MBh, 3, 287
Select a line for its word-by-word analysis.
किं तद् गुह्यं न चाख्यातं कर्णायेहोष्णरश्मिना । (१।२)
kiṃ tad guhyaṃ na cākhyātaṃ karṇāyehoṣṇaraśminā |
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ (२।२)
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi tapodhana ||
अयं राजन् ब्रवीम्येतद् यत् तद् गुह्यं विभावसोः । (३।२)
ayaṃ rājan bravīmyetad yat tad guhyaṃ vibhāvasoḥ |
कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः । (४।१)
kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ |
दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्न् इव । (५।१)
darśanīyo 'navadyāṅgastejasā prajvalann iva |
भिक्षाम् इच्छाम्यहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥ (६।२)
bhikṣām icchāmyahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara ||
न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः । (७।१)
na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ |
तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः । (९।१)
tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ |
एवम् अस्तु परं चेति पुनश्चैनम् अथाब्रवीत् ॥ (९।२)
evam astu paraṃ ceti punaścainam athābravīt ||
मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी । (१०।१)
mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī |
शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥ (१०।२)
śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī ||
तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥ (११।२)
tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi ||
एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि । (१२।१)
evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi |
उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥ (१२।२)
uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām ||
अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति । (१३।१)
ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati |
मम गेहे मया चास्य तथेत्येवं प्रतिश्रुतम् ॥ (१३।२)
mama gehe mayā cāsya tathetyevaṃ pratiśrutam ||
त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् । (१४।१)
tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam |
तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हिचित् ॥ (१४।२)
tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhicit ||
अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः । (१५।१)
ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ |
यद् यद् ब्रूयान्महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥ (१५।२)
yad yad brūyānmahātejās tat tad deyam amatsarāt ||
ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः । (१६।१)
brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ |
ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥ (१६।२)
brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ||
सो ऽयं वत्से महाभार आहितस्त्वयि साम्प्रतम् । (१८।१)
so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitastvayi sāmpratam |
त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥ (१८।२)
tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||
जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात् प्रभृति नन्दिनि । (१९।१)
jānāmi praṇidhānaṃ te bālyāt prabhṛti nandini |
ब्राह्मणेष्विह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ॥ (१९।२)
brāhmaṇeṣviha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha ||
तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसम्बन्धिमातृषु । (२०।१)
tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasambandhimātṛṣu |
मयि चैव यथावत् त्वं सर्वम् आदृत्य वर्तसे ॥ (२०।२)
mayi caiva yathāvat tvaṃ sarvam ādṛtya vartase ||
न ह्यतुष्टो जनो ऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते । (२१।१)
na hyatuṣṭo jano 'stīha pure cāntaḥpure ca te |
सम्यग्वृत्त्यानवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्वपि ॥ (२१।२)
samyagvṛttyānavadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣvapi ||
संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति । (२२।१)
saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati |
पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासि ममेति च ॥ (२२।२)
pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsi mameti ca ||
वृष्णीनां त्वं कुले जाता शूरस्य दयिता सुता । (२३।१)
vṛṣṇīnāṃ tvaṃ kule jātā śūrasya dayitā sutā |
दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरा स्वयम् ॥ (२३।२)
dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purā svayam ||
अग्र्यम् अग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ॥ (२४।२)
agryam agre pratijñāya tenāsi duhitā mama ||
सुखात् सुखम् अनुप्राप्ता ह्रदाद्ध्रदम् इवागता ॥ (२५।२)
sukhāt sukham anuprāptā hradāddhradam ivāgatā ||
दौष्कुलेया विशेषेण कथंचित् प्रग्रहं गताः । (२६।१)
dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃcit pragrahaṃ gatāḥ |
बालभावाद् विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ॥ (२६।२)
bālabhāvād vikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe ||
सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि । (२८।१)
sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini |
आराध्य वरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ॥ (२८।२)
ārādhya varadaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe ||
एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणम् अनघे ध्रुवम् । (२९।१)
evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇam anaghe dhruvam |
कोपिते तु द्विजश्रेष्ठे कृत्स्नं दह्येत मे कुलम् ॥ (२९।२)
kopite tu dvijaśreṣṭhe kṛtsnaṃ dahyeta me kulam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.