महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 293

591 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखा । (१।२)

etasminneva kāle tu dhṛtarāṣṭrasya vai sakhā |

1.3१.३

सूतो ऽधिरथ इत्येव सदारो जाह्नवीं ययौ ॥ (१।३)

sūto 'dhiratha ityeva sadāro jāhnavīṃ yayau ||

2.1२.१

तस्य भार्याभवद् राजन् रूपेणासदृशी भुवि । (२।१)

tasya bhāryābhavad rājan rūpeṇāsadṛśī bhuvi |

2.2२.२

राधा नाम महाभागा न सा पुत्रम् अविन्दत । (२।२)

rādhā nāma mahābhāgā na sā putram avindata |

2.3२.३

अपत्यार्थे परं यत्नम् अकरोच्च विशेषतः ॥ (२।३)

apatyārthe paraṃ yatnam akarocca viśeṣataḥ ||

3.1३.१

सा ददर्शाथ मञ्जूषाम् उह्यमानां यदृच्छया । (३।१)

sā dadarśātha mañjūṣām uhyamānāṃ yadṛcchayā |

3.2३.२

दत्तरक्षाप्रतिसराम् अन्वालभनशोभिताम् । (३।२)

dattarakṣāpratisarām anvālabhanaśobhitām |

3.3३.३

ऊर्मीतरंगैर् जाह्नव्याः समानीताम् उपह्वरम् ॥ (३।३)

ūrmītaraṃgair jāhnavyāḥ samānītām upahvaram ||

4.1४.१

सा तां कौतूहलात् प्राप्तां ग्राहयामास भामिनी । (४।१)

sā tāṃ kautūhalāt prāptāṃ grāhayāmāsa bhāminī |

4.2४.२

ततो निवेदयामास सूतस्याधिरथस्य वै ॥ (४।२)

tato nivedayāmāsa sūtasyādhirathasya vai ||

5.1५.१

स ताम् उद्धृत्य मञ्जूषाम् उत्सार्य जलम् अन्तिकात् । (५।१)

sa tām uddhṛtya mañjūṣām utsārya jalam antikāt |

5.2५.२

यन्त्रैर् उद्घाटयामास सो ऽपश्यत् तत्र बालकम् ॥ (५।२)

yantrair udghāṭayāmāsa so 'paśyat tatra bālakam ||

6.1६.१

तरुणादित्यसंकाशं हेमवर्मधरं तथा । (६।१)

taruṇādityasaṃkāśaṃ hemavarmadharaṃ tathā |

6.2६.२

मृष्टकुण्डलयुक्तेन वदनेन विराजता ॥ (६।२)

mṛṣṭakuṇḍalayuktena vadanena virājatā ||

7.1७.१

स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनः । (७।१)

sa sūto bhāryayā sārdhaṃ vismayotphullalocanaḥ |

7.2७.२

अङ्कम् आरोप्य तं बालं भार्यां वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

aṅkam āropya taṃ bālaṃ bhāryāṃ vacanam abravīt ||

8.1८.१

इदम् अत्यद्भुतं भीरु यतो जातो ऽस्मि भामिनि । (८।१)

idam atyadbhutaṃ bhīru yato jāto 'smi bhāmini |

8.2८.२

दृष्टवान् देवगर्भो ऽयं मन्ये ऽस्मान् समुपागतः ॥ (८।२)

dṛṣṭavān devagarbho 'yaṃ manye 'smān samupāgataḥ ||

9.1९.१

अनपत्यस्य पुत्रो ऽयं देवैर् दत्तो ध्रुवं मम । (९।१)

anapatyasya putro 'yaṃ devair datto dhruvaṃ mama |

9.2९.२

इत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते ॥ (९।२)

ityuktvā taṃ dadau putraṃ rādhāyai sa mahīpate ||

10.1१०.१

प्रतिजग्राह तं राधा विधिवद् दिव्यरूपिणम् । (१०।१)

pratijagrāha taṃ rādhā vidhivad divyarūpiṇam |

10.2१०.२

पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम् ॥ (१०।२)

putraṃ kamalagarbhābhaṃ devagarbhaṃ śriyā vṛtam ||

11.1११.१

पुपोष चैनं विधिवद् ववृधे स च वीर्यवान् । (११।१)

pupoṣa cainaṃ vidhivad vavṛdhe sa ca vīryavān |

11.2११.२

ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः ॥ (११।२)

tataḥ prabhṛti cāpyanye prābhavannaurasāḥ sutāḥ ||

12.1१२.१

वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम् । (१२।१)

vasuvarmadharaṃ dṛṣṭvā taṃ bālaṃ hemakuṇḍalam |

12.2१२.२

नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर् द्विजातयः ॥ (१२।२)

nāmāsya vasuṣeṇeti tataścakrur dvijātayaḥ ||

13.1१३.१

एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमः । (१३।१)

evaṃ sa sūtaputratvaṃ jagāmāmitavikramaḥ |

13.2१३.२

वसुषेण इति ख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः ॥ (१३।२)

vasuṣeṇa iti khyāto vṛṣa ityeva ca prabhuḥ ||

14.1१४.१

स ज्येष्ठपुत्रः सूतस्य ववृधे ऽङ्गेषु वीर्यवान् । (१४।१)

sa jyeṣṭhaputraḥ sūtasya vavṛdhe 'ṅgeṣu vīryavān |

14.2१४.२

चारेण विदितश्चासीत् पृथाया दिव्यवर्मभृत् ॥ (१४।२)

cāreṇa viditaścāsīt pṛthāyā divyavarmabhṛt ||

15.1१५.१

सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समये ततः । (१५।१)

sūtastvadhirathaḥ putraṃ vivṛddhaṃ samaye tataḥ |

15.2१५.२

दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम् ॥ (१५।२)

dṛṣṭvā prasthāpayāmāsa puraṃ vāraṇasāhvayam ||

16.1१६.१

तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि । (१६।१)

tatropasadanaṃ cakre droṇasyeṣvastrakarmaṇi |

16.2१६.२

सख्यं दुर्योधनेनैवम् अगच्छत् स च वीर्यवान् ॥ (१६।२)

sakhyaṃ duryodhanenaivam agacchat sa ca vīryavān ||

17.1१७.१

द्रोणात् कृपाच्च रामाच्च सो ऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम् । (१७।१)

droṇāt kṛpācca rāmācca so 'stragrāmaṃ caturvidham |

17.2१७.२

लब्ध्वा लोके ऽभवत् ख्यातः परमेष्वासतां गतः ॥ (१७।२)

labdhvā loke 'bhavat khyātaḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ ||

18.1१८.१

संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये स्थितः । (१८।१)

saṃdhāya dhārtarāṣṭreṇa pārthānāṃ vipriye sthitaḥ |

18.2१८.२

योद्धुम् आशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना ॥ (१८।२)

yoddhum āśaṃsate nityaṃ phalgunena mahātmanā ||

19.1१९.१

सदा हि तस्य स्पर्धासीद् अर्जुनेन विशां पते । (१९।१)

sadā hi tasya spardhāsīd arjunena viśāṃ pate |

19.2१९.२

अर्जुनस्य च कर्णेन यतो दृष्टो बभूव सः ॥ (१९।२)

arjunasya ca karṇena yato dṛṣṭo babhūva saḥ ||

20.1२०.१

तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम् । (२०।१)

taṃ tu kuṇḍalinaṃ dṛṣṭvā varmaṇā ca samanvitam |

20.2२०.२

अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद् युधिष्ठिरः ॥ (२०।२)

avadhyaṃ samare matvā paryatapyad yudhiṣṭhiraḥ ||

21.1२१.१

यदा तु कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम् । (२१।१)

yadā tu karṇo rājendra bhānumantaṃ divākaram |

21.2२१.२

स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिले स्थितः ॥ (२१।२)

stauti madhyaṃdine prāpte prāñjaliḥ salile sthitaḥ ||

22.1२२.१

तत्रैनम् उपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतवः । (२२।१)

tatrainam upatiṣṭhanti brāhmaṇā dhanahetavaḥ |

22.2२२.२

नादेयं तस्य तत्काले किंचिद् अस्ति द्विजातिषु ॥ (२२।२)

nādeyaṃ tasya tatkāle kiṃcid asti dvijātiṣu ||

23.1२३.१

तम् इन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः । (२३।१)

tam indro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣāṃ dehītyupasthitaḥ |

23.2२३.२

स्वागतं चेति राधेयस्तम् अथ प्रत्यभाषत ॥ (२३।२)

svāgataṃ ceti rādheyastam atha pratyabhāṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 293

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit