महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 23

620 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ते दृष्ट्वा निहतान् सूतान् राज्ञे गत्वा न्यवेदयन् । (१।२)

te dṛṣṭvā nihatān sūtān rājñe gatvā nyavedayan |

1.3१.३

गन्धर्वैर् निहता राजन् सूतपुत्राः परःशताः ॥ (१।३)

gandharvair nihatā rājan sūtaputrāḥ paraḥśatāḥ ||

2.1२.१

यथा वज्रेण वै दीर्णं पर्वतस्य महच्छिरः । (२।१)

yathā vajreṇa vai dīrṇaṃ parvatasya mahacchiraḥ |

2.2२.२

विनिकीर्णं प्रदृश्येत तथा सूता महीतले ॥ (२।२)

vinikīrṇaṃ pradṛśyeta tathā sūtā mahītale ||

3.1३.१

सैरन्ध्री च विमुक्तासौ पुनर् आयाति ते गृहम् । (३।१)

sairandhrī ca vimuktāsau punar āyāti te gṛham |

3.2३.२

सर्वं संशयितं राजन्नगरं ते भविष्यति ॥ (३।२)

sarvaṃ saṃśayitaṃ rājannagaraṃ te bhaviṣyati ||

4.1४.१

तथारूपा हि सैरन्ध्री गन्धर्वाश्च महाबलाः । (४।१)

tathārūpā hi sairandhrī gandharvāśca mahābalāḥ |

4.2४.२

पुंसाम् इष्टश्च विषयो मैथुनाय न संशयः ॥ (४।२)

puṃsām iṣṭaśca viṣayo maithunāya na saṃśayaḥ ||

5.1५.१

यथा सैरन्ध्रिवेषेण न ते राजन्न् इदं पुरम् । (५।१)

yathā sairandhriveṣeṇa na te rājann idaṃ puram |

5.2५.२

विनाशम् एति वै क्षिप्रं तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (५।२)

vināśam eti vai kṣipraṃ tathā nītir vidhīyatām ||

6.1६.१

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा विराटो वाहिनीपतिः । (६।१)

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā virāṭo vāhinīpatiḥ |

6.2६.२

अब्रवीत् क्रियताम् एषां सूतानां परमक्रिया ॥ (६।२)

abravīt kriyatām eṣāṃ sūtānāṃ paramakriyā ||

7.1७.१

एकस्मिन्न् एव ते सर्वे सुसमिद्धे हुताशने । (७।१)

ekasminn eva te sarve susamiddhe hutāśane |

7.2७.२

दह्यन्तां कीचकाः शीघ्रं रत्नैर् गन्धैश्च सर्वशः ॥ (७।२)

dahyantāṃ kīcakāḥ śīghraṃ ratnair gandhaiśca sarvaśaḥ ||

8.1८.१

सुदेष्णां चाब्रवीद् राजा महिषीं जातसाध्वसः । (८।१)

sudeṣṇāṃ cābravīd rājā mahiṣīṃ jātasādhvasaḥ |

8.2८.२

सैरन्ध्रीम् आगतां ब्रूया ममैव वचनाद् इदम् ॥ (८।२)

sairandhrīm āgatāṃ brūyā mamaiva vacanād idam ||

9.1९.१

गच्छ सैरन्ध्रि भद्रं ते यथाकामं चराबले । (९।१)

gaccha sairandhri bhadraṃ te yathākāmaṃ carābale |

9.2९.२

बिभेति राजा सुश्रोणि गन्धर्वेभ्यः पराभवात् ॥ (९।२)

bibheti rājā suśroṇi gandharvebhyaḥ parābhavāt ||

10.1१०.१

न हि ताम् उत्सहे वक्तुं स्वयं गन्धर्वरक्षिताम् । (१०।१)

na hi tām utsahe vaktuṃ svayaṃ gandharvarakṣitām |

10.2१०.२

स्त्रियस्त्वदोषास्तां वक्तुम् अतस्त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥ (१०।२)

striyastvadoṣāstāṃ vaktum atastvāṃ prabravīmyaham ||

11.1११.१

अथ मुक्ता भयात् कृष्णा सूतपुत्रान्निरस्य च । (११।१)

atha muktā bhayāt kṛṣṇā sūtaputrānnirasya ca |

11.2११.२

मोक्षिता भीमसेनेन जगाम नगरं प्रति ॥ (११।२)

mokṣitā bhīmasenena jagāma nagaraṃ prati ||

12.1१२.१

त्रासितेव मृगी बाला शार्दूलेन मनस्विनी । (१२।१)

trāsiteva mṛgī bālā śārdūlena manasvinī |

12.2१२.२

गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ॥ (१२।२)

gātrāṇi vāsasī caiva prakṣālya salilena sā ||

13.1१३.१

तां दृष्ट्वा पुरुषा राजन् प्राद्रवन्त दिशो दश । (१३।१)

tāṃ dṛṣṭvā puruṣā rājan prādravanta diśo daśa |

13.2१३.२

गन्धर्वाणां भयत्रस्ताः केचिद् दृष्टीर् न्यमीलयन् ॥ (१३।२)

gandharvāṇāṃ bhayatrastāḥ kecid dṛṣṭīr nyamīlayan ||

14.1१४.१

ततो महानसद्वारि भीमसेनम् अवस्थितम् । (१४।१)

tato mahānasadvāri bhīmasenam avasthitam |

14.2१४.२

ददर्श राजन् पाञ्चाली यथा मत्तं महाद्विपम् ॥ (१४।२)

dadarśa rājan pāñcālī yathā mattaṃ mahādvipam ||

15.1१५.१

तं विस्मयन्ती शनकैः संज्ञाभिर् इदम् अब्रवीत् । (१५।१)

taṃ vismayantī śanakaiḥ saṃjñābhir idam abravīt |

15.2१५.२

गन्धर्वराजाय नमो येनास्मि परिमोचिता ॥ (१५।२)

gandharvarājāya namo yenāsmi parimocitā ||

16.1१६.१

भीमसेन उवाच । (१६।१)

bhīmasena uvāca

16.2१६.२

ये यस्या विचरन्तीह पुरुषा वशवर्तिनः । (१६।२)

ye yasyā vicarantīha puruṣā vaśavartinaḥ |

16.3१६.३

तस्यास्ते वचनं श्रुत्वा अनृणा विचरन्त्युत ॥ (१६।३)

tasyāste vacanaṃ śrutvā anṛṇā vicarantyuta ||

17.1१७.१

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

17.2१७.२

ततः सा नर्तनागारे धनंजयम् अपश्यत । (१७।२)

tataḥ sā nartanāgāre dhanaṃjayam apaśyata |

17.3१७.३

राज्ञः कन्या विराटस्य नर्तयानं महाभुजम् ॥ (१७।३)

rājñaḥ kanyā virāṭasya nartayānaṃ mahābhujam ||

18.1१८.१

ततस्ता नर्तनागाराद् विनिष्क्रम्य सहार्जुनाः । (१८।१)

tatastā nartanāgārād viniṣkramya sahārjunāḥ |

18.2१८.२

कन्या ददृशुर् आयान्तीं कृष्णां क्लिष्टाम् अनागसम् ॥ (१८।२)

kanyā dadṛśur āyāntīṃ kṛṣṇāṃ kliṣṭām anāgasam ||

19.1१९.१

कन्या ऊचुः । (१९।१)

kanyā ūcuḥ |

19.2१९.२

दिष्ट्या सैरन्ध्रि मुक्तासि दिष्ट्यासि पुनरागता । (१९।२)

diṣṭyā sairandhri muktāsi diṣṭyāsi punarāgatā |

19.3१९.३

दिष्ट्या विनिहताः सूता ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् ॥ (१९।३)

diṣṭyā vinihatāḥ sūtā ye tvāṃ kliśyantyanāgasam ||

20.1२०.१

बृहन्नडोवाच । (२०।१)

