संजय उवाच । (१।१)

त्रिभागमात्रशेषायां रात्र्यां युद्धम् अवर्तत । (१।२)

कुरूणां पाण्डवानां च संहृष्टानां विशां पते ॥ (१।३)

अथ चन्द्रप्रभां मुष्णन्न् आदित्यस्य पुरःसरः । (२।१)

अरुणो ऽभ्युदयांचक्रे ताम्रीकुर्वन्न् इवाम्बरम् ॥ (२।२)

ततो द्वैधीकृते सैन्ये द्रोणः सोमकपाण्डवान् । (३।१)

अभ्यद्रवत् सपाञ्चालान् दुर्योधनपुरोगमः ॥ (३।२)

द्वैधीभूतान् कुरून् दृष्ट्वा माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् । (४।१)

सपत्नान् सव्यतः कुर्मि सव्यसाचिन् इमान् कुरून् ॥ (४।२)

स माधवम् अनुज्ञाय कुरुष्वेति धनंजयः । (५।१)

द्रोणकर्णौ महेष्वासौ सव्यतः पर्यवर्तत ॥ (५।२)

अभिप्रायं तु कृष्णस्य ज्ञात्वा परपुरंजयः । (६।१)

आजिशीर्षगतं दृष्ट्वा भीमसेनं समासदत् ॥ (६।२)

भीम उवाच । (७।१)

अर्जुनार्जुन बीभत्सो शृणु मे तत्त्वतो वचः । (७।२)

यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालो ऽयम् आगतः ॥ (७।३)

अस्मिंश्चेद् आगते काले श्रेयो न प्रतिपत्स्यसे । (८।१)

असंभावितरूपः सन्न् आनृशंस्यं करिष्यसि ॥ (८।२)

सत्यश्रीधर्मयशसां वीर्येणानृण्यम् आप्नुहि । (९।१)

भिन्द्ध्यनीकं युधां श्रेष्ठ सव्यसाचिन् इमान् कुरु ॥ (९।२)

संजय उवाच । (१०।१)

स सव्यसाची भीमेन चोदितः केशवेन च । (१०।२)

कर्णद्रोणावतिक्रम्य समन्तात् पर्यवारयत् ॥ (१०।३)

तम् आजिशीर्षम् आयान्तं दहन्तं क्षत्रियर्षभान् । (११।१)

पराक्रान्तं पराक्रम्य यतन्तः क्षत्रियर्षभाः । (११।२)

नाशक्नुवन् वारयितुं वर्धमानम् इवानलम् ॥ (११।३)

अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । (१२।१)

अभ्यवर्षञ् शरव्रातैः कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ (१२।२)

तेषाम् अस्त्राणि सर्वेषाम् उत्तमास्त्रविदां वरः । (१३।१)

कदर्थीकृत्य राजेन्द्र शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (१३।२)

अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य लघुहस्तो धनंजयः । (१४।१)

सर्वान् अविध्यन्निशितैर् दशभिर् दशभिः शरैः ॥ (१४।२)

उद्धूता रजसो वृष्टिः शरवृष्टिस्तथैव च । (१५।१)

तमश्च घोरं शब्दश्च तदा समभवन्महान् ॥ (१५।२)

न द्यौर् न भूमिर् न दिशः प्राज्ञायन्त तथा गते । (१६।१)

सैन्येन रजसा मूढं सर्वम् अन्धम् इवाभवत् ॥ (१६।२)

नैव ते न वयं राजन् प्रज्ञासिष्म परस्परम् । (१७।१)

उद्देशेन हि तेन स्म समयुध्यन्त पार्थिवाः ॥ (१७।२)

विरथा रथिनो राजन् समासाद्य परस्परम् । (१८।१)

केशेषु समसज्जन्त कवचेषु भुजेषु च ॥ (१८।२)

हताश्वा हतसूताश्च निश्चेष्टा रथिनस्तदा । (१९।१)

जीवन्त इव तत्र स्म व्यदृश्यन्त भयार्दिताः ॥ (१९।२)

हतान् गजान् समाश्लिष्य पर्वतान् इव वाजिनः । (२०।१)

गतसत्त्वा व्यदृश्यन्त तथैव सह सादिभिः ॥ (२०।२)

ततस्त्वभ्यवसृत्यैव संग्रामाद् उत्तरां दिशम् । (२१।१)

अतिष्ठद् आहवे द्रोणो विधूम इव पावकः ॥ (२१।२)

तम् आजिशीर्षाद् एकान्तम् अपक्रान्तं निशाम्य तु । (२२।१)

समकम्पन्त सैन्यानि पाण्डवानां विशां पते ॥ (२२।२)

भ्राजमानं श्रिया युक्तं ज्वलन्तम् इव तेजसा । (२३।१)

द्रोणं दृष्ट्वारयस्त्रेसुश्चेलुर् मम्लुश्च मारिष ॥ (२३।२)

आह्वयन्तं परानीकं प्रभिन्नम् इव वारणम् । (२४।१)

नैनं शशंसिरे जेतुं दानवा वासवं यथा ॥ (२४।२)

केचिद् आसन्निरुत्साहाः केचित् क्रुद्धा मनस्विनः । (२५।१)

विस्मिताश्चाभवन् केचित् केचिद् आसन्न् अमर्षिताः ॥ (२५।२)

हस्तैर् हस्ताग्रम् अपरे प्रत्यपिंषन्नराधिपाः । (२६।१)

अपरे दशनैर् ओष्ठान् अदशन् क्रोधमूर्छिताः ॥ (२६।२)

व्याक्षिपन्न् आयुधान् अन्ये ममृदुश्चापरे भुजान् । (२७।१)

अन्ये चान्वपतन् द्रोणं त्यक्तात्मानो महौजसः ॥ (२७।२)

पाञ्चालास्तु विशेषेण द्रोणसायकपीडिताः । (२८।१)

समसज्जन्त राजेन्द्र समरे भृशवेदनाः ॥ (२८।२)

ततो विराटद्रुपदौ द्रोणं प्रतिययू रणे । (२९।१)

तथा चरन्तं संग्रामे भृशं समरदुर्जयम् ॥ (२९।२)

द्रुपदस्य ततः पौत्रास्त्रय एव विशां पते । (३०।१)

चेदयश्च महेष्वासा द्रोणम् एवाभ्ययुर् युधि ॥ (३०।२)

तेषां द्रुपदपौत्राणां त्रयाणां निशितैः शरैः । (३१।१)

त्रिभिर् द्रोणो ऽहरत् प्राणांस्ते हता न्यपतन् भुवि ॥ (३१।२)

ततो द्रोणो ऽजयद् युद्धे चेदिकेकयसृञ्जयान् । (३२।१)

मत्स्यांश्चैवाजयत् सर्वान् भारद्वाजो महारथः ॥ (३२।२)

ततस्तु द्रुपदः क्रोधाच्छरवर्षम् अवाकिरत् । (३३।१)

द्रोणं प्रति महाराज विराटश्चैव संयुगे ॥ (३३।२)

ततो द्रोणः सुपीताभ्यां भल्लाभ्याम् अरिमर्दनः । (३४।१)

द्रुपदं च विराटं च प्रैषीद् वैवस्वतक्षयम् ॥ (३४।२)

हते विराटे द्रुपदे केकयेषु तथैव च । (३५।१)

तथैव चेदिमत्स्येषु पाञ्चालेषु तथैव च । (३५।२)

हतेषु त्रिषु वीरेषु द्रुपदस्य च नप्तृषु ॥ (३५।३)

द्रोणस्य कर्म तद् दृष्ट्वा कोपदुःखसमन्वितः । (३६।१)

शशाप रथिनां मध्ये धृष्टद्युम्नो महामनाः ॥ (३६।२)

इष्टापूर्तात् तथा क्षात्राद् ब्राह्मण्याच्च स नश्यतु । (३७।१)

द्रोणो यस्याद्य मुच्येत यो वा द्रोणात् पराङ्मुखः ॥ (३७।२)

इति तेषां प्रतिश्रुत्य मध्ये सर्वधनुष्मताम् । (३८।१)

आयाद् द्रोणं सहानीकः पाञ्चाल्यः परवीरहा । (३८।२)

पाञ्चालास्त्वेकतो द्रोणम् अभ्यघ्नन् पाण्डवान्यतः ॥ (३८।३)

दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः । (३९।१)

सोदर्याश्च यथा मुख्यास्ते ऽरक्षन् द्रोणम् आहवे ॥ (३९।२)

रक्ष्यमाणं तथा द्रोणं समरे तैर् महात्मभिः । (४०।१)

यतमानापि पाञ्चाला न शेकुः प्रतिवीक्षितुम् ॥ (४०।२)

तत्राक्रुध्यद् भीमसेनो धृष्टद्युम्नस्य मारिष । (४१।१)

स एनं वाग्भिर् उग्राभिस्ततक्ष पुरुषर्षभ ॥ (४१।२)

द्रुपदस्य कुले जातः सर्वास्त्रेष्वस्त्रवित्तमः । (४२।१)

कः क्षत्रियो मन्यमानः प्रेक्षेतारिम् अवस्थितम् ॥ (४२।२)

पितृपुत्रवधं प्राप्य पुमान् कः परिहापयेत् । (४३।१)

विशेषतस्तु शपथं शपित्वा राजसंसदि ॥ (४३।२)

एष वैश्वानर इव समिद्धः स्वेन तेजसा । (४४।१)

शरचापेन्धनो द्रोणः क्षत्रं दहति तेजसा ॥ (४४।२)

पुरा करोति निःशेषां पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (४५।१)

स्थिताः पश्यत मे कर्म द्रोणम् एव व्रजाम्यहम् ॥ (४५।२)

इत्युक्त्वा प्राविशत् क्रुद्धो द्रोणानीकं वृकोदरः । (४६।१)

दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् द्रावयंस्तव वाहिनीम् ॥ (४६।२)

धृष्टद्युम्नो ऽपि पाञ्चाल्यः प्रविश्य महतीं चमूम् । (४७।१)

आससाद रणे द्रोणं तदासीत् तुमुलं महत् ॥ (४७।२)

नैव नस्तादृशं युद्धं दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् । (४८।१)

यथा सूर्योदये राजन् समुत्पिञ्जो ऽभवन्महान् ॥ (४८।२)

संसक्तानि व्यदृश्यन्त रथवृन्दानि मारिष । (४९।१)

हतानि च विकीर्णानि शरीराणि शरीरिणाम् ॥ (४९।२)

केचिद् अन्यत्र गच्छन्तः पथि चान्यैर् उपद्रुताः । (५०।१)

विमुखाः पृष्ठतश्चान्ये ताड्यन्ते पार्श्वतो ऽपरे ॥ (५०।२)

तथा संसक्तयुद्धं तद् अभवद् भृशदारुणम् । (५१।१)

अथ संध्यागतः सूर्यः क्षणेन समपद्यत ॥ (५१।२)