaṃ turagaṃ hṛtam |

11.3११.३

तेनोक्ता दिक्षु सर्वासु सर्वे मार्गत वाजिनम् ॥ (११।३)

tenoktā dikṣu sarvāsu sarve mārgata vājinam ||

12.1१२.१

ततस् ते पितुर् आज्ञाय दिक्षु सर्वासु तं हयम् । (१२।१)

tatas te pitur ājñāya dikṣu sarvāsu taṃ hayam |

12.2१२.२

अमार्गन्त महाराज सर्वं च पृथिवीतलम् ॥ (१२।२)

amārganta mahārāja sarvaṃ ca pṛthivītalam ||

13.1१३.१

ततस् ते सागराः सर्वे समुपेत्य परस्परम् । (१३।१)

tatas te sāgarāḥ sarve samupetya parasparam |

13.2१३.२

नाध्यगच्छन्त तुरगम् अश्वहर्तारम् एव च ॥ (१३।२)

nādhyagacchanta turagam aśvahartāram eva ca ||

14.1१४.१

आगम्य पितरं चोचुस्ततः प्राञ्जलयो ऽग्रतः । (१४।१)

āgamya pitaraṃ cocustataḥ prāñjalayo 'grataḥ |

14.2१४.२

ससमुद्रवनद्वीपा सनदीनदकन्दरा । (१४।२)

sasamudravanadvīpā sanadīnadakandarā |

14.3१४.३

सपर्वतवनोद्देशा निखिलेन मही नृप ॥ (१४।३)

saparvatavanoddeśā nikhilena mahī nṛpa ||

15.1१५.१

अस्माभिर् विचिता राजञ् शासनात् तव पार्थिव । (१५।१)

asmābhir vicitā rājañ śāsanāt tava pārthiva |

15.2१५.२

न चाश्वम् अधिगच्छामो नाश्वहर्तारम् एव च ॥ (१५।२)

na cāśvam adhigacchāmo nāśvahartāram eva ca ||

16.1१६.१

श्रुत्वा तु वचनं तेषां स राजा क्रोधमूर्छितः । (१६।१)

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sa rājā krodhamūrchitaḥ |

16.2१६.२

उवाच वचनं सर्वांस् तदा दैववशान्नृप ॥ (१६।२)

uvāca vacanaṃ sarvāṃs tadā daivavaśānnṛpa ||

17.1१७.१

अनागमाय गच्छध्वं भूयो मार्गत वाजिनम् । (१७।१)

anāgamāya gacchadhvaṃ bhūyo mārgata vājinam |

17.2१७.२

यज्ञियं तं विना ह्यश्वं नागन्तव्यं हि पुत्रकाः ॥ (१७।२)

yajñiyaṃ taṃ vinā hyaśvaṃ nāgantavyaṃ hi putrakāḥ ||

18.1१८.१

प्रतिगृह्य तु संदेशं ततस् ते सगरात्मजाः । (१८।१)

pratigṛhya tu saṃdeśaṃ tatas te sagarātmajāḥ |

18.2१८.२

भूय एव महीं कृत्स्नां विचेतुम् उपचक्रमुः ॥ (१८।२)

bhūya eva mahīṃ kṛtsnāṃ vicetum upacakramuḥ ||

19.1१९.१

अथापश्यन्त ते वीराः पृथिवीम् अवदारिताम् । (१९।१)

athāpaśyanta te vīrāḥ pṛthivīm avadāritām |

19.2१९.२

समासाद्य बिलं तच्च खनन्तः सगरात्मजाः । (१९।२)

samāsādya bilaṃ tacca khanantaḥ sagarātmajāḥ |

19.3१९.३

कुद्दालैर् ह्रेषुकैश्चैव समुद्रम् अखनंस् तदा ॥ (१९।३)

kuddālair hreṣukaiścaiva samudram akhanaṃs tadā ||

20.1२०.१

स खन्यमानः सहितैः सागरैर् वरुणालयः । (२०।१)

sa khanyamānaḥ sahitaiḥ sāgarair varuṇālayaḥ |

20.2२०.२

अगच्छत् परमाम् आर्तिं दार्यमाणः समन्ततः ॥ (२०।२)

agacchat paramām ārtiṃ dāryamāṇaḥ samantataḥ ||

21.1२१.१

असुरोरगरक्षांसि सत्त्वानि विविधानि च । (२१।१)

asuroragarakṣāṃsi sattvāni vividhāni ca |

21.2२१.२

आर्तनादम् अकुर्वन्त वध्यमानानि सागरैः ॥ (२१।२)

ārtanādam akurvanta vadhyamānāni sāgaraiḥ ||

22.1२२.१

छिन्नशीर्षा विदेहाश्च भिन्नजान्वस्थिमस्तकाः । (२२।१)

chinnaśīrṣā videhāśca bhinnajānvasthimastakāḥ |

22.2२२.२

प्राणिनः समदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२२।२)

prāṇinaḥ samadṛśyanta śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

23.1२३.१

एवं हि खनतां तेषां समुद्रं मकरालयम् । (२३।१)

evaṃ hi khanatāṃ teṣāṃ samudraṃ makarālayam |

23.2२३.२

व्यतीतः सुमहान् कालो न चाश्वः समदृश्यत ॥ (२३।२)

vyatītaḥ sumahān kālo na cāśvaḥ samadṛśyata ||

24.1२४.१

ततः पूर्वोत्तरे देशे समुद्रस्य महीपते । (२४।१)

tataḥ pūrvottare deśe samudrasya mahīpate |

24.2२४.२

विदार्य पातालम् अथ संक्रुद्धाः सगरात्मजाः । (२४।२)

vidārya pātālam atha saṃkruddhāḥ sagarātmajāḥ |

24.3२४.३

अपश्यन्त हयं तत्र विचरन्तं महीतले ॥ (२४।३)

apaśyanta hayaṃ tatra vicarantaṃ mahītale ||

25.1२५.१

कपिलं च महात्मानं तेजोराशिम् अनुत्तमम् । (२५।१)

kapilaṃ ca mahātmānaṃ tejorāśim anuttamam |

25.2२५.२

तपसा दीप्यमानं तं ज्वालाभिर् इव पावकम् ॥ (२५।२)

tapasā dīpyamānaṃ taṃ jvālābhir iva pāvakam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 105

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit