MBh, 7, 79
Select a line for its word-by-word analysis.
तावकास्तु समीक्ष्यैव वृष्ण्यन्धककुरूत्तमौ । (१।२)
tāvakāstu samīkṣyaiva vṛṣṇyandhakakurūttamau |
प्राग् अत्वरञ् जिघांसन्तस्तथैव विजयः परान् ॥ (१।३)
prāg atvarañ jighāṃsantastathaiva vijayaḥ parān ||
सुवर्णचित्रैर् वैयाघ्रैः स्वनवद्भिर् महारथैः । (२।१)
suvarṇacitrair vaiyāghraiḥ svanavadbhir mahārathaiḥ |
दीपयन्तो दिशः सर्वा ज्वलद्भिर् इव पावकैः ॥ (२।२)
dīpayanto diśaḥ sarvā jvaladbhir iva pāvakaiḥ ||
रुक्मपृष्ठैश्च दुष्प्रेक्ष्यैः कार्मुकैः पृथिवीपते । (३।१)
rukmapṛṣṭhaiśca duṣprekṣyaiḥ kārmukaiḥ pṛthivīpate |
कूजद्भिर् अतुलान्नादान् रोषितैर् उरगैर् इव ॥ (३।२)
kūjadbhir atulānnādān roṣitair uragair iva ||
कृपश्च मद्रराजश्च द्रौणिश्च रथिनां वरः ॥ (४।२)
kṛpaśca madrarājaśca drauṇiśca rathināṃ varaḥ ||
व्यराजयन् दश दिशो वैयाघ्रैर् हेमचन्द्रकैः ॥ (५।२)
vyarājayan daśa diśo vaiyāghrair hemacandrakaiḥ ||
ते दंशिताः सुसंरब्धा रथैर् मेघौघनिस्वनैः । (६।१)
te daṃśitāḥ susaṃrabdhā rathair meghaughanisvanaiḥ |
समावृण्वन् दिशः सर्वाः पार्थं च विशिखैः शितैः ॥ (६।२)
samāvṛṇvan diśaḥ sarvāḥ pārthaṃ ca viśikhaiḥ śitaiḥ ||
पार्वतीयैर् नदीजैश्च सैन्धवैश्च हयोत्तमैः ॥ (८।२)
pārvatīyair nadījaiśca saindhavaiśca hayottamaiḥ ||
ते प्रगृह्य महाशङ्खान् दध्मुः पुरुषसत्तमाः । (१०।१)
te pragṛhya mahāśaṅkhān dadhmuḥ puruṣasattamāḥ |
पूरयन्तो दिवं राजन् पृथिवीं च ससागराम् ॥ (१०।२)
pūrayanto divaṃ rājan pṛthivīṃ ca sasāgarām ||
देवदत्तं च कौन्तेयः पाञ्चजन्यं च केशवः ॥ (११।३)
devadattaṃ ca kaunteyaḥ pāñcajanyaṃ ca keśavaḥ ||
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्चैव समावृणोत् ॥ (१२।२)
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaścaiva samāvṛṇot ||
मृदङ्गेषु च राजेन्द्र वाद्यमानेष्वनेकशः ॥ (१५।२)
mṛdaṅgeṣu ca rājendra vādyamāneṣvanekaśaḥ ||
अमृष्यमाणास्तं शब्दं क्रुद्धाः परमधन्विनः । (१६।२)
amṛṣyamāṇāstaṃ śabdaṃ kruddhāḥ paramadhanvinaḥ |
अमर्षिता महाशङ्खान् दध्मुर् वीरा महारथाः । (१७।१)
amarṣitā mahāśaṅkhān dadhmur vīrā mahārathāḥ |
कृते प्रतिकरिष्यन्तः केशवस्यार्जुनस्य च ॥ (१७।२)
kṛte pratikariṣyantaḥ keśavasyārjunasya ca ||
उद्विग्नरथनागाश्वम् अस्वस्थम् इव चाभिभो ॥ (१८।२)
udvignarathanāgāśvam asvastham iva cābhibho ||
तत् प्रयुक्तम् इवाकाशं शूरैः शङ्खनिनादितम् । (१९।१)
tat prayuktam ivākāśaṃ śūraiḥ śaṅkhanināditam |
बभूव भृशम् उद्विग्नं निर्घातैर् इव नादितम् ॥ (१९।२)
babhūva bhṛśam udvignaṃ nirghātair iva nāditam ||
स शब्दः सुमहान् राजन् दिशः सर्वा व्यनादयत् । (२०।१)
sa śabdaḥ sumahān rājan diśaḥ sarvā vyanādayat |
त्रासयामास तत् सैन्यं युगान्त इव संभृतः ॥ (२०।२)
trāsayāmāsa tat sainyaṃ yugānta iva saṃbhṛtaḥ ||
ततो दुर्योधनो ऽष्टौ च राजानस्ते महारथाः । (२१।१)
tato duryodhano 'ṣṭau ca rājānaste mahārathāḥ |
जयद्रथस्य रक्षार्थं पाण्डवं पर्यवारयन् ॥ (२१।२)
jayadrathasya rakṣārthaṃ pāṇḍavaṃ paryavārayan ||
ततो द्रौणिस्त्रिसप्तत्या वासुदेवम् अताडयत् । (२२।१)
tato drauṇistrisaptatyā vāsudevam atāḍayat |
अर्जुनं च त्रिभिर् भल्लैर् ध्वजम् अश्वांश्च पञ्चभिः ॥ (२२।२)
arjunaṃ ca tribhir bhallair dhvajam aśvāṃśca pañcabhiḥ ||
तम् अर्जुनः पृषत्कानां शतैः षड्भिर् अताडयत् । (२३।१)
tam arjunaḥ pṛṣatkānāṃ śataiḥ ṣaḍbhir atāḍayat |
अत्यर्थम् इव संक्रुद्धः प्रतिविद्धे जनार्दने ॥ (२३।२)
atyartham iva saṃkruddhaḥ pratividdhe janārdane ||
कर्णं द्वादशभिर् विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिस्तथा । (२४।१)
karṇaṃ dvādaśabhir viddhvā vṛṣasenaṃ tribhistathā |
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टौ चिछेद वीर्यवान् ॥ (२४।२)
śalyasya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭau cicheda vīryavān ||
गृहीत्वा धनुर् अन्यत् तु शल्यो विव्याध पाण्डवम् । (२५।१)
gṛhītvā dhanur anyat tu śalyo vivyādha pāṇḍavam |
भूरिश्रवास्त्रिभिर् बाणैर् हेमपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (२५।२)
bhūriśravāstribhir bāṇair hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||
कर्णो द्वात्रिंशता चैव वृषसेनश्च पञ्चभिः । (२६।१)
karṇo dvātriṃśatā caiva vṛṣasenaśca pañcabhiḥ |
जयद्रथस्त्रिसप्तत्या कृपश्च दशभिः शरैः । (२६।२)
jayadrathastrisaptatyā kṛpaśca daśabhiḥ śaraiḥ |
मद्रराजश्च दशभिर् विव्यधुः फल्गुनं रणे ॥ (२६।३)
madrarājaśca daśabhir vivyadhuḥ phalgunaṃ raṇe ||
ततः शराणां षष्ट्या तु द्रौणिः पार्थम् अवाकिरत् । (२७।१)
tataḥ śarāṇāṃ ṣaṣṭyā tu drauṇiḥ pārtham avākirat |
वासुदेवं च सप्तत्या पुनः पार्थं च पञ्चभिः ॥ (२७।२)
vāsudevaṃ ca saptatyā punaḥ pārthaṃ ca pañcabhiḥ ||
प्रहसंस्तु नरव्याघ्रः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः । (२८।१)
prahasaṃstu naravyāghraḥ śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ |
प्रत्यविध्यत् स तान् सर्वान् दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ (२८।२)
pratyavidhyat sa tān sarvān darśayan pāṇilāghavam ||
कर्णं द्वादशभिर् विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिः शरैः । (२९।१)
karṇaṃ dvādaśabhir viddhvā vṛṣasenaṃ tribhiḥ śaraiḥ |
शल्यस्य समरे चापं मुष्टिदेशे न्यकृन्तत ॥ (२९।२)
śalyasya samare cāpaṃ muṣṭideśe nyakṛntata ||
सौमदत्तिं त्रिभिर् विद्ध्वा शल्यं च दशभिः शरैः । (३०।१)
saumadattiṃ tribhir viddhvā śalyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ |
शितैर् अग्निशिखाकारैर् द्रौणिं विव्याध चाष्टभिः ॥ (३०।२)
śitair agniśikhākārair drauṇiṃ vivyādha cāṣṭabhiḥ ||
गौतमं पञ्चविंशत्या सैन्धवं च शतेन ह । (३१।१)
gautamaṃ pañcaviṃśatyā saindhavaṃ ca śatena ha |
पुनर् द्रौणिं च सप्तत्या शराणां सो ऽभ्यताडयत् ॥ (३१।२)
punar drauṇiṃ ca saptatyā śarāṇāṃ so 'bhyatāḍayat ||
भूरिश्रवास्तु संक्रुद्धः प्रतोदं चिच्छिदे हरेः । (३२।१)
bhūriśravāstu saṃkruddhaḥ pratodaṃ cicchide hareḥ |
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या बाणानाम् आजघान ह ॥ (३२।२)
arjunaṃ ca trisaptatyā bāṇānām ājaghāna ha ||
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैस्तान् अरीञ् श्वेतवाहनः । (३३।१)
tataḥ śaraśataistīkṣṇaistān arīñ śvetavāhanaḥ |
प्रत्यषेधद् द्रुतं क्रुद्धो महावातो घनान् इव ॥ (३३।२)
pratyaṣedhad drutaṃ kruddho mahāvāto ghanān iva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.