महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 53

351 of 1995 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

बृहदश्व उवाच । (१।१)

bṛhadaśva uvāca

1.2१.२

सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलम् अब्रवीत् । (१।२)

sā namaskṛtya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt |

1.3१.३

प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन् किं करवाणि ते ॥ (१।३)

praṇayasva yathāśraddhaṃ rājan kiṃ karavāṇi te ||

2.1२.१

अहं चैव हि यच्चान्यन् ममास्ति वसु किंचन । (२।१)

ahaṃ caiva hi yaccānyan mamāsti vasu kiṃcana |

2.2२.२

सर्वं तत् तव विश्रब्धं कुरु प्रणयम् ईश्वर ॥ (२।२)

sarvaṃ tat tava viśrabdhaṃ kuru praṇayam īśvara ||

3.1३.१

हंसानां वचनं यत् तत् तन् मां दहति पार्थिव । (३।१)

haṃsānāṃ vacanaṃ yat tat tan māṃ dahati pārthiva |

3.2३.२

त्वत्कृते हि मया वीर राजानः संनिपातिताः ॥ (३।२)

tvatkṛte hi mayā vīra rājānaḥ saṃnipātitāḥ ||

4.1४.१

यदि चेद् भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद । (४।१)

yadi ced bhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada |

4.2४.२

विषम् अग्निं जलं रज्जुम् आस्थास्ये तव कारणात् ॥ (४।२)

viṣam agniṃ jalaṃ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt ||

5.1५.१

एवम् उक्तस्तु वैदर्भ्या नलस् तां प्रत्युवाच ह । (५।१)

evam uktastu vaidarbhyā nalas tāṃ pratyuvāca ha |

5.2५.२

तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषम् इच्छसि ॥ (५।२)

tiṣṭhatsu lokapāleṣu kathaṃ mānuṣam icchasi ||

6.1६.१

येषाम् अहं लोककृताम् ईश्वराणां महात्मनाम् । (६।१)

yeṣām ahaṃ lokakṛtām īśvarāṇāṃ mahātmanām |

6.2६.२

न पादरजसा तुल्यो मनस् ते तेषु वर्तताम् ॥ (६।२)

na pādarajasā tulyo manas te teṣu vartatām ||

7.1७.१

विप्रियं ह्याचरन् मर्त्यो देवानां मृत्युम् ऋच्छति । (७।१)

vipriyaṃ hyācaran martyo devānāṃ mṛtyum ṛcchati |

7.2७.२

त्राहि माम् अनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥ (७।२)

trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān ||

8.1८.१

ततो बाष्पकलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता । (८।१)

tato bāṣpakalāṃ vācaṃ damayantī śucismitā |

8.2८.२

प्रव्याहरन्ती शनकैर् नलं राजानम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

pravyāharantī śanakair nalaṃ rājānam abravīt ||

9.1९.१

अस्त्युपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर । (९।१)

astyupāyo mayā dṛṣṭo nirapāyo nareśvara |

9.2९.२

येन दोषो न भविता तव राजन् कथंचन ॥ (९।२)

yena doṣo na bhavitā tava rājan kathaṃcana ||

10.1१०.१

त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश् चाग्निपुरोगमाः । (१०।१)

tvaṃ caiva hi naraśreṣṭha devāś cāgnipurogamāḥ |

10.2१०.२

आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥ (१०।२)

āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṃvaraḥ ||

11.1११.१

ततो ऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर । (११।१)

tato 'haṃ lokapālānāṃ saṃnidhau tvāṃ nareśvara |

11.2११.२

वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥ (११।२)

varayiṣye naravyāghra naivaṃ doṣo bhaviṣyati ||

12.1१२.१

एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलो राजा विशांपते । (१२।१)

evamuktastu vaidarbhyā nalo rājā viśāṃpate |

12.2१२.२

आजगाम पुनस् तत्र यत्र देवाः समागताः ॥ (१२।२)

ājagāma punas tatra yatra devāḥ samāgatāḥ ||

13.1१३.१

तम् अपश्यंस्तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः । (१३।१)

tam apaśyaṃstathāyāntaṃ lokapālāḥ saheśvarāḥ |

13.2१३.२

दृष्ट्वा चैनं ततो ऽपृच्छन् वृत्तान्तं सर्वम् एव तत् ॥ (१३।२)

dṛṣṭvā cainaṃ tato 'pṛcchan vṛttāntaṃ sarvam eva tat ||

14.1१४.१

देवा ऊचुः । (१४।१)

devā ūcuḥ |

14.2१४.२

कच्चिद् दृष्टा त्वया राजन् दमयन्ती शुचिस्मिता । (१४।२)

kaccid dṛṣṭā tvayā rājan damayantī śucismitā |

14.3१४.३

किम् अब्रवीच्च नः सर्वान् वद भूमिपते ऽनघ ॥ (१४।३)

kim abravīcca naḥ sarvān vada bhūmipate 'nagha ||

15.1१५.१

नल उवाच । (१५।१)

nala uvāca

15.2१५.२

भवद्भिर् अहम् आदिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् । (१५।२)

bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam |

15.3१५.३

प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर् वृतम् ॥ (१५।३)

praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṃ daṇḍibhiḥ sthavirair vṛtam ||

16.1१६.१

प्रविशन्तं च मां तत्र न कश्चिद् दृष्टवान् नरः । (१६।१)

praviśantaṃ ca māṃ tatra na kaścid dṛṣṭavān naraḥ |

16.2१६.२

ऋते तां पार्थिवसुतां भवताम् एव तेजसा ॥ (१६।२)

ṛte tāṃ pārthivasutāṃ bhavatām eva tejasā ||

17.1१७.१

सख्यश्चास्या मया दृष्टास् ताभिश्चाप्युपलक्षितः । (१७।१)

sakhyaścāsyā mayā dṛṣṭās tābhiścāpyupalakṣitaḥ |

17.2१७.२

विस्मिताश्चाभवन् दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः ॥ (१७।२)

vismitāścābhavan dṛṣṭvā sarvā māṃ vibudheśvarāḥ ||

18.1१८.१

वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिरानना । (१८।१)

varṇyamāneṣu ca mayā bhavatsu rucirānanā |

18.2१८.२

माम् एव गतसंकल्पा वृणीते सुरसत्तमाः ॥ (१८।२)

mām eva gatasaṃkalpā vṛṇīte surasattamāḥ ||

19.1१९.१

अब्रवीच्चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः । (१९।१)

abravīccaiva māṃ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ |

19.2१९.२

त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः ॥ (१९।२)

tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṃvaraḥ ||

20.1२०.१

तेषाम् अहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम । (२०।१)

teṣām ahaṃ saṃnidhau tvāṃ varayiṣye narottama |

20.2२०.२

एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह ॥ (२०।२)

evaṃ tava mahābāho doṣo na bhaviteti ha ||

21.1२१.१

एतावद् एव विबुधा यथावृत्तम् उदाहृतम् । (२१।१)

etāvad eva vibudhā yathāvṛttam udāhṛtam |

21.2२१.२

मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस् त्रिदशेश्वराः ॥ (२१।२)

mayāśeṣaṃ pramāṇaṃ tu bhavantas tridaśeśvarāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit