संजय उवाच । (१।१)

उदीर्यमाणं तद् दृष्ट्वा पाण्डवानां महद् बलम् । (१।२)

अविषह्यं च मन्वानः कर्णं दुर्योधनो ऽब्रवीत् ॥ (१।३)

अयं स कालः सम्प्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल । (२।१)

त्रायस्व समरे कर्ण सर्वान् योधान्महाबल ॥ (२।२)

पाञ्चालैर् मत्स्यकैकेयैः पाण्डवैश्च महारथैः । (३।१)

वृतान् समन्तात् संक्रुद्धैर् निःश्वसद्भिर् इवोरगैः ॥ (३।२)

एते नदन्ति संहृष्टाः पाण्डवा जितकाशिनः । (४।१)

शक्रोपमाश्च बहवः पाञ्चालानां रथव्रजाः ॥ (४।२)

कर्ण उवाच । (५।१)

परित्रातुम् इह प्राप्तो यदि पार्थं पुरंदरः । (५।२)

तम् अप्याशु पराजित्य ततो हन्तास्मि पाण्डवम् ॥ (५।३)

सत्यं ते प्रतिजानामि समाश्वसिहि भारत । (६।१)

हन्तास्मि पाण्डुतनयान् पाञ्चालांश्च समागतान् ॥ (६।२)

जयं ते प्रतिजानामि वासवस्येव पावकिः । (७।१)

प्रियं तव मया कार्यम् इति जीवामि पार्थिव ॥ (७।२)

सर्वेषाम् एव पार्थानां फल्गुनो बलवत्तरः । (८।१)

तस्यामोघां विमोक्ष्यामि शक्तिं शक्रविनिर्मिताम् ॥ (८।२)

तस्मिन् हते महेष्वासे भ्रातरस्तस्य मानद । (९।१)

तव वश्या भविष्यन्ति वनं यास्यन्ति वा पुनः ॥ (९।२)

मयि जीवति कौरव्य विषादं मा कृथाः क्वचित् । (१०।१)

अहं जेष्यामि समरे सहितान् सर्वपाण्डवान् ॥ (१०।२)

पाञ्चालान् केकयांश्चैव वृष्णींश्चापि समागतान् । (११।१)

बाणौघैः शकलीकृत्य तव दास्यामि मेदिनीम् ॥ (११।२)

संजय उवाच । (१२।१)

एवं ब्रुवाणं कर्णं तु कृपः शारद्वतो ऽब्रवीत् । (१२।२)

स्मयन्न् इव महाबाहुः सूतपुत्रम् इदं वचः ॥ (१२।३)

शोभनं शोभनं कर्ण सनाथः कुरुपुंगवः । (१३।१)

त्वया नाथेन राधेय वचसा यदि सिध्यति ॥ (१३।२)

बहुशः कत्थसे कर्ण कौरव्यस्य समीपतः । (१४।१)

न तु ते विक्रमः कश्चिद् दृश्यते बलम् एव वा ॥ (१४।२)

समागमः पाण्डुसुतैर् दृष्टस्ते बहुशो युधि । (१५।१)

सर्वत्र निर्जितश्चासि पाण्डवैः सूतनन्दन ॥ (१५।२)

ह्रियमाणे तदा कर्ण गन्धर्वैर् धृतराष्ट्रजे । (१६।१)

तदायुध्यन्त सैन्यानि त्वम् एकस्तु पलायथाः ॥ (१६।२)

विराटनगरे चापि समेताः सर्वकौरवाः । (१७।१)

पार्थेन निर्जिता युद्धे त्वं च कर्ण सहानुजः ॥ (१७।२)

एकस्याप्यसमर्थस्त्वं फल्गुनस्य रणाजिरे । (१८।१)

कथम् उत्सहसे जेतुं सकृष्णान् सर्वपाण्डवान् ॥ (१८।२)

अब्रुवन् कर्ण युध्यस्व बहु कत्थसि सूतज । (१९।१)

अनुक्त्वा विक्रमेद् यस्तु तद् वै सत्पुरुषव्रतम् ॥ (१९।२)

गर्जित्वा सूतपुत्र त्वं शारदाभ्रम् इवाजलम् । (२०।१)

निष्फलो दृश्यसे कर्ण तच्च राजा न बुध्यते ॥ (२०।२)

तावद् गर्जसि राधेय यावत् पार्थं न पश्यसि । (२१।१)

पुरा पार्थं हि ते दृष्ट्वा दुर्लभं गर्जितं भवेत् ॥ (२१।२)

त्वम् अनासाद्य तान् बाणान् फल्गुनस्य विगर्जसि । (२२।१)

पार्थसायकविद्धस्य दुर्लभं गर्जितं भवेत् ॥ (२२।२)

बाहुभिः क्षत्रियाः शूरा वाग्भिः शूरा द्विजातयः । (२३।१)

