कुन्त्युवाच । (१।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

विदुरायाश्च संवादं पुत्रस्य च परंतप ॥ (१।३)

अत्र श्रेयश्च भूयश्च यथा सा वक्तुम् अर्हति । (२।१)

यशस्विनी मन्युमती कुले जाता विभावरी ॥ (२।२)

क्षत्रधर्मरता धन्या विदुरा दीर्घदर्शिनी । (३।१)

विश्रुता राजसंसत्सु श्रुतवाक्या बहुश्रुता ॥ (३।२)

विदुरा नाम वै सत्या जगर्हे पुत्रम् औरसम् । (४।१)

निर्जितं सिन्धुराजेन शयानं दीनचेतसम् । (४।२)

अनन्दनम् अधर्मज्ञं द्विषतां हर्षवर्धनम् ॥ (४।३)

न मया त्वं न पित्रासि जातः क्वाभ्यागतो ह्यसि । (५।१)

निर्मन्युर् उपशाखीयः पुरुषः क्लीबसाधनः ॥ (५।२)

यावज्जीवं निराशो ऽसि कल्याणाय धुरं वह । (६।१)

मात्मानम् अवमन्यस्व मैनम् अल्पेन बीभरः । (६।२)

मनः कृत्वा सुकल्याणं मा भैस्त्वं प्रतिसंस्तभ ॥ (६।३)

उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराजितः । (७।१)

अमित्रान्नन्दयन् सर्वान्निर्मानो बन्धुशोकदः ॥ (७।२)

सुपूरा वै कुनदिका सुपूरो मूषिकाञ्जलिः । (८।१)

सुसंतोषः कापुरुषः स्वल्पकेनापि तुष्यति ॥ (८।२)

अप्यरेर् आरुजन् दंष्ट्राम् आश्वेव निधनं व्रज । (९।१)

अपि वा संशयं प्राप्य जीविते ऽपि पराक्रम ॥ (९।२)

अप्यरेः श्येनवच्छिद्रं पश्येस्त्वं विपरिक्रमन् । (१०।१)

विनदन् वाथ वा तूष्णीं व्योम्नि वापरिशङ्कितः ॥ (१०।२)

त्वम् एवं प्रेतवच्छेषे कस्माद् वज्रहतो यथा । (११।१)

उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराजितः ॥ (११।२)

मास्तं गमस्त्वं कृपणो विश्रूयस्व स्वकर्मणा । (१२।१)

मा मध्ये मा जघन्ये त्वं माधो भूस्तिष्ठ चोर्जितः ॥ (१२।२)

अलातं तिन्दुकस्येव मुहूर्तम् अपि विज्वल । (१३।१)

मा तुषाग्निर् इवानर्चिः काकरङ्खा जिजीविषुः । (१३।२)

मुहूर्तं ज्वलितं श्रेयो न तु धूमायितं चिरम् ॥ (१३।३)

मा ह स्म कस्यचिद् गेहे जनी राज्ञः खरीमृदुः । (१४।१)

कृत्वा मानुष्यकं कर्म सृत्वाजिं यावद् उत्तमम् । (१४।२)

धर्मस्यानृण्यम् आप्नोति न चात्मानं विगर्हते ॥ (१४।३)

अलब्ध्वा यदि वा लब्ध्वा नानुशोचन्ति पण्डिताः । (१५।१)

आनन्तर्यं चारभते न प्राणानां धनायते ॥ (१५।२)

उद्भावयस्व वीर्यं वा तां वा गच्छ ध्रुवां गतिम् । (१६।१)

धर्मं पुत्राग्रतः कृत्वा किंनिमित्तं हि जीवसि ॥ (१६।२)

इष्टापूर्तं हि ते क्लीब कीर्तिश्च सकला हता । (१७।१)

विच्छिन्नं भोगमूलं ते किंनिमित्तं हि जीवसि ॥ (१७।२)

शत्रुर् निमज्जता ग्राह्यो जङ्घायां प्रपतिष्यता । (१८।१)

विपरिच्छिन्नमूलो ऽपि न विषीदेत् कथंचन । (१८।२)

उद्यम्य धुरम् उत्कर्षेद् आजानेयकृतं स्मरन् ॥ (१८।३)

कुरु सत्त्वं च मानं च विद्धि पौरुषम् आत्मनः । (१९।१)

उद्भावय कुलं मग्नं त्वत्कृते स्वयम् एव हि ॥ (१९।२)

यस्य वृत्तं न जल्पन्ति मानवा महद् अद्भुतम् । (२०।१)

राशिवर्धनमात्रं स नैव स्त्री न पुनः पुमान् ॥ (२०।२)

दाने तपसि शौर्ये च यस्य न प्रथितं यशः । (२१।१)

विद्यायाम् अर्थलाभे वा मातुर् उच्चार एव सः ॥ (२१।२)

श्रुतेन तपसा वापि श्रिया वा विक्रमेण वा । (२२।१)

जनान् यो ऽभिभवत्यन्यान् कर्मणा हि स वै पुमान् ॥ (२२।२)

न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिम् एषितुम् अर्हसि । (२३।१)

नृशंस्याम् अयशस्यां च दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ (२३।२)

यम् एनम् अभिनन्देयुर् अमित्राः पुरुषं कृशम् । (२४।१)

लोकस्य समवज्ञातं निहीनाशनवाससम् ॥ (२४।२)

अहोलाभकरं दीनम् अल्पजीवनम् अल्पकम् । (२५।१)

नेदृशं बन्धुम् आसाद्य बान्धवः सुखम् एधते ॥ (२५।२)

अवृत्त्यैव विपत्स्यामो वयं राष्ट्रात् प्रवासिताः । (२६।१)

सर्वकामरसैर् हीनाः स्थानभ्रष्टा अकिंचनाः ॥ (२६।२)

अवर्णकारिणं सत्सु कुलवंशस्य नाशनम् । (२७।१)

कलिं पुत्रप्रवादेन संजय त्वाम् अजीजनम् ॥ (२७।२)

निरमर्षं निरुत्साहं निर्वीर्यम् अरिनन्दनम् । (२८।१)

मा स्म सीमन्तिनी काचिज्जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ॥ (२८।२)

मा धूमाय ज्वलात्यन्तम् आक्रम्य जहि शात्रवान् । (२९।१)

ज्वल मूर्धन्यमित्राणां मुहूर्तम् अपि वा क्षणम् ॥ (२९।२)

एतावान् एव पुरुषो यद् अमर्षी यद् अक्षमी । (३०।१)

क्षमावान्निरमर्षश्च नैव स्त्री न पुनः पुमान् ॥ (३०।२)

संतोषो वै श्रियं हन्ति तथानुक्रोश एव च । (३१।१)

अनुत्थानभये चोभे निरीहो नाश्नुते महत् ॥ (३१।२)

एभ्यो निकृतिपापेभ्यः प्रमुञ्चात्मानम् आत्मना । (३२।१)

आयसं हृदयं कृत्वा मृगयस्व पुनः स्वकम् ॥ (३२।२)

पुरं विषहते यस्मात् तस्मात् पुरुष उच्यते । (३३।१)

तम् आहुर् व्यर्थनामानं स्त्रीवद् य इह जीवति ॥ (३३।२)

शूरस्योर्जितसत्त्वस्य सिंहविक्रान्तगामिनः । (३४।१)

दिष्टभावं गतस्यापि विघसे मोदते प्रजा ॥ (३४।२)

य आत्मनः प्रियसुखे हित्वा मृगयते श्रियम् । (३५।१)

अमात्यानाम् अथो हर्षम् आदधात्यचिरेण सः ॥ (३५।२)

पुत्र उवाच । (३६।१)

किं नु ते माम् अपश्यन्त्याः पृथिव्या अपि सर्वया । (३६।२)

किम् आभरणकृत्यं ते किं भोगैर् जीवितेन वा ॥ (३६।३)

मातोवाच । (३७।१)

किम् अद्यकानां ये लोका द्विषन्तस्तान् अवाप्नुयुः । (३७।२)

ये त्वादृतात्मनां लोकाः सुहृदस्तान् व्रजन्तु नः ॥ (३७।३)

भृत्यैर् विहीयमानानां परपिण्डोपजीविनाम् । (३८।१)

कृपणानाम् असत्त्वानां मा वृत्तिम् अनुवर्तिथाः ॥ (३८।२)

अनु त्वां तात जीवन्तु ब्राह्मणाः सुहृदस्तथा । (३९।१)

पर्जन्यम् इव भूतानि देवा इव शतक्रतुम् ॥ (३९।२)

यम् आजीवन्ति पुरुषं सर्वभूतानि संजय । (४०।१)

पक्वं द्रुमम् इवासाद्य तस्य जीवितम् अर्थवत् ॥ (४०।२)

यस्य शूरस्य विक्रान्तैर् एधन्ते बान्धवाः सुखम् । (४१।१)

त्रिदशा इव शक्रस्य साधु तस्येह जीवितम् ॥ (४१।२)

स्वबाहुबलम् आश्रित्य यो ऽभ्युज्जीवति मानवः । (४२।१)

स लोके लभते कीर्तिं परत्र च शुभां गतिम् ॥ (४२।२)