महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 159

457 of 1995 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैश्रवण उवाच । (१।१)

vaiśravaṇa uvāca

1.2१.२

युधिष्ठिर धृतिर् दाक्ष्यं देशकालौ पराक्रमः । (१।२)

yudhiṣṭhira dhṛtir dākṣyaṃ deśakālau parākramaḥ |

1.3१.३

लोकतन्त्रविधानानाम् एष पञ्चविधो विधिः ॥ (१।३)

lokatantravidhānānām eṣa pañcavidho vidhiḥ ||

2.1२.१

धृतिमन्तश् च दक्षाश् च स्वे स्वे कर्मणि भारत । (२।१)

dhṛtimantaś ca dakṣāś ca sve sve karmaṇi bhārata |

2.2२.२

पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगे ऽभवन् ॥ (२।२)

parākramavidhānajñā narāḥ kṛtayuge 'bhavan ||

3.1३.१

धृतिमान् देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित् । (३।१)

dhṛtimān deśakālajñaḥ sarvadharmavidhānavit |

3.2३.२

क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ पृथिवीम् अनुशास्ति वै ॥ (३।२)

kṣatriyaḥ kṣatriyaśreṣṭha pṛthivīm anuśāsti vai ||

4.1४.१

य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु । (४।१)

ya evaṃ vartate pārtha puruṣaḥ sarvakarmasu |

4.2४.२

स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम् ॥ (४।२)

sa loke labhate vīra yaśaḥ pretya ca sadgatim ||

5.1५.१

देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम् । (५।१)

deśakālāntaraprepsuḥ kṛtvā śakraḥ parākramam |

5.2५.२

सम्प्राप्तस् त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह ॥ (५।२)

samprāptas tridive rājyaṃ vṛtrahā vasubhiḥ saha ||

6.1६.१

पापात्मा पापबुद्धिर् यः पापम् एवानुवर्तते । (६।१)

pāpātmā pāpabuddhir yaḥ pāpam evānuvartate |

6.2६.२

कर्मणाम् अविभागज्ञः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ (६।२)

karmaṇām avibhāgajñaḥ pretya ceha ca naśyati ||

7.1७.१

अकालज्ञः सुदुर्मेधः कार्याणाम् अविशेषवित् । (७।१)

akālajñaḥ sudurmedhaḥ kāryāṇām aviśeṣavit |

7.2७.२

वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ (७।२)

vṛthācārasamārambhaḥ pretya ceha ca naśyati ||

8.1८.१

साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम् । (८।१)

sāhase vartamānānāṃ nikṛtīnāṃ durātmanām |

8.2८.२

सर्वसामर्थ्यलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः ॥ (८।२)

sarvasāmarthyalipsūnāṃ pāpo bhavati niścayaḥ ||

9.1९.१

अधर्मज्ञो ऽवलिप्तश् च बालबुद्धिर् अमर्षणः । (९।१)

adharmajño 'valiptaś ca bālabuddhir amarṣaṇaḥ |

9.2९.२

निर्भयो भीमसेनो ऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ ॥ (९।२)

nirbhayo bhīmaseno 'yaṃ taṃ śādhi puruṣarṣabha ||

10.1१०.१

आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेः प्राप्य भूयस् त्वम् आश्रमम् । (१०।१)

ārṣṭiṣeṇasya rājarṣeḥ prāpya bhūyas tvam āśramam |

10.2१०.२

तामिस्रं प्रथमं पक्षं वीतशोकभयो वस ॥ (१०।२)

tāmisraṃ prathamaṃ pakṣaṃ vītaśokabhayo vasa ||

11.1११.१

अलकाः सह गन्धर्वैर् यक्षैश् च सह राक्षसैः । (११।१)

alakāḥ saha gandharvair yakṣaiś ca saha rākṣasaiḥ |

11.2११.२

मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः । (११।२)

manniyuktā manuṣyendra sarve ca girivāsinaḥ |

11.3११.३

रक्षन्तु त्वा महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः ॥ (११।३)

rakṣantu tvā mahābāho sahitaṃ dvijasattamaiḥ ||

12.1१२.१

साहसेषु च संतिष्ठन्न् इह शैले वृकोदरः । (१२।१)

sāhaseṣu ca saṃtiṣṭhann iha śaile vṛkodaraḥ |

12.2१२.२

वार्यतां साध्वयं राजंस् त्वया धर्मभृतां वर ॥ (१२।२)

vāryatāṃ sādhvayaṃ rājaṃs tvayā dharmabhṛtāṃ vara ||

13.1१३.१

इतः परं च राजेन्द्र द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः । (१३।१)

itaḥ paraṃ ca rājendra drakṣyanti vanagocarāḥ |

13.2१३.२

उपस्थास्यन्ति च सदा रक्षिष्यन्ति च सर्वशः ॥ (१३।२)

upasthāsyanti ca sadā rakṣiṣyanti ca sarvaśaḥ ||

14.1१४.१

तथैव चान्नपानानि स्वादूनि च बहूनि च । (१४।१)

tathaiva cānnapānāni svādūni ca bahūni ca |

14.2१४.२

उपस्थास्यन्ति वो गृह्य मत्प्रेष्याः पुरुषर्षभ ॥ (१४।२)

upasthāsyanti vo gṛhya matpreṣyāḥ puruṣarṣabha ||

15.1१५.१

यथा जिष्णुर् महेन्द्रस्य यथा वायोर् वृकोदरः । (१५।१)

yathā jiṣṇur mahendrasya yathā vāyor vṛkodaraḥ |

15.2१५.२

धर्मस्य त्वं यथा तात योगोत्पन्नो निजः सुतः ॥ (१५।२)

dharmasya tvaṃ yathā tāta yogotpanno nijaḥ sutaḥ ||

16.1१६.१

आत्मजावात्मसम्पन्नौ यमौ चोभौ यथाश्विनोः । (१६।१)

ātmajāvātmasampannau yamau cobhau yathāśvinoḥ |

16.2१६.२

रक्ष्यास् तद्वन् ममापीह यूयं सर्वे युधिष्ठिर ॥ (१६।२)

rakṣyās tadvan mamāpīha yūyaṃ sarve yudhiṣṭhira ||

17.1१७.१

अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित् । (१७।१)

arthatattvavibhāgajñaḥ sarvadharmaviśeṣavit |

17.2१७.२

भीमसेनाद् अवरजः फल्गुनः कुशली दिवि ॥ (१७।२)

bhīmasenād avarajaḥ phalgunaḥ kuśalī divi ||

18.1१८.१

याः काश्चन मता लोकेष्वग्र्याः परमसम्पदः । (१८।१)

yāḥ kāścana matā lokeṣvagryāḥ paramasampadaḥ |

18.2१८.२

जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास् तात धनंजये ॥ (१८।२)

janmaprabhṛti tāḥ sarvāḥ sthitās tāta dhanaṃjaye ||

19.1१९.१

दमो दानं बलं बुद्धिर् ह्रीर् धृतिस् तेज उत्तमम् । (१९।१)

damo dānaṃ balaṃ buddhir hrīr dhṛtis teja uttamam |

19.2१९.२

एतान्यपि महासत्त्वे स्थितान्यमिततेजसि ॥ (१९।२)

etānyapi mahāsattve sthitānyamitatejasi ||

20.1२०.१

न मोहात् कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम् । (२०।१)

na mohāt kurute jiṣṇuḥ karma pāṇḍava garhitam |

20.2२०.२

न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु ॥ (२०।२)

na pārthasya mṛṣoktāni kathayanti narā nṛṣu ||

21.1२१.१

स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः । (२१।१)

sa devapitṛgandharvaiḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ |

21.2२१.२

मानितः कुरुते ऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत ॥ (२१।२)

mānitaḥ kurute 'strāṇi śakrasadmani bhārata ||

22.1२२.१

यो ऽसौ सर्वान् महीपालान् धर्मेण वशम् आनयत् । (२२।१)

yo 'sau sarvān mahīpālān dharmeṇa vaśam ānayat |

22.2२२.२

स शंतनुर् महातेजाः पितुस् तव पितामहः । (२२।२)

sa śaṃtanur mahātejāḥ pitus tava pitāmahaḥ |

22.3२२.३

प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना ॥ (२२।३)

prīyate pārtha pārthena divi gāṇḍīvadhanvanā ||

23.1२३.१

सम्यक् चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः । (२३।१)

samyak cāsau mahāvīryaḥ kuladhurya iva sthitaḥ |

23.2२३.२

पितॄन् देवांस् तथा विप्रान् पूजयित्वा महायशाः । (२३।२)

pitṝn devāṃs tathā viprān pūjayitvā mahāyaśāḥ |

23.3२३.३

सप्त मुख्यान् महामेधान् आहरद् यमुनां प्रति ॥ (२३।३)

sapta mukhyān mahāmedhān āharad yamunāṃ prati ||

24.1२४.१

अधिराजः स राजंस् त्वां शंतनुः प्रपितामहः । (२४।१)

adhirājaḥ sa rājaṃs tvāṃ śaṃtanuḥ prapitāmahaḥ |

24.2२४.२

स्वर्गजिच्छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति ॥ (२४।२)

svargajicchakralokasthaḥ kuśalaṃ paripṛcchati ||

25.1२५.१

वैशम्पायन उवाच । (२५।१)

vaiśampāyana uvāca

25.2२५.२

ततः शक्तिं गदां खड्गं धनुश्च भरतर्षभ । (२५।२)

tataḥ śaktiṃ gadāṃ khaḍgaṃ dhanuśca bharatarṣabha |

25.3२५.३

प्राध्वं कृत्वा नमश्चक्रे कुबेराय वृकोदरः ॥ (२५।३)

prādhvaṃ kṛtvā namaścakre kuberāya vṛkodaraḥ ||

26.1२६.१

ततो ऽब्रवीद् धनाध्यक्षः शरण्यः शरणागतम् । (२६।१)

tato 'bravīd dhanādhyakṣaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatam |

26.2२६.२

मानहा भव शत्रूणां सुहृदां नन्दिवर्धनः ॥ (२६।२)

mānahā bhava śatrūṇāṃ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ ||

27.1२७.१

स्वेषु वेश्मसु रम्येषु वसतामित्रतापनाः । (२७।१)

sveṣu veśmasu ramyeṣu vasatāmitratāpanāḥ |

27.2२७.२

कामान् उपहरिष्यन्ति यक्षा वो भरतर्षभाः ॥ (२७।२)

kāmān upahariṣyanti yakṣā vo bharatarṣabhāḥ ||

28.1२८.१

शीघ्रम् एव गुडाकेशः कृतास्त्रः पुरुषर्षभः । (२८।१)

śīghram eva guḍākeśaḥ kṛtāstraḥ puruṣarṣabhaḥ |

28.2२८.२

साक्षान् मघवता सृष्टः सम्प्राप्स्यति धनंजयः ॥ (२८।२)

sākṣān maghavatā sṛṣṭaḥ samprāpsyati dhanaṃjayaḥ ||

29.1२९.१

एवम् उत्तमकर्माणम् अनुशिष्य युधिष्ठिरम् । (२९।१)

evam uttamakarmāṇam anuśiṣya yudhiṣṭhiram |

29.2२९.२

अस्तं गिरिवरश्रेष्ठं प्रययौ गुह्यकाधिपः ॥ (२९।२)

astaṃ girivaraśreṣṭhaṃ prayayau guhyakādhipaḥ ||

30.1३०.१

तं परिस्तोमसंकीर्णैर् नानारत्नविभूषितैः । (३०।१)

taṃ paristomasaṃkīrṇair nānāratnavibhūṣitaiḥ |

30.2३०.२

यानैर् अनुययुर् यक्षा राक्षसाश् च सहस्रशः ॥ (३०।२)

yānair anuyayur yakṣā rākṣasāś ca sahasraśaḥ ||

31.1३१.१

पक्षिणाम् इव निर्घोषः कुबेरसदनं प्रति । (३१।१)

pakṣiṇām iva nirghoṣaḥ kuberasadanaṃ prati |

31.2३१.२

बभूव परमाश्वानाम् ऐरावतपथे यताम् ॥ (३१।२)

babhūva paramāśvānām airāvatapathe yatām ||

32.1३२.१

ते जग्मुस् तूर्णम् आकाशं धनाधिपतिवाजिनः । (३२।१)

te jagmus tūrṇam ākāśaṃ dhanādhipativājinaḥ |

32.2३२.२

प्रकर्षन्त इवाभ्राणि पिबन्त इव मारुतम् ॥ (३२।२)

prakarṣanta ivābhrāṇi pibanta iva mārutam ||

33.1३३.१

ततस् तानि शरीराणि गतसत्त्वानि रक्षसाम् । (३३।१)

tatas tāni śarīrāṇi gatasattvāni rakṣasām |

33.2३३.२

अपाकृष्यन्त शैलाग्राद् धनाधिपतिशासनात् ॥ (३३।२)

apākṛṣyanta śailāgrād dhanādhipatiśāsanāt ||

34.1३४.१

तेषां हि शापकालो ऽसौ कृतो ऽगस्त्येन धीमता । (३४।१)

teṣāṃ hi śāpakālo 'sau kṛto 'gastyena dhīmatā |

34.2३४.२

समरे निहतास् तस्मात् सर्वे मणिमता सह ॥ (३४।२)

samare nihatās tasmāt sarve maṇimatā saha ||

35.1३५.१

पाण्डवास् तु महात्मानस् तेषु वेश्मसु तां क्षपाम् । (३५।१)

pāṇḍavās tu mahātmānas teṣu veśmasu tāṃ kṣapām |

35.2३५.२

सुखम् ऊषुर् गतोद्वेगाः पूजिताः सर्वराक्षसैः ॥ (३५।२)

sukham ūṣur gatodvegāḥ pūjitāḥ sarvarākṣasaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 159

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit