वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः सर्वाः प्रकृतयो नगराद् वारणावतात् । (१।२)

सर्वमङ्गलसंयुक्ता यथाशास्त्रम् अतन्द्रिताः ॥ (१।३)

श्रुत्वागतान् पाण्डुपुत्रान् नानायानैः सहस्रशः । (२।१)

अभिजग्मुर् नरश्रेष्ठाञ् श्रुत्वैव परया मुदा ॥ (२।२)

ते समासाद्य कौन्तेयान् वारणावतका जनाः । (३।१)

कृत्वा जयाशिषः सर्वे परिवार्योपतस्थिरे ॥ (३।२)

तैर् वृतः पुरुषव्याघ्रो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४।१)

विबभौ देवसंकाशो वज्रपाणिर् इवामरैः ॥ (४।२)

सत्कृतास्ते तु पौरैश्च पौरान् सत्कृत्य चानघाः । (५।१)

अलंकृतं जनाकीर्णं विविशुर् वारणावतम् ॥ (५।२)

ते प्रविश्य पुरं वीरास्तूर्णं जग्मुर् अथो गृहान् । (६।१)

ब्राह्मणानां महीपाल रतानां स्वेषु कर्मसु ॥ (६।२)

नगराधिकृतानां च गृहाणि रथिनां तथा । (७।१)

उपतस्थुर् नरश्रेष्ठा वैश्यशूद्रगृहान् अपि ॥ (७।२)

अर्चिताश्च नरैः पौरैः पाण्डवा भरतर्षभाः । (८।१)

जग्मुर् आवसथं पश्चात् पुरोचनपुरस्कृताः ॥ (८।२)

तेभ्यो भक्ष्यान्नपानानि शयनानि शुभानि च । (९।१)

आसनानि च मुख्यानि प्रददौ स पुरोचनः ॥ (९।२)

तत्र ते सत्कृतास्तेन सुमहार्हपरिच्छदाः । (१०।१)

उपास्यमानाः पुरुषैर् ऊषुः पुरनिवासिभिः ॥ (१०।२)

दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः । (११।१)

निवेदयामास गृहं शिवाख्यम् अशिवं तदा ॥ (११।२)

तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः । (१२।१)

पुरोचनस्य वचनात् कैलासम् इव गुह्यकाः ॥ (१२।२)

तत् त्वगारम् अभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मविशारदः । (१३।१)

उवाचाग्नेयम् इत्येवं भीमसेनं युधिष्ठिरः । (१३।२)

जिघ्रन् सोम्य वसागन्धं सर्पिर् जतुविमिश्रितम् ॥ (१३।३)

कृतं हि व्यक्तम् आग्नेयम् इदं वेश्म परंतप । (१४।१)

मृद् एषा व्यक्तम् आग्नेयैर् द्रव्यैर् मिश्रस्य वेश्मनः । (१४।२)

शणसर्जरसं व्यक्तम् आनीतं गृहकर्मणि । (१४।३)

मुञ्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम् । (१४।४)

शणबल्वजकार्पासवंशदारुकटान्यपि । (१४।५)

आग्नेयान्यत्र क्षिप्तानि परितो वेश्मनस्तथा ॥ (१४।६)

शिल्पिभिः सुकृतं ह्याप्तैर् विनीतैर् वेश्मकर्मणि । (१५।१)

विश्वस्तं माम् अयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः । (१५।२)

तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः ॥ (१५।३)

इमां तु तां महाबुद्धिर् विदुरो दृष्टवांस्तदा । (१६।१)

आपदं तेन मां पार्थ स संबोधितवान् पुरा । (१६।२)

आग्नेयं रुचिरं वेश्म कारितं दृश्यते शुभम् । (१६।३)

अस्माकं भागधेयेन विदुरेण महात्मना ॥ (१६।४)

ते वयं बोधितास्तेन बुद्धवन्तो ऽशिवं गृहम् । (१७।१)

नित्यम् अस्मद्धितैषिणा । (१७।२)

पित्रा कनीयसा स्नेहात् । (१७।३)

आचार्यैः सुकृतं गूढैर् दुर्योधनवशानुगैः ॥ (१७।४)

भीम उवाच । (१८।१)

यद् इदं गृहम् आग्नेयं विहितं मन्यते भवान् । (१८।२)

पुरोचनम् इमं दग्ध्वा गम्यते वारणावतान् । (१८।३)

तत्रैव साधु गच्छामो यत्र पूर्वोषिता वयम् । (१८।४)

दर्शयित्वा पृथग् गन्तुं न कार्यं प्रतिभाति मे । (१८।५)

अशुभं वा शुभं वापि तैर् वसाम सहैव तु । (१८।६)

अद्य प्रभृति चास्मासु गतेषु भयविह्वलः । (१८।७)

रूढमूलो भवेद् राज्ये धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः । (१८।८)

तदीयं च भवेद् राज्यं तदीयाः स्युः प्रजा इमाः । (१८।९)

तस्मात् सहैव वत्स्यामो गलन्यस्तपदा वयम् । (१८।१०)

अस्माकं कालम् आसाद्य राज्यम् आच्छिद्य शत्रुतः । (१८।११)

अर्धं पैतृकम् अस्माकं सुखं भोक्ष्याम शाश्वतम् । (१८।१२)

धृतराष्ट्रवचो ऽस्माभिः किमर्थम् अनुमन्यते । (१८।१३)

तेभ्यो भीत्यान्यथा गन्तुं दौर्बल्यं ते कुतो नृप । (१८।१४)

आपत्सु रक्षितास्माकं विदुरो ऽस्ति महामतिः । (१८।१५)

मध्यस्थ एव गाङ्गेयो राज्यभोगपराङ्मुखः । (१८।१६)

बाह्लिकप्रमुखा वृद्धा मध्यस्था एव सर्वदा । (१८।१७)

अस्मदीयो भवेद् द्रोणः फल्गुनप्रेमसंयुतः । (१८।१८)

तस्मात् सहैव वस्तव्यं न गन्तव्यं पृथङ् नृप । (१८।१९)

अथवास्मासु ते कुर्युः किम् अशक्ताः पराक्रमैः । (१८।२०)

क्षुद्राः कपटिनो धूर्ता जाग्रत्सु मनुजेश्वर । (१८।२१)

किं न कुर्युः पुरा मह्यं किं न दत्तं पुरा विषम् । (१८।२२)

आशीविषैर् महाघोरैः सर्पैस्तैः किं न दंशितः । (१८।२३)

प्रमाणकोट्यां संनह्य निद्रापरवशे मयि । (१८।२४)

सर्पैर् दृष्टिविषैर् घोरैर् गङ्गायां शूलसंततौ । (१८।२५)

किं तैर् न पातितो भूप तदा किं मृतवाहनम् । (१८।२६)

आपत्सु च सुघोरासु दुष्प्रयुक्तासु पापिभिः । (१८।२७)

अस्मान् अरक्षद् यो देवो जगद् यस्य वशे स्थितम् । (१८।२८)

चराचरात्मकं सो ऽद्य यातः क्व नु नृपोत्तम । (१८।२९)

यावत् सोढव्यम् अस्माभिस्तावत् सोढास्मि यत्नतः । (१८।३०)

यदा न रक्ष्यते ऽस्माभिस्तदा पश्याम नो हितम् । (१८।३१)

किं द्रष्टव्यं तदास्माभिर् विगृह्य तरसा बलात् । (१८।३२)

सान्त्ववादेन दानेन भेदेनापि यतामहे । (१८।३३)

अर्धराज्यस्य संप्राप्त्यै ततो दण्डः प्रशस्यते । (१८।३४)

तस्मात् सहैव वस्तव्यं तन्मनोऽर्पितशल्यवत् । (१८।३५)

दर्शयित्वा पृथग् वापि न गन्तव्यं सुभीतवत् ॥ (१८।३६)

युधिष्ठिर उवाच । (१९।१)

इह यत्तैर् निराकारैर् वस्तव्यम् इति रोचये । (१९।२)

इति किं त्वयम् एतावान् किम् अतः परम् आपतत् । (१९।३)

विचारयन्तो जाग्रन्तः प्राणिभिर् हितकाङ्क्षिभिः । (१९।४)

इहैव वस्तव्यम् इति मन्मनो रोचते ऽनुज । (१९।५)

नष्टैर् इव विचिन्वद्भिर् गतिम् इष्टां ध्रुवाम् इतः । (१९।६)

इतः परं ते किं कुर्युर् जिज्ञासद्भिर् अभीतवत् ॥ (१९।७)

यदि विन्देत चाकारम् अस्माकं हि पुरोचनः । (२०।१)

शीघ्रकारी ततो भूत्वा प्रसह्यापि दहेत नः ॥ (२०।२)

नायं बिभेत्युपक्रोशाद् अधर्माद् वा पुरोचनः । (२१।१)

तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनमते स्थितः ॥ (२१।२)

अपि चेह प्रदग्धेषु भीष्मो ऽस्मासु पितामहः । (२२।१)

कोपं कुर्यात् किमर्थं वा कौरवान् कोपयेत सः । (२२।२)

अथवापीह दग्धेषु भीष्मो ऽस्माकं पितामहः । (२२।३)

धर्म इत्येव कुप्येत तथान्ये कुरुपुंगवाः । (२२।४)

उपपन्नं तु दग्धेषु कुलवंशानुकीर्तिताः । (२२।५)

कुप्येरन् यदि धर्मज्ञास्तथान्ये कुरुपुंगवाः ॥ (२२।६)

वयं तु यदि दाहस्य बिभ्यतः प्रद्रवेम हि । (२३।१)

स्पशैर् नो घातयेत् सर्वान् राज्यलुब्धः सुयोधनः ॥ (२३।२)

अपदस्थान् पदे तिष्ठन्न् अपक्षान् पक्षसंस्थितः । (२४।१)

हीनकोशान् महाकोशः प्रयोगैर् घातयेद् ध्रुवम् ॥ (२४।२)

तद् अस्माभिर् इमं पापं तं च पापं सुयोधनम् । (२५।१)

वञ्चयद्भिर् निवस्तव्यं छन्नवासं क्वचित् क्वचित् ॥ (२५।२)

ते वयं मृगयाशीलाश्चराम वसुधाम् इमाम् । (२६।१)

तथा नो विदिता मार्गा भविष्यन्ति पलायताम् ॥ (२६।२)

भौमं च बिलम् अद्यैव करवाम सुसंवृतम् । (२७।१)

गूढोच्छ्वसान् न नस्तत्र हुताशः सम्प्रधक्ष्यति ॥ (२७।२)

वसतो ऽत्र यथा चास्मान् न बुध्येत पुरोचनः । (२८।१)

पौरो वापि जनः कश्चित् तथा कार्यम् अतन्द्रितैः ॥ (२८।२)