MBh, 3, 53
Select a line for its word-by-word analysis.
सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलम् अब्रवीत् । (१।२)
sā namaskṛtya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt |
प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन् किं करवाणि ते ॥ (१।३)
praṇayasva yathāśraddhaṃ rājan kiṃ karavāṇi te ||
सर्वं तत् तव विश्रब्धं कुरु प्रणयम् ईश्वर ॥ (२।२)
sarvaṃ tat tava viśrabdhaṃ kuru praṇayam īśvara ||
हंसानां वचनं यत् तत् तन् मां दहति पार्थिव । (३।१)
haṃsānāṃ vacanaṃ yat tat tan māṃ dahati pārthiva |
यदि चेद् भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद । (४।१)
yadi ced bhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada |
विषम् अग्निं जलं रज्जुम् आस्थास्ये तव कारणात् ॥ (४।२)
viṣam agniṃ jalaṃ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt ||
एवम् उक्तस्तु वैदर्भ्या नलस् तां प्रत्युवाच ह । (५।१)
evam uktastu vaidarbhyā nalas tāṃ pratyuvāca ha |
विप्रियं ह्याचरन् मर्त्यो देवानां मृत्युम् ऋच्छति । (७।१)
vipriyaṃ hyācaran martyo devānāṃ mṛtyum ṛcchati |
त्राहि माम् अनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥ (७।२)
trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān ||
प्रव्याहरन्ती शनकैर् नलं राजानम् अब्रवीत् ॥ (८।२)
pravyāharantī śanakair nalaṃ rājānam abravīt ||
त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश् चाग्निपुरोगमाः । (१०।१)
tvaṃ caiva hi naraśreṣṭha devāś cāgnipurogamāḥ |
आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥ (१०।२)
āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṃvaraḥ ||
ततो ऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर । (११।१)
tato 'haṃ lokapālānāṃ saṃnidhau tvāṃ nareśvara |
वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥ (११।२)
varayiṣye naravyāghra naivaṃ doṣo bhaviṣyati ||
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलो राजा विशांपते । (१२।१)
evamuktastu vaidarbhyā nalo rājā viśāṃpate |
तम् अपश्यंस्तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः । (१३।१)
tam apaśyaṃstathāyāntaṃ lokapālāḥ saheśvarāḥ |
दृष्ट्वा चैनं ततो ऽपृच्छन् वृत्तान्तं सर्वम् एव तत् ॥ (१३।२)
dṛṣṭvā cainaṃ tato 'pṛcchan vṛttāntaṃ sarvam eva tat ||
कच्चिद् दृष्टा त्वया राजन् दमयन्ती शुचिस्मिता । (१४।२)
kaccid dṛṣṭā tvayā rājan damayantī śucismitā |
किम् अब्रवीच्च नः सर्वान् वद भूमिपते ऽनघ ॥ (१४।३)
kim abravīcca naḥ sarvān vada bhūmipate 'nagha ||
भवद्भिर् अहम् आदिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् । (१५।२)
bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam |
प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर् वृतम् ॥ (१५।३)
praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṃ daṇḍibhiḥ sthavirair vṛtam ||
प्रविशन्तं च मां तत्र न कश्चिद् दृष्टवान् नरः । (१६।१)
praviśantaṃ ca māṃ tatra na kaścid dṛṣṭavān naraḥ |
सख्यश्चास्या मया दृष्टास् ताभिश्चाप्युपलक्षितः । (१७।१)
sakhyaścāsyā mayā dṛṣṭās tābhiścāpyupalakṣitaḥ |
विस्मिताश्चाभवन् दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः ॥ (१७।२)
vismitāścābhavan dṛṣṭvā sarvā māṃ vibudheśvarāḥ ||
अब्रवीच्चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः । (१९।१)
abravīccaiva māṃ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ |
त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः ॥ (१९।२)
tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṃvaraḥ ||
तेषाम् अहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम । (२०।१)
teṣām ahaṃ saṃnidhau tvāṃ varayiṣye narottama |
मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस् त्रिदशेश्वराः ॥ (२१।२)
mayāśeṣaṃ pramāṇaṃ tu bhavantas tridaśeśvarāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.