MBh, 4, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
ते दृष्ट्वा निहतान् सूतान् राज्ञे गत्वा न्यवेदयन् । (१।२)
te dṛṣṭvā nihatān sūtān rājñe gatvā nyavedayan |
गन्धर्वैर् निहता राजन् सूतपुत्राः परःशताः ॥ (१।३)
gandharvair nihatā rājan sūtaputrāḥ paraḥśatāḥ ||
यथा वज्रेण वै दीर्णं पर्वतस्य महच्छिरः । (२।१)
yathā vajreṇa vai dīrṇaṃ parvatasya mahacchiraḥ |
सैरन्ध्री च विमुक्तासौ पुनर् आयाति ते गृहम् । (३।१)
sairandhrī ca vimuktāsau punar āyāti te gṛham |
तथारूपा हि सैरन्ध्री गन्धर्वाश्च महाबलाः । (४।१)
tathārūpā hi sairandhrī gandharvāśca mahābalāḥ |
यथा सैरन्ध्रिवेषेण न ते राजन्न् इदं पुरम् । (५।१)
yathā sairandhriveṣeṇa na te rājann idaṃ puram |
विनाशम् एति वै क्षिप्रं तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (५।२)
vināśam eti vai kṣipraṃ tathā nītir vidhīyatām ||
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा विराटो वाहिनीपतिः । (६।१)
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā virāṭo vāhinīpatiḥ |
दह्यन्तां कीचकाः शीघ्रं रत्नैर् गन्धैश्च सर्वशः ॥ (७।२)
dahyantāṃ kīcakāḥ śīghraṃ ratnair gandhaiśca sarvaśaḥ ||
सुदेष्णां चाब्रवीद् राजा महिषीं जातसाध्वसः । (८।१)
sudeṣṇāṃ cābravīd rājā mahiṣīṃ jātasādhvasaḥ |
सैरन्ध्रीम् आगतां ब्रूया ममैव वचनाद् इदम् ॥ (८।२)
sairandhrīm āgatāṃ brūyā mamaiva vacanād idam ||
गच्छ सैरन्ध्रि भद्रं ते यथाकामं चराबले । (९।१)
gaccha sairandhri bhadraṃ te yathākāmaṃ carābale |
बिभेति राजा सुश्रोणि गन्धर्वेभ्यः पराभवात् ॥ (९।२)
bibheti rājā suśroṇi gandharvebhyaḥ parābhavāt ||
न हि ताम् उत्सहे वक्तुं स्वयं गन्धर्वरक्षिताम् । (१०।१)
na hi tām utsahe vaktuṃ svayaṃ gandharvarakṣitām |
स्त्रियस्त्वदोषास्तां वक्तुम् अतस्त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥ (१०।२)
striyastvadoṣāstāṃ vaktum atastvāṃ prabravīmyaham ||
अथ मुक्ता भयात् कृष्णा सूतपुत्रान्निरस्य च । (११।१)
atha muktā bhayāt kṛṣṇā sūtaputrānnirasya ca |
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ॥ (१२।२)
gātrāṇi vāsasī caiva prakṣālya salilena sā ||
तां दृष्ट्वा पुरुषा राजन् प्राद्रवन्त दिशो दश । (१३।१)
tāṃ dṛṣṭvā puruṣā rājan prādravanta diśo daśa |
गन्धर्वाणां भयत्रस्ताः केचिद् दृष्टीर् न्यमीलयन् ॥ (१३।२)
gandharvāṇāṃ bhayatrastāḥ kecid dṛṣṭīr nyamīlayan ||
ददर्श राजन् पाञ्चाली यथा मत्तं महाद्विपम् ॥ (१४।२)
dadarśa rājan pāñcālī yathā mattaṃ mahādvipam ||
तं विस्मयन्ती शनकैः संज्ञाभिर् इदम् अब्रवीत् । (१५।१)
taṃ vismayantī śanakaiḥ saṃjñābhir idam abravīt |
तस्यास्ते वचनं श्रुत्वा अनृणा विचरन्त्युत ॥ (१६।३)
tasyāste vacanaṃ śrutvā anṛṇā vicarantyuta ||
राज्ञः कन्या विराटस्य नर्तयानं महाभुजम् ॥ (१७।३)
rājñaḥ kanyā virāṭasya nartayānaṃ mahābhujam ||
ततस्ता नर्तनागाराद् विनिष्क्रम्य सहार्जुनाः । (१८।१)
tatastā nartanāgārād viniṣkramya sahārjunāḥ |
कन्या ददृशुर् आयान्तीं कृष्णां क्लिष्टाम् अनागसम् ॥ (१८।२)
kanyā dadṛśur āyāntīṃ kṛṣṇāṃ kliṣṭām anāgasam ||
दिष्ट्या सैरन्ध्रि मुक्तासि दिष्ट्यासि पुनरागता । (१९।२)
diṣṭyā sairandhri muktāsi diṣṭyāsi punarāgatā |
दिष्ट्या विनिहताः सूता ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् ॥ (१९।३)
diṣṭyā vinihatāḥ sūtā ye tvāṃ kliśyantyanāgasam ||
कथं सैरन्ध्रि मुक्तासि कथं पापाश्च ते हताः । (२०।२)
kathaṃ sairandhri muktāsi kathaṃ pāpāśca te hatāḥ |
इच्छामि वै तव श्रोतुं सर्वम् एव यथातथम् ॥ (२०।३)
icchāmi vai tava śrotuṃ sarvam eva yathātatham ||
बृहन्नडे किं नु तव सैरन्ध्र्या कार्यम् अद्य वै । (२१।२)
bṛhannaḍe kiṃ nu tava sairandhryā kāryam adya vai |
या त्वं वससि कल्याणि सदा कन्यापुरे सुखम् ॥ (२१।३)
yā tvaṃ vasasi kalyāṇi sadā kanyāpure sukham ||
न हि दुःखं समाप्नोषि सैरन्ध्री यद् उपाश्नुते । (२२।१)
na hi duḥkhaṃ samāpnoṣi sairandhrī yad upāśnute |
तेन मां दुःखिताम् एवं पृच्छसे प्रहसन्न् इव ॥ (२२।२)
tena māṃ duḥkhitām evaṃ pṛcchase prahasann iva ||
बृहन्नडापि कल्याणि दुःखम् आप्नोत्यनुत्तमम् । (२३।२)
bṛhannaḍāpi kalyāṇi duḥkham āpnotyanuttamam |
ततः सहैव कन्याभिर् द्रौपदी राजवेश्म तत् । (२४।२)
tataḥ sahaiva kanyābhir draupadī rājaveśma tat |
सैरन्ध्रि गम्यतां शीघ्रं यत्र कामयसे गतिम् ॥ (२५।२)
sairandhri gamyatāṃ śīghraṃ yatra kāmayase gatim ||
राजा बिभेति भद्रं ते गन्धर्वेभ्यः पराभवात् । (२६।१)
rājā bibheti bhadraṃ te gandharvebhyaḥ parābhavāt |
त्वं चापि तरुणी सुभ्रु रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ (२६।२)
tvaṃ cāpi taruṇī subhru rūpeṇāpratimā bhuvi ||
कृतकृत्या भविष्यन्ति गन्धर्वास्ते न संशयः ॥ (२७।३)
kṛtakṛtyā bhaviṣyanti gandharvāste na saṃśayaḥ ||
ततो मां ते ऽपनेष्यन्ति करिष्यन्ति च ते प्रियम् । (२८।१)
tato māṃ te 'paneṣyanti kariṣyanti ca te priyam |
ध्रुवं च श्रेयसा राजा योक्ष्यते सह बान्धवैः ॥ (२८।२)
dhruvaṃ ca śreyasā rājā yokṣyate saha bāndhavaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.