महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 287

585 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

किं तद् गुह्यं न चाख्यातं कर्णायेहोष्णरश्मिना । (१।२)

kiṃ tad guhyaṃ na cākhyātaṃ karṇāyehoṣṇaraśminā |

1.3१.३

कीदृशे कुण्डले ते च कवचं चैव कीदृशम् ॥ (१।३)

kīdṛśe kuṇḍale te ca kavacaṃ caiva kīdṛśam ||

2.1२.१

कुतश् च कवचं तस्य कुण्डले चैव सत्तम । (२।१)

kutaś ca kavacaṃ tasya kuṇḍale caiva sattama |

2.2२.२

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ (२।२)

etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi tapodhana ||

3.1३.१

वैशम्पायन उवाच । (३।१)

vaiśampāyana uvāca

3.2३.२

अयं राजन् ब्रवीम्येतद् यत् तद् गुह्यं विभावसोः । (३।२)

ayaṃ rājan bravīmyetad yat tad guhyaṃ vibhāvasoḥ |

3.3३.३

यादृशे कुण्डले चैव कवचं चैव यादृशम् ॥ (३।३)

yādṛśe kuṇḍale caiva kavacaṃ caiva yādṛśam ||

4.1४.१

कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः । (४।१)

kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ |

4.2४.२

तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥ (४।२)

tigmatejā mahāprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ ||

5.1५.१

दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्न् इव । (५।१)

darśanīyo 'navadyāṅgastejasā prajvalann iva |

5.2५.२

मधुपिङ्गो मधुरवाक् तपःस्वाध्यायभूषणः ॥ (५।२)

madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ ||

6.1६.१

स राजानं कुन्तिभोजम् अब्रवीत् सुमहातपाः । (६।१)

sa rājānaṃ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ |

6.2६.२

भिक्षाम् इच्छाम्यहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥ (६।२)

bhikṣām icchāmyahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara ||

7.1७.१

न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः । (७।१)

na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ |

7.2७.२

एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचते ऽनघ ॥ (७।२)

evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate 'nagha ||

8.1८.१

यथाकामं च गच्छेयम् आगच्छेयं तथैव च । (८।१)

yathākāmaṃ ca gaccheyam āgaccheyaṃ tathaiva ca |

8.2८.२

शय्यासने च मे राजन् नापराध्येत कश्चन ॥ (८।२)

śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaścana ||

9.1९.१

तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः । (९।१)

tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ |

9.2९.२

एवम् अस्तु परं चेति पुनश्चैनम् अथाब्रवीत् ॥ (९।२)

evam astu paraṃ ceti punaścainam athābravīt ||

10.1१०.१

मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी । (१०।१)

mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī |

10.2१०.२

शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥ (१०।२)

śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī ||

11.1११.१

उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च । (११।१)

upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayānavamanya ca |

11.2११.२

तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥ (११।२)

tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi ||

12.1१२.१

एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि । (१२।१)

evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi |

12.2१२.२

उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥ (१२।२)

uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām ||

13.1१३.१

अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति । (१३।१)

ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati |

13.2१३.२

मम गेहे मया चास्य तथेत्येवं प्रतिश्रुतम् ॥ (१३।२)

mama gehe mayā cāsya tathetyevaṃ pratiśrutam ||

14.1१४.१

त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् । (१४।१)

tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam |

14.2१४.२

तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हिचित् ॥ (१४।२)

tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhicit ||

15.1१५.१

अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः । (१५।१)

ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ |

15.2१५.२

यद् यद् ब्रूयान्महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥ (१५।२)

yad yad brūyānmahātejās tat tad deyam amatsarāt ||

16.1१६.१

ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः । (१६।१)

brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ |

16.2१६.२

ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥ (१६।२)

brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ||

17.1१७.१

अमानयन् हि मानार्हान् वातापिश्च महासुरः । (१७।१)

amānayan hi mānārhān vātāpiśca mahāsuraḥ |

17.2१७.२

निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस् तथैव च ॥ (१७।२)

nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca ||

18.1१८.१

सो ऽयं वत्से महाभार आहितस्त्वयि साम्प्रतम् । (१८।१)

so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitastvayi sāmpratam |

18.2१८.२

त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥ (१८।२)

tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||

19.1१९.१

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात् प्रभृति नन्दिनि । (१९।१)

jānāmi praṇidhānaṃ te bālyāt prabhṛti nandini |

19.2१९.२

ब्राह्मणेष्विह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ॥ (१९।२)

brāhmaṇeṣviha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha ||

20.1२०.१

तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसम्बन्धिमातृषु । (२०।१)

tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasambandhimātṛṣu |

20.2२०.२

मयि चैव यथावत् त्वं सर्वम् आदृत्य वर्तसे ॥ (२०।२)

mayi caiva yathāvat tvaṃ sarvam ādṛtya vartase ||

21.1२१.१

न ह्यतुष्टो जनो ऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते । (२१।१)

na hyatuṣṭo jano 'stīha pure cāntaḥpure ca te |

21.2२१.२

सम्यग्वृत्त्यानवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्वपि ॥ (२१।२)

samyagvṛttyānavadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣvapi ||

22.1२२.१

संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति । (२२।१)

saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati |

22.2२२.२

पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासि ममेति च ॥ (२२।२)

pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsi mameti ca ||

23.1२३.१

वृष्णीनां त्वं कुले जाता शूरस्य दयिता सुता । (२३।१)

vṛṣṇīnāṃ tvaṃ kule jātā śūrasya dayitā sutā |

23.2२३.२

दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरा स्वयम् ॥ (२३।२)

dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purā svayam ||

24.1२४.१

वसुदेवस्य भगिनी सुतानां प्रवरा मम । (२४।१)

vasudevasya bhaginī sutānāṃ pravarā mama |

24.2२४.२

अग्र्यम् अग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ॥ (२४।२)

agryam agre pratijñāya tenāsi duhitā mama ||

25.1२५.१

तादृशे हि कुले जाता कुले चैव विवर्धिता । (२५।१)

tādṛśe hi kule jātā kule caiva vivardhitā |

25.2२५.२

सुखात् सुखम् अनुप्राप्ता ह्रदाद्ध्रदम् इवागता ॥ (२५।२)

sukhāt sukham anuprāptā hradāddhradam ivāgatā ||

26.1२६.१

दौष्कुलेया विशेषेण कथंचित् प्रग्रहं गताः । (२६।१)

dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃcit pragrahaṃ gatāḥ |

26.2२६.२

बालभावाद् विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ॥ (२६।२)

bālabhāvād vikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe ||

27.1२७.१

पृथे राजकुले जन्म रूपं चाद्भुतदर्शनम् । (२७।१)

pṛthe rājakule janma rūpaṃ cādbhutadarśanam |

27.2२७.२

तेन तेनासि सम्पन्ना समुपेता च भामिनी ॥ (२७।२)

tena tenāsi sampannā samupetā ca bhāminī ||

28.1२८.१

सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि । (२८।१)

sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini |

28.2२८.२

आराध्य वरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ॥ (२८।२)

ārādhya varadaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe ||

29.1२९.१

एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणम् अनघे ध्रुवम् । (२९।१)

evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇam anaghe dhruvam |

29.2२९.२

कोपिते तु द्विजश्रेष्ठे कृत्स्नं दह्येत मे कुलम् ॥ (२९।२)

kopite tu dvijaśreṣṭhe kṛtsnaṃ dahyeta me kulam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 287

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit