युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथं व्यासस्य धर्मात्मा शुको जज्ञे महातपाः । (१।२)

सिद्धिं च परमां प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

कस्यां चोत्पादयामास शुकं व्यासस्तपोधनः । (२।१)

न ह्यस्य जननीं विद्म जन्म चाग्र्यं महात्मनः ॥ (२।२)

कथं च बालस्य सतः सूक्ष्मज्ञाने गता मतिः । (३।१)

यथा नान्यस्य लोके ऽस्मिन् द्वितीयस्येह कस्यचित् ॥ (३।२)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते । (४।१)

न हि मे तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतो ऽमृतम् उत्तमम् ॥ (४।२)

माहात्म्यम् आत्मयोगं च विज्ञानं च शुकस्य ह । (५।१)

यथावद् आनुपूर्व्येण तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (५।२)

भीष्म उवाच । (६।१)

न हायनैर् न पलितैर् न वित्तेन न बन्धुभिः । (६।२)

ऋषयश्चक्रिरे धर्मं यो ऽनूचानः स नो महान् ॥ (६।३)

तपोमूलम् इदं सर्वं यन्मां पृच्छसि पाण्डव । (७।१)

तद् इन्द्रियाणि संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ (७।२)

इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषम् ऋच्छत्यसंशयम् । (८।१)

संनियम्य तु तान्येव सिद्धिं प्राप्नोति मानवः ॥ (८।२)

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । (९।१)

योगस्य कलया तात न तुल्यं विद्यते फलम् ॥ (९।२)

अत्र ते वर्तयिष्यामि जन्मयोगफलं यथा । (१०।१)

शुकस्याग्र्यां गतिं चैव दुर्विदाम् अकृतात्मभिः ॥ (१०।२)

मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायुते । (११।१)

विजहार महादेवो भीमैर् भूतगणैर् वृतः ॥ (११।२)

शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत् पुरा । (१२।१)

तत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ॥ (१२।२)

योगेनात्मानम् आविश्य योगधर्मपरायणः । (१३।१)

धारयन् स तपस्तेपे पुत्रार्थं कुरुसत्तम ॥ (१३।२)

अग्नेर् भूमेर् अपां वायोर् अन्तरिक्षस्य चाभिभो । (१४।१)

वीर्येण संमितः पुत्रो मम भूयाद् इति स्म ह ॥ (१४।२)

संकल्पेनाथ सो ऽनेन दुष्प्रापेणाकृतात्मभिः । (१५।१)

वरयामास देवेशम् आस्थितस्तप उत्तमम् ॥ (१५।२)

अतिष्ठन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः । (१६।१)

आराधयन्महादेवं बहुरूपम् उमापतिम् ॥ (१६।२)

तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा । (१७।१)

लोकपालाश्च लोकेशं साध्याश्च वसुभिः सह ॥ (१७।२)

आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ । (१८।१)

मरुतो मारुतश्चैव सागराः सरितस्तथा ॥ (१८।२)

अश्विनौ देवगन्धर्वास्तथा नारदपर्वतौ । (१९।१)

विश्वावसुश्च गन्धर्वः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः ॥ (१९।२)

तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् । (२०।१)

धारयाणः स्रजं भाति ज्योत्स्नाम् इव निशाकरः ॥ (२०।२)

तस्मिन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले । (२१।१)

आस्थितः परमं योगम् ऋषिः पुत्रार्थम् उद्यतः ॥ (२१।२)

न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिर् उपजायते । (२२।१)

त्रयाणाम् अपि लोकानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२२।२)

जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः । (२३।१)

प्रज्वलन्त्यः स्म दृश्यन्ते युक्तस्यामिततेजसः ॥ (२३।२)

मार्कण्डेयो हि भगवान् एतद् आख्यातवान्मम । (२४।१)

स देवचरितानीह कथयामास मे सदा ॥ (२४।२)

ता एताद्यापि कृष्णस्य तपसा तेन दीपिताः । (२५।१)

अग्निवर्णा जटास्तात प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ (२५।२)

एवंविधेन तपसा तस्य भक्त्या च भारत । (२६।१)

महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् ॥ (२६।२)

उवाच चैनं भगवांस्त्र्यम्बकः प्रहसन्न् इव । (२७।१)

एवंविधस्ते तनयो द्वैपायन भविष्यति ॥ (२७।२)

यथा ह्यग्निर् यथा वायुर् यथा भूमिर् यथा जलम् । (२८।१)

यथा च खं तथा शुद्धो भविष्यति सुतो महान् ॥ (२८।२)

तद्भावभावी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदपाश्रयः । (२९।१)

तेजसावृत्य लोकांस्त्रीन् यशः प्राप्स्यति केवलम् ॥ (२९।२)