महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 8

1939 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

व्यास उवाच । (१।१)

vyāsa uvāca

1.2१.२

युधिष्ठिर महाबाहो यद् आह कुरुनन्दनः । (१।२)

yudhiṣṭhira mahābāho yad āha kurunandanaḥ |

1.3१.३

धृतराष्ट्रो महात्मा त्वां तत् कुरुष्वाविचारयन् ॥ (१।३)

dhṛtarāṣṭro mahātmā tvāṃ tat kuruṣvāvicārayan ||

2.1२.१

अयं हि वृद्धो नृपतिर् हतपुत्रो विशेषतः । (२।१)

ayaṃ hi vṛddho nṛpatir hataputro viśeṣataḥ |

2.2२.२

नेदं कृच्छ्रं चिरतरं सहेद् इति मतिर् मम ॥ (२।२)

nedaṃ kṛcchraṃ cirataraṃ sahed iti matir mama ||

3.1३.१

गान्धारी च महाभागा प्राज्ञा करुणवेदिनी । (३।१)

gāndhārī ca mahābhāgā prājñā karuṇavedinī |

3.2३.२

पुत्रशोकं महाराज धैर्येणोद्वहते भृशम् ॥ (३।२)

putraśokaṃ mahārāja dhairyeṇodvahate bhṛśam ||

4.1४.१

अहम् अप्येतद् एव त्वां ब्रवीमि कुरु मे वचः । (४।१)

aham apyetad eva tvāṃ bravīmi kuru me vacaḥ |

4.2४.२

अनुज्ञां लभतां राजा मा वृथेह मरिष्यति ॥ (४।२)

anujñāṃ labhatāṃ rājā mā vṛtheha mariṣyati ||

5.1५.१

राजर्षीणां पुराणानाम् अनुयातु गतिं नृपः । (५।१)

rājarṣīṇāṃ purāṇānām anuyātu gatiṃ nṛpaḥ |

5.2५.२

राजर्षीणां हि सर्वेषाम् अन्ते वनम् उपाश्रयः ॥ (५।२)

rājarṣīṇāṃ hi sarveṣām ante vanam upāśrayaḥ ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

इत्युक्तः स तदा राजा व्यासेनाद्भुतकर्मणा । (६।२)

ityuktaḥ sa tadā rājā vyāsenādbhutakarmaṇā |

6.3६.३

प्रत्युवाच महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (६।३)

pratyuvāca mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

7.1७.१

भगवान् एव नो मान्यो भगवान् एव नो गुरुः । (७।१)

bhagavān eva no mānyo bhagavān eva no guruḥ |

7.2७.२

भगवान् अस्य राज्यस्य कुलस्य च परायणम् ॥ (७।२)

bhagavān asya rājyasya kulasya ca parāyaṇam ||

8.1८.१

अहं तु पुत्रो भगवान् पिता राजा गुरुश्च मे । (८।१)

ahaṃ tu putro bhagavān pitā rājā guruśca me |

8.2८.२

निदेशवर्ती च पितुः पुत्रो भवति धर्मतः ॥ (८।२)

nideśavartī ca pituḥ putro bhavati dharmataḥ ||

9.1९.१

इत्युक्तः स तु तं प्राह व्यासो धर्मभृतां वरः । (९।१)

ityuktaḥ sa tu taṃ prāha vyāso dharmabhṛtāṃ varaḥ |

9.2९.२

युधिष्ठिरं महातेजाः पुनर् एव विशां पते ॥ (९।२)

yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ punar eva viśāṃ pate ||

10.1१०.१

एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । (१०।१)

evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata |

10.2१०.२

राजायं वृद्धतां प्राप्तः प्रमाणे परमे स्थितः ॥ (१०।२)

rājāyaṃ vṛddhatāṃ prāptaḥ pramāṇe parame sthitaḥ ||

11.1११.१

सो ऽयं मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया च पृथिवीपते । (११।१)

so 'yaṃ mayābhyanujñātastvayā ca pṛthivīpate |

11.2११.२

करोतु स्वम् अभिप्रायं मास्य विघ्नकरो भव ॥ (११।२)

karotu svam abhiprāyaṃ māsya vighnakaro bhava ||

12.1१२.१

एष एव परो धर्मो राजर्षीणां युधिष्ठिर । (१२।१)

eṣa eva paro dharmo rājarṣīṇāṃ yudhiṣṭhira |

12.2१२.२

समरे वा भवेन्मृत्युर् वने वा विधिपूर्वकम् ॥ (१२।२)

samare vā bhavenmṛtyur vane vā vidhipūrvakam ||

13.1१३.१

पित्रा तु तव राजेन्द्र पाण्डुना पृथिवीक्षिता । (१३।१)

pitrā tu tava rājendra pāṇḍunā pṛthivīkṣitā |

13.2१३.२

शिष्यभूतेन राजायं गुरुवत् पर्युपासितः ॥ (१३।२)

śiṣyabhūtena rājāyaṃ guruvat paryupāsitaḥ ||

14.1१४.१

क्रतुभिर् दक्षिणावद्भिर् अन्नपर्वतशोभितैः । (१४।१)

kratubhir dakṣiṇāvadbhir annaparvataśobhitaiḥ |

14.2१४.२

महद्भिर् इष्टं भोगाश्च भुक्ताः पुत्राश्च पालिताः ॥ (१४।२)

mahadbhir iṣṭaṃ bhogāśca bhuktāḥ putrāśca pālitāḥ ||

15.1१५.१

पुत्रसंस्थं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि । (१५।१)

putrasaṃsthaṃ ca vipulaṃ rājyaṃ viproṣite tvayi |

15.2१५.२

त्रयोदशसमा भुक्तं दत्तं च विविधं वसु ॥ (१५।२)

trayodaśasamā bhuktaṃ dattaṃ ca vividhaṃ vasu ||

16.1१६.१

त्वया चायं नरव्याघ्र गुरुशुश्रूषया नृपः । (१६।१)

tvayā cāyaṃ naravyāghra guruśuśrūṣayā nṛpaḥ |

16.2१६.२

आराधितः सभृत्येन गान्धारी च यशस्विनी ॥ (१६।२)

ārādhitaḥ sabhṛtyena gāndhārī ca yaśasvinī ||

17.1१७.१

अनुजानीहि पितरं समयो ऽस्य तपोविधौ । (१७।१)

anujānīhi pitaraṃ samayo 'sya tapovidhau |

17.2१७.२

न मन्युर् विद्यते चास्य सुसूक्ष्मो ऽपि युधिष्ठिर ॥ (१७।२)

na manyur vidyate cāsya susūkṣmo 'pi yudhiṣṭhira ||

18.1१८.१

एतावद् उक्त्वा वचनम् अनुज्ञाप्य च पार्थिवम् । (१८।१)

etāvad uktvā vacanam anujñāpya ca pārthivam |

18.2१८.२

तथास्त्विति च तेनोक्तः कौन्तेयेन ययौ वनम् ॥ (१८।२)

tathāstviti ca tenoktaḥ kaunteyena yayau vanam ||

19.1१९.१

गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्ततः । (१९।१)

gate bhagavati vyāse rājā pāṇḍusutastataḥ |

19.2१९.२

प्रोवाच पितरं वृद्धं मन्दं मन्दम् इवानतः ॥ (१९।२)

provāca pitaraṃ vṛddhaṃ mandaṃ mandam ivānataḥ ||

20.1२०.१

यद् आह भगवान् व्यासो यच्चापि भवतो मतम् । (२०।१)

yad āha bhagavān vyāso yaccāpi bhavato matam |

20.2२०.२

यद् आह च महेष्वासः कृपो विदुर एव च ॥ (२०।२)

yad āha ca maheṣvāsaḥ kṛpo vidura eva ca ||

21.1२१.१

युयुत्सुः संजयश्चैव तत् कर्तास्म्यहम् अञ्जसा । (२१।१)

yuyutsuḥ saṃjayaścaiva tat kartāsmyaham añjasā |

21.2२१.२

सर्वे ह्येते ऽनुमान्या मे कुलस्यास्य हितैषिणः ॥ (२१।२)

sarve hyete 'numānyā me kulasyāsya hitaiṣiṇaḥ ||

22.1२२.१

इदं तु याचे नृपते त्वाम् अहं शिरसा नतः । (२२।१)

idaṃ tu yāce nṛpate tvām ahaṃ śirasā nataḥ |

22.2२२.२

क्रियतां तावद् आहारस्ततो गच्छाश्रमं प्रति ॥ (२२।२)

kriyatāṃ tāvad āhārastato gacchāśramaṃ prati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit