वैशंपायन उवाच । (१।१)

एवम् उक्तो भगवता धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१।२)

चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु प्रत्युवाच तपोधनम् ॥ (१।३)

किं भक्ष्यं किम् अभक्ष्यं च किं च देयं प्रशस्यते । (२।१)

किं च पात्रम् अपात्रं वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२।२)

व्यास उवाच । (३।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (३।२)

सिद्धानां चैव संवादं मनोश्चैव प्रजापतेः ॥ (३।३)

सिद्धास्तपोव्रतपराः समागम्य पुरा विभुम् । (४।१)

धर्मं पप्रच्छुर् आसीनम् आदिकाले प्रजापतिम् ॥ (४।२)

कथम् अन्नं कथं दानं कथम् अध्ययनं तपः । (५।१)

कार्याकार्यं च नः सर्वं शंस वै त्वं प्रजापते ॥ (५।२)

तैर् एवम् उक्तो भगवान्मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् । (६।१)

शुश्रूषध्वं यथावृत्तं धर्मं व्याससमासतः ॥ (६।२)

अदत्तस्यानुपादानं दानम् अध्ययनं तपः । (७।१)

अहिंसा सत्यम् अक्रोधः क्षमेज्या धर्मलक्षणम् ॥ (७।२)

य एव धर्मः सो ऽधर्मो ऽदेशे ऽकाले प्रतिष्ठितः । (८।१)

आदानम् अनृतं हिंसा धर्मो व्यावस्थिकः स्मृतः ॥ (८।२)

द्विविधौ चाप्युभावेतौ धर्माधर्मौ विजानताम् । (९।१)

अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिश्च द्वैविध्यं लोकवेदयोः ॥ (९।२)

अप्रवृत्तेर् अमर्त्यत्वं मर्त्यत्वं कर्मणः फलम् । (१०।१)

अशुभस्याशुभं विद्याच्छुभस्य शुभम् एव च ॥ (१०।२)

एतयोश्चोभयोः स्यातां शुभाशुभतया तथा । (११।१)

दैवं च दैवयुक्तं च प्राणश्च प्रलयश्च ह ॥ (११।२)

अप्रेक्षापूर्वकरणाद् अशुभानां शुभं फलम् । (१२।१)

ऊर्ध्वं भवति संदेहाद् इह दृष्टार्थम् एव वा । (१२।२)

अप्रेक्षापूर्वकरणात् प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ (१२।३)

क्रोधमोहकृते चैव दृष्टान्तागमहेतुभिः । (१३।१)

शरीराणाम् उपक्लेशो मनसश्च प्रियाप्रिये । (१३।२)

तद् औषधैश्च मन्त्रैश्च प्रायश्चित्तैश्च शाम्यति ॥ (१३।३)

जातिश्रेण्यधिवासानां कुलधर्मांश्च सर्वतः । (१४।१)

वर्जयेन्न हि तं धर्मं येषां धर्मो न विद्यते ॥ (१४।२)

दश वा वेदशास्त्रज्ञास्त्रयो वा धर्मपाठकाः । (१५।१)

यद् ब्रूयुः कार्य उत्पन्ने स धर्मो धर्मसंशये ॥ (१५।२)

अरुणा मृत्तिका चैव तथा चैव पिपीलकाः । (१६।१)

श्लेष्मातकस्तथा विप्रैर् अभक्ष्यं विषम् एव च ॥ (१६।२)

अभक्ष्या ब्राह्मणैर् मत्स्याः शकलैर् ये विवर्जिताः । (१७।१)

चतुष्पात् कच्छपाद् अन्यो मण्डूका जलजाश्च ये ॥ (१७।२)

भासा हंसाः सुपर्णाश्च चक्रवाका बकाः प्लवाः । (१८।१)

कङ्को मद्गुश्च गृध्राश्च काकोलूकं तथैव च ॥ (१८।२)

क्रव्यादाः पक्षिणः सर्वे चतुष्पादाश्च दंष्ट्रिणः । (१९।१)

येषां चोभयतो दन्ताश्चतुर्दंष्ट्राश्च सर्वशः ॥ (१९।२)

एडकाश्वखरोष्ट्रीणां सूतिकानां गवाम् अपि । (२०।१)

मानुषीणां मृगीणां च न पिबेद् ब्राह्मणः पयः ॥ (२०।२)

प्रेतान्नं सूतिकान्नं च यच्च किंचिद् अनिर्दशम् । (२१।१)

अभोज्यं चाप्यपेयं च धेन्वा दुग्धम् अनिर्दशम् ॥ (२१।२)

तक्ष्णश् चर्मावकर्तुश्च पुंश्चल्या रजकस्य च । (२२।१)

चिकित्सकस्य यच्चान्नम् अभोज्यं रक्षिणस्तथा ॥ (२२।२)

गणग्रामाभिशस्तानां रङ्गस्त्रीजीविनश्च ये । (२३।१)

परिवित्तिनपुंषां च बन्दिद्यूतविदां तथा ॥ (२३।२)

वार्यमाणाहृतं चान्नं शुक्तं पर्युषितं च यत् । (२४।१)

सुरानुगतम् उच्छिष्टम् अभोज्यं शेषितं च यत् ॥ (२४।२)

पिष्टमांसेक्षुशाकानां विकाराः पयसस्तथा । (२५।१)

सक्तुधानाकरम्भाश्च नोपभोज्याश्चिरस्थिताः ॥ (२५।२)

पायसं कृसरं मांसम् अपूपाश्च वृथा कृताः । (२६।१)

अभोज्याश्चाप्यभक्ष्याश्च ब्राह्मणैर् गृहमेधिभिः ॥ (२६।२)

देवान् पितॄन्मनुष्यांश्च मुनीन् गृह्याश्च देवताः । (२७।१)

पूजयित्वा ततः पश्चाद् गृहस्थो भोक्तुम् अर्हति ॥ (२७।२)

यथा प्रव्रजितो भिक्षुर् गृहस्थः स्वगृहे वसेत् । (२८।१)

एवंवृत्तः प्रियैर् दारैः संवसन् धर्मम् आप्नुयात् ॥ (२८।२)

न दद्याद् यशसे दानं न भयान्नोपकारिणे । (२९।१)

न नृत्तगीतशीलेषु हासकेषु च धार्मिकः ॥ (२९।२)

न मत्ते नैव चोन्मत्ते न स्तेने न चिकित्सके । (३०।१)

न वाग्घीने विवर्णे वा नाङ्गहीने न वामने ॥ (३०।२)

न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैर् वा यो न संस्कृतः । (३१।१)

अश्रोत्रिये मृतं दानं ब्राह्मणे ऽब्रह्मवादिनि ॥ (३१।२)

असम्यक् चैव यद् दत्तम् असम्यक् च प्रतिग्रहः । (३२।१)

उभयोः स्याद् अनर्थाय दातुर् आदातुर् एव च ॥ (३२।२)

यथा खदिरम् आलम्ब्य शिलां वाप्यर्णवं तरन् । (३३।१)

मज्जते मज्जते तद्वद् दाता यश्च प्रतीच्छकः ॥ (३३।२)

काष्ठैर् आर्द्रैर् यथा वह्निर् उपस्तीर्णो न दीप्यते । (३४।१)

तपःस्वाध्यायचारित्रैर् एवं हीनः प्रतिग्रही ॥ (३४।२)

कपाले यद्वद् आपः स्युः श्वदृतौ वा यथा पयः । (३५।१)

आश्रयस्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम् ॥ (३५।२)

निर्मन्त्रो निर्व्रतो यः स्याद् अशास्त्रज्ञो ऽनसूयकः । (३६।१)

अनुक्रोशात् प्रदातव्यं दीनेष्वेवं नरेष्वपि ॥ (३६।२)

न वै देयम् अनुक्रोशाद् दीनायाप्यपकारिणे । (३७।१)

आप्ताचरितम् इत्येव धर्म इत्येव वा पुनः ॥ (३७।२)

निष्कारणं स्म तद् दत्तं ब्राह्मणे धर्मवर्जिते । (३८।१)

भवेद् अपात्रदोषेण न मे ऽत्रास्ति विचारणा ॥ (३८।२)

यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । (३९।१)

ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः ॥ (३९।२)

यथा षण्ढो ऽफलः स्त्रीषु यथा गौर् गवि चाफला । (४०।१)

शकुनिर् वाप्यपक्षः स्यान्निर्मन्त्रो ब्राह्मणस्तथा ॥ (४०।२)

ग्रामधान्यं यथा शून्यं यथा कूपश्च निर्जलः । (४१।१)

यथा हुतम् अनग्नौ च तथैव स्यान्निराकृतौ ॥ (४१।२)

देवतानां पितॄणां च हव्यकव्यविनाशनः । (४२।१)

शत्रुर् अर्थहरो मूर्खो न लोकान् प्राप्तुम् अर्हति ॥ (४२।२)

एतत् ते कथितं सर्वं यथा वृत्तं युधिष्ठिर । (४३।१)

समासेन महद्ध्येतच्छ्रोतव्यं भरतर्षभ ॥ (४३।२)