MBh, 3, 293
Select a line for its word-by-word analysis.
एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखा । (१।२)
etasminneva kāle tu dhṛtarāṣṭrasya vai sakhā |
ऊर्मीतरंगैर् जाह्नव्याः समानीताम् उपह्वरम् ॥ (३।३)
ūrmītaraṃgair jāhnavyāḥ samānītām upahvaram ||
सा तां कौतूहलात् प्राप्तां ग्राहयामास भामिनी । (४।१)
sā tāṃ kautūhalāt prāptāṃ grāhayāmāsa bhāminī |
स ताम् उद्धृत्य मञ्जूषाम् उत्सार्य जलम् अन्तिकात् । (५।१)
sa tām uddhṛtya mañjūṣām utsārya jalam antikāt |
यन्त्रैर् उद्घाटयामास सो ऽपश्यत् तत्र बालकम् ॥ (५।२)
yantrair udghāṭayāmāsa so 'paśyat tatra bālakam ||
स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनः । (७।१)
sa sūto bhāryayā sārdhaṃ vismayotphullalocanaḥ |
अङ्कम् आरोप्य तं बालं भार्यां वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।२)
aṅkam āropya taṃ bālaṃ bhāryāṃ vacanam abravīt ||
इदम् अत्यद्भुतं भीरु यतो जातो ऽस्मि भामिनि । (८।१)
idam atyadbhutaṃ bhīru yato jāto 'smi bhāmini |
दृष्टवान् देवगर्भो ऽयं मन्ये ऽस्मान् समुपागतः ॥ (८।२)
dṛṣṭavān devagarbho 'yaṃ manye 'smān samupāgataḥ ||
अनपत्यस्य पुत्रो ऽयं देवैर् दत्तो ध्रुवं मम । (९।१)
anapatyasya putro 'yaṃ devair datto dhruvaṃ mama |
इत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते ॥ (९।२)
ityuktvā taṃ dadau putraṃ rādhāyai sa mahīpate ||
प्रतिजग्राह तं राधा विधिवद् दिव्यरूपिणम् । (१०।१)
pratijagrāha taṃ rādhā vidhivad divyarūpiṇam |
पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम् ॥ (१०।२)
putraṃ kamalagarbhābhaṃ devagarbhaṃ śriyā vṛtam ||
पुपोष चैनं विधिवद् ववृधे स च वीर्यवान् । (११।१)
pupoṣa cainaṃ vidhivad vavṛdhe sa ca vīryavān |
ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः ॥ (११।२)
tataḥ prabhṛti cāpyanye prābhavannaurasāḥ sutāḥ ||
वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम् । (१२।१)
vasuvarmadharaṃ dṛṣṭvā taṃ bālaṃ hemakuṇḍalam |
नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर् द्विजातयः ॥ (१२।२)
nāmāsya vasuṣeṇeti tataścakrur dvijātayaḥ ||
स ज्येष्ठपुत्रः सूतस्य ववृधे ऽङ्गेषु वीर्यवान् । (१४।१)
sa jyeṣṭhaputraḥ sūtasya vavṛdhe 'ṅgeṣu vīryavān |
चारेण विदितश्चासीत् पृथाया दिव्यवर्मभृत् ॥ (१४।२)
cāreṇa viditaścāsīt pṛthāyā divyavarmabhṛt ||
सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समये ततः । (१५।१)
sūtastvadhirathaḥ putraṃ vivṛddhaṃ samaye tataḥ |
दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम् ॥ (१५।२)
dṛṣṭvā prasthāpayāmāsa puraṃ vāraṇasāhvayam ||
तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि । (१६।१)
tatropasadanaṃ cakre droṇasyeṣvastrakarmaṇi |
सख्यं दुर्योधनेनैवम् अगच्छत् स च वीर्यवान् ॥ (१६।२)
sakhyaṃ duryodhanenaivam agacchat sa ca vīryavān ||
द्रोणात् कृपाच्च रामाच्च सो ऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम् । (१७।१)
droṇāt kṛpācca rāmācca so 'stragrāmaṃ caturvidham |
लब्ध्वा लोके ऽभवत् ख्यातः परमेष्वासतां गतः ॥ (१७।२)
labdhvā loke 'bhavat khyātaḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ ||
संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये स्थितः । (१८।१)
saṃdhāya dhārtarāṣṭreṇa pārthānāṃ vipriye sthitaḥ |
योद्धुम् आशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना ॥ (१८।२)
yoddhum āśaṃsate nityaṃ phalgunena mahātmanā ||
सदा हि तस्य स्पर्धासीद् अर्जुनेन विशां पते । (१९।१)
sadā hi tasya spardhāsīd arjunena viśāṃ pate |
अर्जुनस्य च कर्णेन यतो दृष्टो बभूव सः ॥ (१९।२)
arjunasya ca karṇena yato dṛṣṭo babhūva saḥ ||
तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम् । (२०।१)
taṃ tu kuṇḍalinaṃ dṛṣṭvā varmaṇā ca samanvitam |
अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद् युधिष्ठिरः ॥ (२०।२)
avadhyaṃ samare matvā paryatapyad yudhiṣṭhiraḥ ||
यदा तु कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम् । (२१।१)
yadā tu karṇo rājendra bhānumantaṃ divākaram |
स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिले स्थितः ॥ (२१।२)
stauti madhyaṃdine prāpte prāñjaliḥ salile sthitaḥ ||
तत्रैनम् उपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतवः । (२२।१)
tatrainam upatiṣṭhanti brāhmaṇā dhanahetavaḥ |
नादेयं तस्य तत्काले किंचिद् अस्ति द्विजातिषु ॥ (२२।२)
nādeyaṃ tasya tatkāle kiṃcid asti dvijātiṣu ||
तम् इन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः । (२३।१)
tam indro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣāṃ dehītyupasthitaḥ |
स्वागतं चेति राधेयस्तम् अथ प्रत्यभाषत ॥ (२३।२)
svāgataṃ ceti rādheyastam atha pratyabhāṣata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.