संजय उवाच । (१।१)

विष्णोः स्वसानन्दिकरः स विष्ण्वायुधभूषितः । (१।२)

रराजातिरथः संख्ये जनार्दन इवापरः ॥ (१।३)

मारुतोद्धूतकेशान्तम् उद्यतारिवरायुधम् । (२।१)

वपुः समीक्ष्य पृथ्वीशा दुःसमीक्ष्यं सुरैर् अपि ॥ (२।२)

तच्चक्रं भृशम् उद्विग्नाः संचिछिदुर् अनेकधा । (३।१)

महारथस्ततः कार्ष्णिः संजग्राह महागदाम् ॥ (३।२)

विधनुःस्यन्दनासिस् तैर् विचक्रश्चारिभिः कृतः । (४।१)

अभिमन्युर् गदापाणिर् अश्वत्थामानम् आद्रवत् ॥ (४।२)

स गदाम् उद्यतां दृष्ट्वा ज्वलन्तीम् अशनीम् इव । (५।१)

अपाक्रामद् रथोपस्थाद् विक्रमांस्त्रीन्नरर्षभः ॥ (५।२)

तस्याश्वान् गदया हत्वा तथोभौ पार्ष्णिसारथी । (६।१)

शराचिताङ्गः सौभद्रः श्वाविद्वत् प्रत्यदृश्यत ॥ (६।२)

ततः सुबलदायादं कालकेयम् अपोथयत् । (७।१)

जघान चास्यानुचरान् गान्धारान् सप्तसप्ततिम् ॥ (७।२)

पुनर् ब्रह्मवसातीयाञ् जघान रथिनो दश । (८।१)

केकयानां रथान् सप्त हत्वा च दश कुञ्जरान् । (८।२)

दौःशासनिरथं साश्वं गदया समपोथयत् ॥ (८।३)

ततो दौःशासनिः क्रुद्धो गदाम् उद्यम्य मारिष । (९।१)

अभिदुद्राव सौभद्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (९।२)

तावुद्यतगदौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ । (१०।१)

भ्रातृव्यौ सम्प्रजह्राते पुरेव त्र्यम्बकान्तकौ ॥ (१०।२)

तावन्योन्यं गदाग्राभ्यां संहत्य पतितौ क्षितौ । (११।१)

इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ रणमध्ये परंतपौ ॥ (११।२)

दौःशासनिर् अथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः । (१२।१)

प्रोत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥ (१२।२)

गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः । (१३।१)

विचेता न्यपतद् भूमौ सौभद्रः परवीरहा । (१३।२)

एवं विनिहतो राजन्न् एको बहुभिर् आहवे ॥ (१३।३)

क्षोभयित्वा चमूं सर्वां नलिनीम् इव कुञ्जरः । (१४।१)

अशोभत हतो वीरो व्याधैर् वनगजो यथा ॥ (१४।२)

तं तथा पतितं शूरं तावकाः पर्यवारयन् । (१५।१)

दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरात्यये ॥ (१५।२)

विमृद्य तरुशृङ्गाणि संनिवृत्तम् इवानिलम् । (१६।१)

अस्तं गतम् इवादित्यं तप्त्वा भारतवाहिनीम् ॥ (१६।२)

उपप्लुतं यथा सोमं संशुष्कम् इव सागरम् । (१७।१)

पूर्णचन्द्राभवदनं काकपक्षवृताक्षकम् ॥ (१७।२)

तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा तावकास्ते महारथाः । (१८।१)

मुदा परमया युक्ताश्चुक्रुशुः सिंहवन्मुहुः ॥ (१८।२)

आसीत् परमको हर्षस्तावकानां विशां पते । (१९।१)

इतरेषां तु वीराणां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम् ॥ (१९।२)

अभिक्रोशन्ति भूतानि अन्तरिक्षे विशां पते । (२०।१)

दृष्ट्वा निपतितं वीरं च्युतं चन्द्रम् इवाम्बरात् ॥ (२०।२)

द्रोणकर्णमुखैः षड्भिर् धार्तराष्ट्रैर् महारथैः । (२१।१)

एको ऽयं निहतः शेते नैष धर्मो मतो हि नः ॥ (२१।२)

तस्मिंस्तु निहते वीरे बह्वशोभत मेदिनी । (२२।१)

द्यौर् यथा पूर्णचन्द्रेण नक्षत्रगणमालिनी ॥ (२२।२)

रुक्मपुङ्खैश्च सम्पूर्णा रुधिरौघपरिप्लुता । (२३।१)

उत्तमाङ्गैश्च वीराणां भ्राजमानैः सकुण्डलैः ॥ (२३।२)

विचित्रैश्च परिस्तोमैः पताकाभिश्च संवृता । (२४।१)

चामरैश्च कुथाभिश्च प्रविद्धैश्चाम्बरोत्तमैः ॥ (२४।२)

रथाश्वनरनागानाम् अलंकारैश्च सुप्रभैः । (२५।१)

खड्गैश्च निशितैः पीतैर् निर्मुक्तैर् भुजगैर् इव ॥ (२५।२)

चापैश्च विशिखैश्छिन्नैः शक्त्यृष्टिप्रासकम्पनैः । (२६।१)

विविधैर् आयुधैश्चान्यैः संवृता भूर् अशोभत ॥ (२६।२)

वाजिभिश्चापि निर्जीवैः स्वपद्भिः शोणितोक्षितैः । (२७।१)

सारोहैर् विषमा भूमिः सौभद्रेण निपातितैः ॥ (२७।२)

साङ्कुशैः समहामात्रैः सवर्मायुधकेतुभिः । (२८।१)

पर्वतैर् इव विध्वस्तैर् विशिखोन्मथितैर् गजैः ॥ (२८।२)

पृथिव्याम् अनुकीर्णैश्च व्यश्वसारथियोधिभिः । (२९।१)

ह्रदैर् इव प्रक्षुभितैर् हतनागै रथोत्तमैः ॥ (२९।२)

पदातिसंघैश्च हतैर् विविधायुधभूषणैः । (३०।१)

भीरूणां त्रासजननी घोररूपाभवन्मही ॥ (३०।२)

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् । (३१।१)

तावकानां परा प्रीतिः पाण्डूनां चाभवद् व्यथा ॥ (३१।२)

अभिमन्यौ हते राजञ् शिशुके ऽप्राप्तयौवने । (३२।१)

सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धर्मराजस्य पश्यतः ॥ (३२।२)

दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा सौभद्रे विनिपातिते । (३३।१)

अजातशत्रुः स्वान् वीरान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३३।२)

स्वर्गम् एष गतः शूरो यो हतो नपराङ्मुखः । (३४।१)

संस्तम्भयत मा भैष्ट विजेष्यामो रणे रिपून् ॥ (३४।२)

इत्येवं स महातेजा दुःखितेभ्यो महाद्युतिः । (३५।१)

धर्मराजो युधां श्रेष्ठो ब्रुवन् दुःखम् अपानुदत् ॥ (३५।२)

युद्धे ह्याशीविषाकारान् राजपुत्रान् रणे बहून् । (३६।१)

पूर्वं निहत्य संग्रामे पश्चाद् आर्जुनिर् अन्वगात् ॥ (३६।२)

हत्वा दशसहस्राणि कौसल्यं च महारथम् । (३७।१)

कृष्णार्जुनसमः कार्ष्णिः शक्रसद्म गतो ध्रुवम् ॥ (३७।२)

रथाश्वनरमातङ्गान् विनिहत्य सहस्रशः । (३८।१)

अवितृप्तः स संग्रामाद् अशोच्यः पुण्यकर्मकृत् ॥ (३८।२)

वयं तु प्रवरं हत्वा तेषां तैः शरपीडिताः । (३९।१)

निवेशायाभ्युपायाम सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ (३९।२)

निरीक्षमाणास्तु वयं परे चायोधनं शनैः । (४०।१)

अपयाता महाराज ग्लानिं प्राप्ता विचेतसः ॥ (४०।२)

ततो निशाया दिवसस्य चाशिवः शिवारुतः संधिर् अवर्तताद्भुतः । (४१।१)

कुशेशयापीडनिभे दिवाकरे विलम्बमाने ऽस्तम् उपेत्य पर्वतम् ॥ (४१।२)

वरासिशक्त्यृष्टिवरूथचर्मणां विभूषणानां च समाक्षिपन् प्रभाम् । (४२।१)

दिवं च भूमिं च समानयन्न् इव प्रियां तनुं भानुर् उपैति पावकम् ॥ (४२।२)

महाभ्रकूटाचलशृङ्गसंनिभैर् गजैर् अनेकैर् इव वज्रपातितैः । (४३।१)

सवैजयन्त्यङ्कुशवर्मयन्तृभिर् निपातितैर् निष्टनतीव गौश्चिता ॥ (४३।२)

हतेश्वरैश्चूर्णितपत्त्युपस्करैर् हताश्वसूतैर् विपताककेतुभिः । (४४।१)

महारथैर् भूः शुशुभे विचूर्णितैः पुरैर् इवामित्रहतैर् नराधिप ॥ (४४।२)

रथाश्ववृन्दैः सहसादिभिर् हतैः प्रविद्धभाण्डाभरणैः पृथग्विधैः । (४५।१)

निरस्तजिह्वादशनान्त्रलोचनैर् धरा बभौ घोरविरूपदर्शना ॥ (४५।२)

प्रविद्धवर्माभरणा वरायुधा विपन्नहस्त्यश्वरथानुगा नराः । (४६।१)

महार्हशय्यास्तरणोचिताः सदा क्षितावनाथा इव शेरते हताः ॥ (४६।२)

अतीव हृष्टाः श्वसृगालवायसा वडाः सुपर्णाश्च वृकास्तरक्षवः । (४७।१)

वयांस्य् असृक्पान्य् अथ रक्षसां गणाः पिशाचसंघाश्च सुदारुणा रणे ॥ (४७।२)

त्वचो विनिर्भिद्य पिबन् वसाम् असृक् तथैव मज्जां पिशितानि चाश्नुवन् । (४८।१)

वपां विलुम्पन्ति हसन्ति गान्ति च प्रकर्षमाणाः कुणपान्यनेकशः ॥ (४८।२)

शरीरसंघाटवहा असृग्जला रथोडुपा कुञ्जरशैलसंकटा । (४९।१)

मनुष्यशीर्षोपलमांसकर्दमा प्रविद्धनानाविधशस्त्रमालिनी ॥ (४९।२)

महाभया वैतरणीव दुस्तरा प्रवर्तिता योधवरैस्तदा नदी । (५०।१)

उवाह मध्येन रणाजिरं भृशं भयावहा जीवमृतप्रवाहिनी ॥ (५०।२)

पिबन्ति चाश्नन्ति च यत्र दुर्दृशाः पिशाचसंघा विविधाः सुभैरवाः । (५१।१)

सुनन्दिताः प्राणभृतां भयंकराः समानभक्षाः श्वसृगालपक्षिणः ॥ (५१।२)

तथा तद् आयोधनम् उग्रदर्शनं निशामुखे पितृपतिराष्ट्रसंनिभम् । (५२।१)

निरीक्षमाणाः शनकैर् जहुर् नराः समुत्थितारुण्डकुलोपसंकुलम् ॥ (५२।२)

अपेतविध्वस्तमहार्हभूषणं निपातितं शक्रसमं महारथम् । (५३।१)

रणे ऽभिमन्युं ददृशुस्तदा जना व्यपोढहव्यं सदसीव पावकम् ॥ (५३।२)