MBh, 5, 191
Select a line for its word-by-word analysis.
स यत्नम् अकरोत् तीव्रं संबन्धैर् अनुसान्त्वनैः । (२।१)
sa yatnam akarot tīvraṃ saṃbandhair anusāntvanaiḥ |
दूतैर् मधुरसंभाषैर् नैतद् अस्तीति संदिशन् ॥ (२।२)
dūtair madhurasaṃbhāṣair naitad astīti saṃdiśan ||
कन्येति पाञ्चालसुतां त्वरमाणो ऽभिनिर्ययौ ॥ (३।२)
kanyeti pāñcālasutāṃ tvaramāṇo 'bhiniryayau ||
दुहितुर् विप्रलम्भं तं धात्रीणां वचनात् तदा ॥ (४।२)
duhitur vipralambhaṃ taṃ dhātrīṇāṃ vacanāt tadā ||
हिरण्यवर्मा राजेन्द्र पाञ्चाल्यं पार्थिवं प्रति ॥ (६।२)
hiraṇyavarmā rājendra pāñcālyaṃ pārthivaṃ prati ||
तत्र वै निश्चितं तेषाम् अभूद् राज्ञां महात्मनाम् । (७।१)
tatra vai niścitaṃ teṣām abhūd rājñāṃ mahātmanām |
तथ्यं चेद् भवति ह्येतत् कन्या राजञ् शिखण्डिनी । (७।२)
tathyaṃ ced bhavati hyetat kanyā rājañ śikhaṇḍinī |
स तदा दूतम् आज्ञाय पुनः क्षत्तारम् ईश्वरः । (९।१)
sa tadā dūtam ājñāya punaḥ kṣattāram īśvaraḥ |
प्रास्थापयत् पार्षताय हन्मीति त्वां स्थिरो भव ॥ (९।२)
prāsthāpayat pārṣatāya hanmīti tvāṃ sthiro bhava ||
स प्रकृत्या च वै भीरुः किल्बिषी च नराधिपः । (१०।१)
sa prakṛtyā ca vai bhīruḥ kilbiṣī ca narādhipaḥ |
भयं तीव्रम् अनुप्राप्तो द्रुपदः पृथिवीपतिः ॥ (१०।२)
bhayaṃ tīvram anuprāpto drupadaḥ pṛthivīpatiḥ ||
विसृज्य दूतं दाशार्णं द्रुपदः शोककर्शितः । (११।१)
visṛjya dūtaṃ dāśārṇaṃ drupadaḥ śokakarśitaḥ |
समेत्य भार्यां रहिते वाक्यम् आह नराधिपः ॥ (११।२)
sametya bhāryāṃ rahite vākyam āha narādhipaḥ ||
पाञ्चालराजो दयितां मातरं वै शिखण्डिनः ॥ (१२।२)
pāñcālarājo dayitāṃ mātaraṃ vai śikhaṇḍinaḥ ||
अभियास्यति मां कोपात् संबन्धी सुमहाबलः । (१३।१)
abhiyāsyati māṃ kopāt saṃbandhī sumahābalaḥ |
किम् इदानीं करिष्यामि मूढः कन्याम् इमां प्रति । (१४।१)
kim idānīṃ kariṣyāmi mūḍhaḥ kanyām imāṃ prati |
शिखण्डी किल पुत्रस्ते कन्येति परिशङ्कितः ॥ (१४।२)
śikhaṇḍī kila putraste kanyeti pariśaṅkitaḥ ||
इति निश्चित्य तत्त्वेन समित्रः सबलानुगः । (१५।१)
iti niścitya tattvena samitraḥ sabalānugaḥ |
वञ्चितो ऽस्मीति मन्वानो मां किलोद्धर्तुम् इच्छति ॥ (१५।२)
vañcito 'smīti manvāno māṃ kiloddhartum icchati ||
किम् अत्र तथ्यं सुश्रोणि किं मिथ्या ब्रूहि शोभने । (१६।१)
kim atra tathyaṃ suśroṇi kiṃ mithyā brūhi śobhane |
श्रुत्वा त्वत्तः शुभे वाक्यं संविधास्याम्यहं तथा ॥ (१६।२)
śrutvā tvattaḥ śubhe vākyaṃ saṃvidhāsyāmyahaṃ tathā ||
अहं हि संशयं प्राप्तो बाला चेयं शिखण्डिनी । (१७।१)
ahaṃ hi saṃśayaṃ prāpto bālā ceyaṃ śikhaṇḍinī |
त्वं च राज्ञि महत् कृच्छ्रं सम्प्राप्ता वरवर्णिनि ॥ (१७।२)
tvaṃ ca rājñi mahat kṛcchraṃ samprāptā varavarṇini ||
सा त्वं सर्वविमोक्षाय तत्त्वम् आख्याहि पृच्छतः । (१८।१)
sā tvaṃ sarvavimokṣāya tattvam ākhyāhi pṛcchataḥ |
तथा विदध्यां सुश्रोणि कृत्यस्यास्य शुचिस्मिते । (१८।२)
tathā vidadhyāṃ suśroṇi kṛtyasyāsya śucismite |
शिखण्डिनि च मा भैस्त्वं विधास्ये तत्र तत्त्वतः ॥ (१८।३)
śikhaṇḍini ca mā bhaistvaṃ vidhāsye tatra tattvataḥ ||
तद् आचक्ष्व महाभागे विधास्ये तत्र यद्धितम् ॥ (१९।३)
tad ācakṣva mahābhāge vidhāsye tatra yaddhitam ||
जानतापि नरेन्द्रेण ख्यापनार्थं परस्य वै । (२०।१)
jānatāpi narendreṇa khyāpanārthaṃ parasya vai |
प्रकाशं चोदिता देवी प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ (२०।२)
prakāśaṃ coditā devī pratyuvāca mahīpatim ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.