धनुषा फल्गुनः शूरः कर्णः शूरो मनोरथैः ॥ (२३।२)

एवं परुषितस्तेन तदा शारद्वतेन सः । (२४।१)

कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः कृपं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥ (२४।२)

शूरा गर्जन्ति सततं प्रावृषीव बलाहकाः । (२५।१)

फलं चाशु प्रयच्छन्ति बीजम् उप्तम् ऋताविव ॥ (२५।२)

दोषम् अत्र न पश्यामि शूराणां रणमूर्धनि । (२६।१)

तत् तद् विकत्थमानानां भारं चोद्वहतां मृधे ॥ (२६।२)

यं भारं पुरुषो वोढुं मनसा हि व्यवस्यति । (२७।१)

दैवम् अस्य ध्रुवं तत्र साहाय्यायोपपद्यते ॥ (२७।२)

व्यवसायद्वितीयो ऽहं मनसा भारम् उद्वहन् । (२८।१)

गर्जामि यद्यहं विप्र तव किं तत्र नश्यति ॥ (२८।२)

वृथा शूरा न गर्जन्ति सजला इव तोयदाः । (२९।१)

सामर्थ्यम् आत्मनो ज्ञात्वा ततो गर्जन्ति पण्डिताः ॥ (२९।२)

सो ऽहम् अद्य रणे यत्तः सहितौ कृष्णपाण्डवौ । (३०।१)

उत्सहे तरसा जेतुं ततो गर्जामि गौतम ॥ (३०।२)

पश्य त्वं गर्जितस्यास्य फलं मे विप्र सानुगः । (३१।१)

हत्वा पाण्डुसुतान् आजौ सहकृष्णान् ससात्वतान् । (३१।२)

दुर्योधनाय दास्यामि पृथिवीं हतकण्टकाम् ॥ (३१।३)

कृप उवाच । (३२।१)

मनोरथप्रलापो मे न ग्राह्यस्तव सूतज । (३२।२)

यदा क्षिपसि वै कृष्णौ धर्मराजं च पाण्डवम् ॥ (३२।३)

ध्रुवस्तत्र जयः कर्ण यत्र युद्धविशारदौ । (३३।१)

देवगन्धर्वयक्षाणां मनुष्योरगरक्षसाम् । (३३।२)

दंशितानाम् अपि रणे अजेयौ कृष्णपाण्डवौ ॥ (३३।३)

ब्रह्मण्यः सत्यवाग् दान्तो गुरुदैवतपूजकः । (३४।१)

नित्यं धर्मरतश्चैव कृतास्त्रश्च विशेषतः । (३४।२)

धृतिमांश्च कृतज्ञश्च धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३४।३)

भ्रातरश्चास्य बलिनः सर्वास्त्रेषु कृतश्रमाः । (३५।१)

गुरुवृत्तिरताः प्राज्ञा धर्मनित्या यशस्विनः ॥ (३५।२)

संबन्धिनश्चेन्द्रवीर्याः स्वनुरक्ताः प्रहारिणः । (३६।१)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च दौर्मुखिर् जनमेजयः ॥ (३६।२)

चन्द्रसेनो भद्रसेनः कीर्तिधर्मा ध्रुवो धरः । (३७।१)

वसुचन्द्रो दामचन्द्रः सिंहचन्द्रः सुवेधनः ॥ (३७।२)

द्रुपदस्य तथा पुत्रा द्रुपदश्च महास्त्रवित् । (३८।१)

येषाम् अर्थाय संयत्तो मत्स्यराजः सहानुगः ॥ (३८।२)

शतानीकः सुदशनः श्रुतानीकः श्रुतध्वजः । (३९।१)

बलानीको जयानीको जयाश्वो रथवाहनः ॥ (३९।२)

चन्द्रोदयः कामरथो विराटभ्रातरः शुभाः । (४०।१)

यमौ च द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः । (४०।२)

येषाम् अर्थाय युध्यन्ते न तेषां विद्यते क्षयः ॥ (४०।३)

कामं खलु जगत् सर्वं सदेवासुरमानवम् । (४१।१)

सयक्षराक्षसगणं सभूतभुजगद्विपम् । (४१।२)

निःशेषम् अस्त्रवीर्येण कुर्यातां भीमफल्गुनौ ॥ (४१।३)

युधिष्ठिरश्च पृथिवीं निर्दहेद् घोरचक्षुषा । (४२।१)

अप्रमेयबलः शौरिर् येषाम् अर्थे च दंशितः । (४२।२)

कथं तान् संयुगे कर्ण जेतुम् उत्सहसे परान् ॥ (४२।३)

महान् अपनयस्त्वेष तव नित्यं हि सूतज । (४३।१)

यस्त्वम् उत्सहसे योद्धुं समरे शौरिणा सह ॥ (४३।२)

संजय उवाच । (४४।१)

एवम् उक्तस्तु राधेयः प्रहसन् भरतर्षभ । (४४।२)

अब्रवीच्च तदा कर्णो गुरुं शारद्वतं कृपम् ॥ (४४।३)

सत्यम् उक्तं त्वया ब्रह्मन् पाण्डवान् प्रति यद् वचः । (४५।१)

एते चान्ये च बहवो गुणाः पाण्डुसुतेषु वै ॥ (४५।२)

अजय्याश्च रणे पार्था देवैर् अपि सवासवैः । (४६।१)

सदैत्ययक्षगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसैः । (४६।२)

तथापि पार्थाञ् जेष्यामि शक्त्या वासवदत्तया ॥ (४६।३)

ममाप्यमोघा दत्तेयं शक्तिः शक्रेण वै द्विज । (४७।१)

एतया निहनिष्यामि सव्यसाचिनम् आहवे ॥ (४७।२)

हते तु पाण्डवे कृष्णो भ्रातरश्चास्य सोदराः । (४८।१)

अनर्जुना न शक्ष्यन्ति महीं भोक्तुं कथंचन ॥ (४८।२)

तेषु नष्टेषु सर्वेषु पृथिवीयं ससागरा । (४९।१)

अयत्नात् कौरवेयस्य वशे स्थास्यति गौतम ॥ (४९।२)

सुनीतैर् इह सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः । (५०।१)

एतम् अर्थम् अहं ज्ञात्वा ततो गर्जामि गौतम ॥ (५०।२)

त्वं तु वृद्धश्च विप्रश्च अशक्तश्चापि संयुगे । (५१।१)

कृतस्नेहश्च पार्थेषु मोहान्माम् अवमन्यसे ॥ (५१।२)

यद्येवं वक्ष्यसे भूयो माम् अप्रियम् इह द्विज । (५२।१)

ततस्ते खड्गम् उद्यम्य जिह्वां छेत्स्यामि दुर्मते ॥ (५२।२)

यच्चापि पाण्डवान् विप्र स्तोतुम् इच्छसि संयुगे । (५३।१)

भीषयन् सर्वसैन्यानि कौरवेयाणि दुर्मते । (५३।२)

अत्रापि शृणु मे वाक्यं यथावद् गदतो द्विज ॥ (५३।३)

दुर्योधनश्च द्रोणश्च शकुनिर् दुर्मुखो जयः । (५४।१)

दुःशासनो वृषसेनो मद्रराजस्त्वम् एव च । (५४।२)

सोमदत्तश्च भूरिश्च तथा द्रौणिर् विविंशतिः ॥ (५४।३)

तिष्ठेयुर् दंशिता यत्र सर्वे युद्धविशारदाः । (५५।१)

जयेद् एतान् रणे को नु शक्रतुल्यबलो ऽप्यरिः ॥ (५५।२)

शूराश्च हि कृतास्त्राश्च बलिनः स्वर्गलिप्सवः । (५६।१)

धर्मज्ञा युद्धकुशला हन्युर् युद्धे सुरान् अपि ॥ (५६।२)

एते स्थास्यन्ति संग्रामे पाण्डवानां वधार्थिनः । (५७।१)

जयम् आकाङ्क्षमाणा हि कौरवेयस्य दंशिताः ॥ (५७।२)

दैवायत्तम् अहं मन्ये जयं सुबलिनाम् अपि । (५८।१)

यत्र भीष्मो महाबाहुः शेते शरशताचितः ॥ (५८।२)

विकर्णश्चित्रसेनश्च बाह्लीको ऽथ जयद्रथः । (५९।१)

भूरिश्रवा जयश्चैव जलसंधः सुदक्षिणः ॥ (५९।२)

शलश्च रथिनां श्रेष्ठो भगदत्तश्च वीर्यवान् । (६०।१)

एते चान्ये च राजानो देवैर् अपि सुदुर्जयाः ॥ (६०।२)

निहताः समरे शूराः पाण्डवैर् बलवत्तराः । (६१।१)

किम् अन्यद् दैवसंयोगान्मन्यसे पुरुषाधम ॥ (६१।२)

यांश्च तान् स्तौषि सततं दुर्योधनरिपून् द्विज । (६२।१)

तेषाम् अपि हताः शूराः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (६२।२)

क्षीयन्ते सर्वसैन्यानि कुरूणां पाण्डवैः सह । (६३।१)

प्रभावं नात्र पश्यामि पाण्डवानां कथंचन ॥ (६३।२)

यांस्तान् बलवतो नित्यं मन्यसे त्वं द्विजाधम । (६४।१)

यतिष्ये ऽहं यथाशक्ति योद्धुं तैः सह संयुगे । (६४।२)

दुर्योधनहितार्थाय जयो दैवे प्रतिष्ठितः ॥ (६४।३)