bṛhannaḍovāca |

20.2२०.२

कथं सैरन्ध्रि मुक्तासि कथं पापाश्च ते हताः । (२०।२)

kathaṃ sairandhri muktāsi kathaṃ pāpāśca te hatāḥ |

20.3२०.३

इच्छामि वै तव श्रोतुं सर्वम् एव यथातथम् ॥ (२०।३)

icchāmi vai tava śrotuṃ sarvam eva yathātatham ||

21.1२१.१

सैरन्ध्र्युवाच । (२१।१)

sairandhryuvāca |

21.2२१.२

बृहन्नडे किं नु तव सैरन्ध्र्या कार्यम् अद्य वै । (२१।२)

bṛhannaḍe kiṃ nu tava sairandhryā kāryam adya vai |

21.3२१.३

या त्वं वससि कल्याणि सदा कन्यापुरे सुखम् ॥ (२१।३)

yā tvaṃ vasasi kalyāṇi sadā kanyāpure sukham ||

22.1२२.१

न हि दुःखं समाप्नोषि सैरन्ध्री यद् उपाश्नुते । (२२।१)

na hi duḥkhaṃ samāpnoṣi sairandhrī yad upāśnute |

22.2२२.२

तेन मां दुःखिताम् एवं पृच्छसे प्रहसन्न् इव ॥ (२२।२)

tena māṃ duḥkhitām evaṃ pṛcchase prahasann iva ||

23.1२३.१

बृहन्नडोवाच । (२३।१)

bṛhannaḍovāca |

23.2२३.२

बृहन्नडापि कल्याणि दुःखम् आप्नोत्यनुत्तमम् । (२३।२)

bṛhannaḍāpi kalyāṇi duḥkham āpnotyanuttamam |

23.3२३.३

तिर्यग्योनिगता बाले न चैनाम् अवबुध्यसे ॥ (२३।३)

tiryagyonigatā bāle na cainām avabudhyase ||

24.1२४.१

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

24.2२४.२

ततः सहैव कन्याभिर् द्रौपदी राजवेश्म तत् । (२४।२)

tataḥ sahaiva kanyābhir draupadī rājaveśma tat |

24.3२४.३

प्रविवेश सुदेष्णायाः समीपम् अपलायिनी ॥ (२४।३)

praviveśa sudeṣṇāyāḥ samīpam apalāyinī ||

25.1२५.१

ताम् अब्रवीद् राजपुत्री विराटवचनाद् इदम् । (२५।१)

tām abravīd rājaputrī virāṭavacanād idam |

25.2२५.२

सैरन्ध्रि गम्यतां शीघ्रं यत्र कामयसे गतिम् ॥ (२५।२)

sairandhri gamyatāṃ śīghraṃ yatra kāmayase gatim ||

26.1२६.१

राजा बिभेति भद्रं ते गन्धर्वेभ्यः पराभवात् । (२६।१)

rājā bibheti bhadraṃ te gandharvebhyaḥ parābhavāt |

26.2२६.२

त्वं चापि तरुणी सुभ्रु रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ (२६।२)

tvaṃ cāpi taruṇī subhru rūpeṇāpratimā bhuvi ||

27.1२७.१

सैरन्ध्र्युवाच । (२७।१)

sairandhryuvāca |

27.2२७.२

त्रयोदशाहमात्रं मे राजा क्षमतु भामिनि । (२७।२)

trayodaśāhamātraṃ me rājā kṣamatu bhāmini |

27.3२७.३

कृतकृत्या भविष्यन्ति गन्धर्वास्ते न संशयः ॥ (२७।३)

kṛtakṛtyā bhaviṣyanti gandharvāste na saṃśayaḥ ||

28.1२८.१

ततो मां ते ऽपनेष्यन्ति करिष्यन्ति च ते प्रियम् । (२८।१)

tato māṃ te 'paneṣyanti kariṣyanti ca te priyam |

28.2२८.२

ध्रुवं च श्रेयसा राजा योक्ष्यते सह बान्धवैः ॥ (२८।२)

dhruvaṃ ca śreyasā rājā yokṣyate saha bāndhavaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit