जनमेजय उवाच । (१।१)

वसिष्ठस्यापवाहो वै भीमवेगः कथं नु सः । (१।२)

किमर्थं च सरिच्छ्रेष्ठा तम् ऋषिं प्रत्यवाहयत् ॥ (१।३)

केन चास्याभवद् वैरं कारणं किं च तत् प्रभो । (२।१)

शंस पृष्टो महाप्राज्ञ न हि तृप्यामि कथ्यताम् ॥ (२।२)

वैशंपायन उवाच । (३।१)

विश्वामित्रस्य चैवर्षेर् वसिष्ठस्य च भारत । (३।२)

भृशं वैरम् अभूद् राजंस्तपःस्पर्धाकृतं महत् ॥ (३।३)

आश्रमो वै वसिष्ठस्य स्थाणुतीर्थे ऽभवन्महान् । (४।१)

पूर्वतः पश्चिमश्चासीद् विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ (४।२)

यत्र स्थाणुर् महाराज तप्तवान् सुमहत् तपः । (५।१)

यत्रास्य कर्म तद् घोरं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ (५।२)

यत्रेष्ट्वा भगवान् स्थाणुः पूजयित्वा सरस्वतीम् । (६।१)

स्थापयामास तत् तीर्थं स्थाणुतीर्थम् इति प्रभो ॥ (६।२)

तत्र सर्वे सुराः स्कन्दम् अभ्यषिञ्चन्नराधिप । (७।१)

सेनापत्येन महता सुरारिविनिबर्हणम् ॥ (७।२)

तस्मिन् सरस्वतीतीर्थे विश्वामित्रो महामुनिः । (८।१)

वसिष्ठं चालयामास तपसोग्रेण तच्छृणु ॥ (८।२)

विश्वामित्रवसिष्ठौ तावहन्यहनि भारत । (९।१)

स्पर्धां तपःकृतां तीव्रां चक्रतुस्तौ तपोधनौ ॥ (९।२)

तत्राप्यधिकसंतापो विश्वामित्रो महामुनिः । (१०।१)

दृष्ट्वा तेजो वसिष्ठस्य चिन्ताम् अभिजगाम ह । (१०।२)

तस्य बुद्धिर् इयं ह्यासीद् धर्मनित्यस्य भारत ॥ (१०।३)

इयं सरस्वती तूर्णं मत्समीपं तपोधनम् । (११।१)

आनयिष्यति वेगेन वसिष्ठं जपतां वरम् । (११।२)

इहागतं द्विजश्रेष्ठं हनिष्यामि न संशयः ॥ (११।३)

एवं निश्चित्य भगवान् विश्वामित्रो महामुनिः । (१२।१)

सस्मार सरितां श्रेष्ठां क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ (१२।२)

सा ध्याता मुनिना तेन व्याकुलत्वं जगाम ह । (१३।१)

जज्ञे चैनं महावीर्यं महाकोपं च भामिनी ॥ (१३।२)

तत एनं वेपमाना विवर्णा प्राञ्जलिस्तदा । (१४।१)

उपतस्थे मुनिवरं विश्वामित्रं सरस्वती ॥ (१४।२)

हतवीरा यथा नारी साभवद् दुःखिता भृशम् । (१५।१)

ब्रूहि किं करवाणीति प्रोवाच मुनिसत्तमम् ॥ (१५।२)

ताम् उवाच मुनिः क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रम् आनय । (१६।१)

यावद् एनं निहन्म्यद्य तच्छ्रुत्वा व्यथिता नदी ॥ (१६।२)

साञ्जलिं तु ततः कृत्वा पुण्डरीकनिभेक्षणा । (१७।१)

विव्यथे सुविरूढेव लता वायुसमीरिता ॥ (१७।२)

तथागतां तु तां दृष्ट्वा वेपमानां कृताञ्जलिम् । (१८।१)

विश्वामित्रो ऽब्रवीत् क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रम् आनय ॥ (१८।२)

ततो भीता सरिच्छ्रेष्ठा चिन्तयामास भारत । (१९।१)

उभयोः शापयोर् भीता कथम् एतद् भविष्यति ॥ (१९।२)

साभिगम्य वसिष्ठं तु इमम् अर्थम् अचोदयत् । (२०।१)

यद् उक्ता सरितां श्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता ॥ (२०।२)

उभयोः शापयोर् भीता वेपमाना पुनः पुनः । (२१।१)

चिन्तयित्वा महाशापम् ऋषिवित्रासिता भृशम् ॥ (२१।२)

तां कृशां च विवर्णां च दृष्ट्वा चिन्तासमन्विताम् । (२२।१)

उवाच राजन् धर्मात्मा वसिष्ठो द्विपदां वरः ॥ (२२।२)

त्राह्यात्मानं सरिच्छ्रेष्ठे वह मां शीघ्रगामिनी । (२३।१)

विश्वामित्रः शपेद्धि त्वां मा कृथास्त्वं विचारणाम् ॥ (२३।२)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कृपाशीलस्य सा सरित् । (२४।१)

चिन्तयामास कौरव्य किं कृतं सुकृतं भवेत् ॥ (२४।२)

तस्याश्चिन्ता समुत्पन्ना वसिष्ठो मय्यतीव हि । (२५।१)

कृतवान् हि दयां नित्यं तस्य कार्यं हितं मया ॥ (२५।२)

अथ कूले स्वके राजञ् जपन्तम् ऋषिसत्तमम् । (२६।१)

जुह्वानं कौशिकं प्रेक्ष्य सरस्वत्यभ्यचिन्तयत् ॥ (२६।२)

इदम् अन्तरम् इत्येव ततः सा सरितां वरा । (२७।१)

कूलापहारम् अकरोत् स्वेन वेगेन सा सरित् ॥ (२७।२)

तेन कूलापहारेण मैत्रावरुणिर् औह्यत । (२८।१)

उह्यमानश्च तुष्टाव तदा राजन् सरस्वतीम् ॥ (२८।२)

पितामहस्य सरसः प्रवृत्तासि सरस्वति । (२९।१)

व्याप्तं चेदं जगत् सर्वं तवैवाम्भोभिर् उत्तमैः ॥ (२९।२)

त्वम् एवाकाशगा देवि मेघेषूत्सृजसे पयः । (३०।१)

सर्वाश्चापस्त्वम् एवेति त्वत्तो वयम् अधीमहे ॥ (३०।२)

पुष्टिर् द्युतिस्तथा कीर्तिः सिद्धिर् वृद्धिर् उमा तथा । (३१।१)

त्वम् एव वाणी स्वाहा त्वं त्वय्यायत्तम् इदं जगत् । (३१।२)

त्वम् एव सर्वभूतेषु वससीह चतुर्विधा ॥ (३१।३)

एवं सरस्वती राजन् स्तूयमाना महर्षिणा । (३२।१)

वेगेनोवाह तं विप्रं विश्वामित्राश्रमं प्रति । (३२।२)

न्यवेदयत चाभीक्ष्णं विश्वामित्राय तं मुनिम् ॥ (३२।३)

तम् आनीतं सरस्वत्या दृष्ट्वा कोपसमन्वितः । (३३।१)

अथान्वेषत् प्रहरणं वसिष्ठान्तकरं तदा ॥ (३३।२)

तं तु क्रुद्धम् अभिप्रेक्ष्य ब्रह्महत्याभयान्नदी । (३४।१)

अपोवाह वसिष्ठं तु प्राचीं दिशम् अतन्द्रिता । (३४।२)

उभयोः कुर्वती वाक्यं वञ्चयित्वा तु गाधिजम् ॥ (३४।३)

ततो ऽपवाहितं दृष्ट्वा वसिष्ठम् ऋषिसत्तमम् । (३५।१)

अब्रवीद् अथ संक्रुद्धो विश्वामित्रो ह्यमर्षणः ॥ (३५।२)

यस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे वञ्चयित्वा पुनर् गता । (३६।१)

शोणितं वह कल्याणि रक्षोग्रामणिसंमतम् ॥ (३६।२)

ततः सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता । (३७।१)

अवहच्छोणितोन्मिश्रं तोयं संवत्सरं तदा ॥ (३७।२)

अथर्षयश्च देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तथा । (३८।१)

सरस्वतीं तथा दृष्ट्वा बभूवुर् भृशदुःखिताः ॥ (३८।२)

एवं वसिष्ठापवाहो लोके ख्यातो जनाधिप । (३९।१)

आगच्छच्च पुनर् मार्गं स्वम् एव सरितां वरा ॥ (३९।२)